r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Toetreding Moldavië tot de Europese Unie

Op 28 februari 2022 vroegen Moldavië en Oekraïne officieel het EU-lidmaatschap aan. Rusland was in de maand daarvoor Oekraïne binnengevallen. Vanwege deze dreigende situatie na de Russische inval in Oekraïne werden deze aanvragen met meer spoed en urgentie in behandeling genomen dan gebruikelijk. In juni 2022 adviseerde de Europese Commissie positief over dit verzoek en op 23 juni 2022 stemden ook de Europese lidstaten in met het verstrekken van het kandidaat-lidmaatschap voor Moldavië en Oekraïne.

Een daadwerkelijk lidmaatschap zit er voor Moldavië voorlopig nog niet in. Om de onderhandelingen over toetreding te kunnen starten, is het gebruikelijk dat de EU met een mogelijke kandidaat-lidstaat een zogenaamde Stabilisatie en Associatieovereenkomst (SAO) ondertekent. Deze overeenkomst geeft uitzicht op toekomstig EU-lidmaatschap. Een SAO is echter geen garantie voor lidmaatschap.

Om in aanmerking te komen voor toetreding moet Moldavië voldoen aan de zogeheten 'criteria van Kopenhagen'. Kandidaat-leden moeten stap voor stap aan die voorwaarden voldoen en krijgen daarbij begeleiding en financiële steun. Wanneer Oekraïne en Moldavië aan die weg zouden kunnen beginnen, is nog niet bekend. Oekraïne en Moldavië moeten de weg naar het EU-lidmaatschap "volgens het boekje" afleggen, onderstreepte commissievoorzitter Ursula von der Leyen in juni 2022.

Delen

Inhoud

1.

Voorgeschiedenis

Moldavië is een voormalige Sovjetrepubliek die in 1991 onafhankelijk werd. Het is ook een van de armste landen van Europa. Sinds begin jaren '90 streeft de EU ook al naar betere samenwerking landen die eerder onderdeel van de Sovjet-Unie waren, zoals Oekraïne, Moldavië en diverse landen op de Balkan. Sinds het begin van de 20e eeuw zijn er buurlandcontacten met het kleine land dat grenst aan Oekraïne en Roemenië.

Met de toetreding tot de EU van het invloedrijke buurland Roemenië (in Moldavië is Roemeens de officiële taal) in 2007 kreeg de wens tot toetreding in Moldavië vastere vorm. Meer dan 70 procent van de inwoners zou op dat moment voorstander van toetreding tot de EU zijn.

2.

Overzicht mijlpalen

Verdragen

In 1994 werd een Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Moldavië getekend. In 1998 werd deze overeenkomst daadwerkelijk van kracht. In 2009 sloot de EU een speciaal partnerschap met Moldavië. Hiermee moest ook de weg vrijgemaakt worden voor onderhandelingen over een nieuwe overeenkomst met Moldavië die verder zou gaan dan de toen bestaande partnerschaps en samenwerkingsovereenkomst.

De politieke en economische samenwerking werd versterkt toen in 2010 de onderhandelingen over een associatieverdrag begonnen. Dit associatieverdrag werd ondertekend in juni 2014. en werd in 2016 volledig van kracht. Een diepe en omvangrijke vrijhandelszone was hier onderdeel van. Dit verdrag werd ook de basis voor verdieping van de politieke en economische betrekkingen. In de preambule van het verdrag werden ook de de Europese aspiraties en de inspanningen die Moldavië zich getroostte om een duurzame democratie en goed functionerende markteconomie te realiseren vermeld.

Afschaffing visumplicht

2014 zag de afschaffing van de visumplicht voor de EU. Dit achtte de EU mogelijk omdat Moldavië stappen had gezet in de aanpak van corruptie verbeteringen had gerealiseerd in het functioneren van instellingen zoals de douane.

Financiële steun en samenwerking

Op 28 oktober 2021 kwamen de EU en Moldavië overeen om hun samenwerking verder te versterken en verdiepen. Dit gebeurde op een aantal sleutelgebieden in lijn met Moldavië's toewijding aan het associatieverdrag. Daarbij zegde de EU toe, Moldavië met een steunprogramma van 60 miljoen te helpen bij de -toen al- ernstige energiecrisis. Het Versterken van de politieke samenwerking en verdiepen van de economische integratie van Moldavië in de EU in het kader van het Deep and Comprehensive Free Trade Area (DCFTA) werd hier afgesproken.

In januari 2022 deed de Commissie een voorstel voor een steunpakket van 150 miljoen euro met leningen tegen gunstige voorwaarden. Dit zou bovenop 160 miljoen komen die Moldavië sinds 2017 had ontvangen van de EU. Daarnaast kwam er een politieke en veiligheidsdialoog waarmee wereldwijde uitdagingen regionale veiligheid en samenwerking konden worden aangegaan. Ook kwamen er gezamenlijke initiatieven tegen hybride dreigingen en verbeteren van cyberveiligheid. bescherming van kritische infrastructuur en versterking van strategische communicatie en uitwisseling van visies op het Transnistrisch conflict.

Het is de aanzet voor verdere Moldavische overeenstemming met het EU buitenlands- en veiligheidsbeleid, inclusief de principes van soevereiniteit en territoriale soevereiniteit. Moldavië zocht ook aansluiting bij Horizon Europe, het onderzoek- en innovatieprogramma voor 2021-2027. Dit is de nauwste vorm van samenwerking met landen buiten de EU.

Verzoek tot EU-lidmaatschap

4 maart 2022 diende Moldavië officieel het verzoek om EU-lidmaatschap in. Hierop vroegen de EU-landen advies aan de Commissie.

In mei 2022 kreeg het land te horen dat de EU "aanzienlijke" extra militaire hulp zou verstrekken vanwege de dreiging van Russische agressie. Daarnaast beloofde Brussel het land te blijven assisteren bij de benodigde hervormingen om het "dichter bij de EU te brengen".

3.

Struikelblokken

In juni 2022 deed de Europese Commissie de aanbeveling om Moldavïe perspectief op lidmaatschap van de EU te geven onder voorwaarde van:

  • essentiële stappen zetten op het gebied van hervorming van een onafhankelijk rechtspraaksysteem met duidelijker verantwoordelijkheden en meer transparantie
  • tekortkomingen zoals geconstateerd door de Venetië-Commissie verbeteren
  • actievere bestrijding van corruptie
  • het aanpakken van inefficiënties die buitenlandse privé-investeringen dwarszitten
  • meer investeren in strategische infrastructuur, onderwijs en innovatie
  • belangenverstrengeling in economie en politiek tegengaan
  • georganiseerde misdaad beter bestrijden en witwassen van crimineel geld tegengaan
  • de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij besluitvorming vergroten
  • de mensenrechten beter beschermen, vooral van kwetsbare groepen. Ook moet de gendergelijkheid worden verbeterd en geweld tegen vrouwen worden bestreden
  • als land beter kunnen omgaan met de concurrentiestrijd in de EU. Dit kan alleen door een robuustere en diversere arbeidsmarkt en het verminderen van de arbeidsmarktlekkage (circa 20 procent van de 3,5 miljoen inwoners heeft zijn heil in het buitenland gezocht) waarmee het groeipotentieel van Moldavië wordt aangeroepen
  • hervormingen in het functioneren van de markteconomie: corruptie bestrijden en hervorming van het justitiesysteem, versterken van eigendomsrechten
  • vorming van een dynamischer zakelijke omgeving en betere zakelijke hervormingen in het management van staatsbedrijven en deze in omvang beperken
  • hervormingen in energiezekerheid en het energieverbruik van de economie en maatschappij

Reeds in 2007 waren er twijfels over de Moldavische afhankelijkheid van Russisch gas. Door het land lopen ook enkele pijpleidingen die landen als Roemenië en Bulgarije van Russisch gas voorzien, Dit maakt het land aan de ene kant kwetsbaar en aan de andere kant van groot strategisch belang.

Transnistrië

Transnistrië is het Russisch sprekende deel van Moldavië aan de grens met Oekraïne dat vrij snel na de onafhankelijkheid in 1991 een onafhankelijkheidsoorlog tegen Moldavië startte. Vanwege de Russisch sprekende minderheid in het gebied koos Rusland de kant van de separatisten en steunde deze in militair opzicht. Ondanks een uitspraak van het Internationale hof van Justitie heeft Rusland zijn troepen nooit uit het gebied teruggetrokken. Internationaal wordt Transnistrië als onderdeel van Moldavië gezien.

De EU wil graag dat het conflict rond Transnistrië vreedzaam en duurzaam wordt opgelost. Hierbij moet de soevereiniteit en territoriale integriteit van Moldavië worden gewaarborgd.

4.

Nederlandse Insteek

Nederland ziet het kandidaat-lidmaatschap voor Moldavië als een belangrijke steun in de rug in een tijd met grote dreiging. Dit zei premier Mark Rutte in juni 2022. Moldavië "staat onder enorme Russische druk" en is "angstig dat ze in dezelfde situatie als Oekraïne dreigen te komen." In dat licht is het logisch dat ze het kandidaat-lidmaatschap van de EU als een vorm van steun beschouwen, meent de minister-president.

Ook in het verleden, bijvoorbeeld toen er over de associatieovereenkomst werd onderhandeld, toonde Nederland zich al redelijk welwillend. Dat is niet zo verwonderlijk. Nederland is de grootste investeerder in het land dat ingeklemd ligt tussen Roemenië en Oekraïne.

Uiteraard is Nederland van mening dat toetreding alleen plaats kan vinden indien aan alle gestelde voorwaarden volledig is voldaan. Een belangrijk bezwaar dat Nederland steeds aanvoert is dat het oneerlijk zou zijn om ruim baan te maken voor Oekraïne en Moldavië tegenover kandidaat-landen die al jaren in de wachtkamer zitten. Zeker drie van deze landen, Montenegro, Albanië en Noord-Macedonië, hebben hun steun betuigd.

5.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven