r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Hoe werkt de EU?

Open Day 2017 in Brussels - Ambiance shots
Bron: Copyright: © European Union 2017 - Source : EP.

De Europese Unie beïnvloedt op allerlei terreinen ons dagelijks leven. De manier waarop dat gebeurt is veelvormig. De EU maakt wetten die directe doorwerking hebben in de lidstaten, de Europese Commissie ziet toe op de naleving van de Europese verdragen, het Europees Hof van Justitie spreekt recht over geschillen die te maken hebben met EU-wetten, en de EU-instellingen maken gezamenlijk de jaarlijkse begroting. Om de invloed van Europa te doorzien, is het belangrijk om te weten hoe de EU werkt en hoe de EU omgaat met begrippen als democratie, rechtsstaat en integriteit.

Hoe komen Europese wetten tot stand? Wat doet de Europese Unie om de democratie te waarborgen? Hoe komt de EU elk jaar tot een begroting, en wie houdt daar toezicht op? Op dat soort vragen poogt Europa-Nu.nl een antwoord te geven. Aan de hand van de categorieën uit onderstaand overzicht is het mogelijk om voor dat onderwerp te lezen hoe de EU werkt, of in het verleden gewerkt heeft.

Inhoud

1.

Besluitvorming

De Europese Unie neemt jaarlijks veel besluiten. Dat doet de Europese Unie volgens een aantal procedures. Naast de gewone wetgevingsprocedures kent de EU een aantal bijzondere wetgevingsprocedures. Daarnaast zijn er aparte procedures voor regelgeving die de details van eerder aangenomen besluiten uit moet werken.

Waarom zoveel procedures?

De EU heeft veel verschillende procedures omdat sommige zaken gevoeliger liggen dan andere. Een verdragswijziging is heel ingrijpend, daar wordt bepaald wie meer of minder macht krijgt in Europa. Daarom is die procedure lang en zwaar - iedereen moet het ermee eens zijn. Daarentegen moet in andere gevallen snel en slagvaardig ingespeeld kunnen worden op nieuwe omstandigheden. Zo moet bijvoorbeeld een besluit over het verlengen van een extra heffing op schoenen uit één bepaald land buiten de EU snel genomen kunnen worden.

2.

Democratie

Vlaggen

Democratie is één van de kernwaarden van de Europese Unie. Niet alleen zijn de lidstaten van de Europese Unie op democratische beginselen gebaseerd, ook de Europese Unie is gegrond op een representatieve democratie. Volwassen EU-burgers hebben het recht zich kandidaat te stellen en te stemmen voor het Europees Parlement. In het Verdrag van Maastricht (1993) staat dat besluiten in zo groot mogelijke openheid en zo dicht mogelijk bij de burger dienen te worden genomen.

Bij veel mensen leeft niettemin het gevoel dat zij helemaal niets in te brengen hebben in wat er in 'Brussel' wordt besloten, en dat het eigen land maar weinig invloed heeft. Ook zou de besluitvorming van de Europese Unie niet transparant zijn en wordt er veel in achterkamertjes besloten. Er lijkt een gevoel van een democratisch tekort te zijn. De kritiek op het ontbreken van democratie heeft effect gehad. Zo is de invloed van het Europees Parlement toegenomen, is het Europese Burgerinitiatief geïntroduceerd en hebben de nationale Parlementen meer invloed gekregen op de Europese besluitvorming.

Commissievoorzitter Von der Leyen wil in de periode 2019-2024 de democratie versterken. Zo werd in maart 2021 aangekondigd dat er in een jaar lang evenementen van de zomer van 2021 tot in 2022 zou lopen genaamd 'De Conferentie overde Toekomst van Europa.' De overgrote meerderheid van de Europeanen, 92 procent, wil dat de stem van burgers beter meegenomen moet worden in besluiten rondom de toekomst van europa, waarbij 76% de conferentie steunt.

3.

Financiën

Op financieel gebied heeft de Europese Unie verschillende bevoegdheden. De Europese Commissie presenteert elk jaar een ontwerpbegroting van de EU voor het volgende jaar aan de Raad van Ministers en het Europees Parlement (EP). In de begroting staan de maximale bedragen die de EU mag besteden aan verschillende posten. Zowel de Raad als het EP beslissen mee over de begroting. De begroting moet passen binnen de kaders die vastgesteld zijn in het meerjarig financieel kader.

De besteding van Europese gelden wordt vervolgens gecontroleerd door de Europese Rekenkamer. De Rekenkamer kijkt of de EU het geld rechtmatig uitgeeft en of dit leidt tot de gewenste resultaten. In Nederland ziet het ministerie van Financiën ook toe op de Europese uitgaven. De controle wordt gedaan aan de hand van de jaarlijkse Europese begroting.

4.

Geschiedenis

Eeuwenlang hebben de landen van het huidige Europa elkaar met grote regelmaat bevochten. De Tweede Wereldoorlog vormde het definitieve keerpunt. De gevolgen van deze oorlog waren zo ingrijpend geweest, dat in 1950 België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland een eerste stap naar een duurzaam samenwerkend Europa noodzakelijk vonden.

Om het onderling voeren van oorlog onmogelijk te maken, besloten de zes landen om de belangrijkste grondstoffen voor de oorlogsindustrie (kolen en staal) gezamenlijk te gaan beheren. Dit leidde tot de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS). In de jaren daarna ging men op steeds meer terreinen (landbouw, economie, veiligheid etc.) samenwerken en werden de Europese Gemeenschappen gevormd.

Naarmate deze samenwerking meer welvaart bracht, sloten steeds meer landen zich bij de Gemeenschap aan. Vandaag de dag bestaat er een Europese Unie van 27 landen. Daarnaast zijn er diverse andere landen die graag lid willen worden. De totstandkoming van de Europese Unie zoals we die nu kennen ging echter niet zonder slag of stoot.

5.

Integriteit

De term 'transparantie' duidt op de mate van openheid waarmee de instellingen van de Europese Unie werken. Het gaat hier met name om de transparantie van Europese wetgevingsprocessen. Door te streven naar transparantie wil de EU het vertrouwen in de Europese instellingen vergroten. Het is een moeilijk onderwerp, bijvoorbeeld omdat het transparanter maken van lastige onderhandelingen gevoelig ligt bij veel politici.

6.

Rechtsstaat

De Europese Unie ziet het waarborgen van de rechtsstaat als een van haar belangrijkste taken. Het begrip rechtsstaat wordt gedefinieerd op basis van de beginselen die zijn vastgesteld door het Europees Hof, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, en EU-verdragen. Enkele componenten daarvan zijn de gelijkheid voor de wet, de eerbiediging van de grondrechten, het beginsel doeltreffende rechterlijke bescherming door een onafhankelijke gerecht, het beginsel van de scheiding der machten, het verbod van willekeur, het rechtszekerheidsbeginsel, en het legaliteitsbeginsel.

Aangezien het waarborgen van de rechtsstaat is opgenomen in EU-verdragen, is het de taak van de Europese Commissie als 'beschermer van de verdragen' om aanvallen op de rechtsstaat af te weren. Daarom heeft de Commissie controlecapaciteiten en competenties om lidstaten op de vingers te tikken wanneer zij afbreuk doen aan de rechtsstaat.

Recente ontwikkelingen binnen verschillende Europese lidstaten demonstreren dat EU-controle over de kwaliteit van de rechtsstaat nodig is. Zo zijn Polen en Hongarije verwikkeld in hevige conflicten met de Commissie omdat zij bepaalde wetten willen doorvoeren die de rechtsstaat ondermijnen. Via jaarlijkse rapportage blijkt ook dat de kwaliteit van de rechtsstaat in andere landen te wensen over laat.

7.

Meer informatie

Terug naar boven