r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese aanpak energiecrisis

Windmolens en zonnepanelen

De Europese Unie is voor het merendeel (58 procent) van haar energie afhankelijk van productie van buiten de EU. Rusland is voor de EU een belangrijke aanbieder van fossiele brandstoffen. Ruim 40 procent van het geïmporteerde gas, 46 procent van de kolen en 25 procent van de olie kwam in 2019 uit Rusland. Vanwege de Russische invasie van Oekraïne wil de Europese Unie versneld af van de invoer van Russische fossiele brandstoffen, zonder dat dit in de aankomende winter voor harde economische klappen zorgt. De Europese Commissie heeft hiervoor twee plannen gepresenteerd, 'REPowerEU' en 'Save Gas for a Safe Winter'.

Hoewel er binnen de EU energie-unie bestaat, is de productie van energie nationaal geregeld. Landen bepalen dus zelf hoe ze hun energie genereren. Sommige landen produceren voornamelijk energie uit duurzame bronnen, maar een aantal lidstaten zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van energie uit fossiele bronnen. Er is dus veel verschil tussen lidstaten in hoe de productie van energie geregeld is. Ook gebruiken sommige lidstaten fossiele brandstoffen die geproduceerd zijn door andere landen dan Rusland. De mate van afhankelijkheid van Rusland verschilt dus per land, waarbij sommige landen volledig afhankelijk zijn terwijl anderen al helemaal onafhankelijk zijn van Russische fossiele brandstoffen. Alleen Cyprus is in de EU volledig onafhankelijk van gas voor de energieproductie.

In mei van 2022 publiceerde de Europese Commissie het REPowerEU-plan om voor 2030 onafhankelijk te worden van Russische fossiele brandstoffen. Op 20 juli presenteerde de Europese Commissie het plan 'Save Gas for a Safe Winter' om het gasgebruik in de EU met 15 procent te verminderen om de winter door te komen. Het kabinet heeft zich over beide plannen positief uitgelaten.

Delen

Inhoud

1.

Energietekorten in Europa

De afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen zorgt voor een drietal problemen. In de eerste weken van de oorlog werd er per dag zo'n 700 miljoen euro aan Rusland betaald voor gas. De EU heeft zich uitgesproken voor het steunen van Oekraïne en dus is het verminderen van de gasinkomsten voor het het Russische regime een hoge prioriteit voor de EU. Het gas is namelijk een bron van inkomsten waarmee Rusland de oorlog in Oekraïne kan bekostigen.

Ten tweede zijn de export van fossiele brandstoffen voor Rusland een manier om druk uit te oefenen op de EU. Door te dreigen met het afsluiten van de toevoer kunnen ze concessies afdwingen. Een complete stop op de invoer van Russisch gas zou in meerdere lidstaten tot grote economische gevolgen leiden. Meerdere lidstaten, zoals Polen, Finland en Denemarken maar ook Nederland, zijn afgesloten van het Russisch gas.

Ten derde heeft de EU geen verplichte gezamenlijke inkoop van fossiele brandstoffen. Hierdoor kan Rusland de Europese landen tegen elkaar uitspelen, zijn aanbod per land bepalen en in sommige gevallen lidstaten zelfs afsluiten van de gastoevoer. Op 28 maart 2022 zijn de EU lidstaten het eens geworden om de inkoop van gas op vrijwillige basis gezamenlijk te regelen.

2.

Hervorming en besparing

Om zo snel mogelijk met zo min mogelijk impact de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen te reduceren, heeft de Europese Commissie twee plannen gepresenteerd. Het REPowerEU plan moet de EU voor 2030 onafhankelijk maken van de invoer van Russische fossiele brandstoffen. Het 'Save Gas for a Safe Winter' plan moet ervoor zorgen dat de EU geen gastekort krijgt in het najaar van 2022.

REPowerEU

REPowerEu is het plan van de Europese Commissie om uiterlijk 2030 niet langer afhankelijk te zijn van Russische olie en aardgas. Het plan bestaat uit circa 72 miljard aan subsidies en 225 miljard aan leningen. Voor de financiering van wordt gebruik gemaakt van de overige leningen uit de herstel-en veerkrachtfaciliteit (RRF). Het plan bestaat uit drie pijlers en moet de EU helpen op het gebied van energiebesparing, de productie van schone energie en het diversifiëren van de energievoorziening.

In het plan zit 10 miljard euro wat bedoeld is om de aardgas-infrastructuur aan te passen. Ook zit er 2 miljard euro in het pakket om de olie-infrastructuur te hervormen. De rest van het geld zou naar schone energiebronnen moeten gaan. Dit is gekoppeld aan een hogere doelstelling voor duurzame energie, van 40 procent duurzame energie naar 45 procent.

In het kort

REPowerEU moet ervoor zorgen dat:

  • De EU op korte termijn samen met internationale partners alternatieve energieleveranciers voor gas, olie en steenkool vindt.
  • Aanbevelingen worden gedaan zodat alle burgers, ondernemingen en organisaties energie kunnen besparen.
  • Noodmaatregelen opgesteld worden in het geval dat energieleveringen onderbroken worden.
  • Er versneld geïnvesteerd wordt in duurzame energie zodat de EU minder afhankelijk is van de invoer van energie.

Save Gas for a Safe Winter

'Save Gas for a Safe Winter' is het plan van de Europese Commissie om voor de winter van 2022 - 2023 een gascrisis te voorkomen. Dit is een reëel risico vanwege Russische dreiging om de gastoevoer af te sluiten, wat verregaande negatieve gevolgen zou hebben voor de economie van de EU. In de eerste instantie gaat het om een vrijwillige vermindering van de gasconsumptie van 15 procent.

In het geval van een noodgeval, dus als Rusland de gaskraan helemaal dichtdraait, kan er een 'Unie Alert' afgegeven worden. Dit gebeurt op het moment dat de Raad, of vijf lidstaten een verzoek hiervoor indienen bij de Commissie. Daarnaast bevat het plan het doel om de gasreserves tot ten minste 80 procent te vullen. Het plan is op 26 juli 2022 door de Raad Energie goedgekeurd.

De vermindering van 15 procent is per land, en ongeacht de hoeveelheid Russisch gas die er gebruikt wordt. Wel zijn er mogelijkheden voor lidstaten om te worden uitgezonderd van verplichte maatregelen voor landen die niet aangesloten zijn op het Europese gasnetwerk of landen die voornamelijk gas doorvoeren. Ook kunnen landen een uitzondering op de verplichting krijgen als zij hun gasreserves met meer dan de verplichte doelstellingen gevuld hebben.

In het kort

Save Gas for a Safe Winter moet ervoor zorgen dat:

  • Het aantrekkelijk gemaakt wordt om gas te verruilen voor duurzamere alternatieven.
  • Het besparen van niet kritiek gas wat niet gebruikt wordt voor elektriciteitsgeneratie of warmteproductie.
  • Het promoten van verminderde verwarming en verkoeling van gebouwen.
  • Het bieden van ondersteuning aan lidstaten voor welke sectoren in de industrie voorrang moeten krijgen in het geval van tekorten.

3.

Standpunt Nederland

Ook Nederland importeert Russische fossiele brandstoffen. Het kabinet heeft ingezet op het afbouwen van de afhankelijkheid in nationaal en in Europees verband. Het kabinet wil de nationale gasopslag voor de winter voor 70 procent gevuld hebben en voor 11 augustus 2022 gestopt zijn met de invoer van Russische kolen.

Save Gas for a Safe Winter

De Nederlandse regering ziet het plan van de Europese Commissie wel zitten. Volgens minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten kan het kabinet "zich goed vinden" in het voorstel. Nederland heeft de afgelopen tijd al langer gepleit voor een verplicht besparingsdoel. Nederland heeft ten opzichte van 2021 het gasgebruik al met een kwart weten te reduceren en heeft hiermee dus de doelstelling van de Europese Commissie al gehaald. Vandaar is de mening dan ook dat het doel wel wat hoger had gemogen.

REPowerEU

Het kabinet heeft een positieve houding aangenomen jegens het REPowerEU plan van de EC. Volgens minister Jetten, hoort Nederland bij een ambitieuze kopgroep, die wil inzetten op energiebesparing en hernieuwbare energie. Hij is echter wel van mening dat veel aspecten van het plan nadere regelgeving, uitwerking en duiding behoeven, maar waardeert dat het plan op deze korte termijn gepubliceerd is. Verder laat hij zich positief uit over het plan om REPowerEU te financieren met het overgebleven bedrag van het Europees Herstelfonds. De regering is namelijk tegen het instellen van nieuwe fondsen.

4.

Besluitvorming

REPowerEU is een pakket van maatregelen, voorgesteld door de Europese Commissie. Onder dit plan vallen verschillende voorstellen, zoals een strategie voor zonne-energie en het waterstofproductie. Deze specifiekere plannen worden door de Commissie uitgewerkt. Vervolgens moeten het Europees Parlement en de Raad hierover beslissen.

Save Gas for a Safe Winter is een voorstel van de Europese Commissie, voorbereid door het Directoraat-Generaal Energie. De verantwoordelijke Eurocommissaris is Kadri Simson. Het voorstel is gemaakt onder de noodprocedure, waarbij een gekwalificeerde meerderheid (vereist minstens 15 lidstaten voor die minstens 65 procent van de populatie van de EU representeren) nodig is om het wetsvoorstel te accepteren. Individuele nationale veto's werken bij dit voorstel dus niet. De noodprocedure betekent ook dat het Europees Parlement geen inspraak heeft op de plannen.

5.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven