r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europees Herstelfonds uit de coronacrisis

Ursula von der Leyen
Bron: European Commission

Door de uitbraak van het coronavirus is de economische situatie in Europa ingrijpend veranderd. De EU-lidstaten hebben de Europese Commissie de opdracht gegeven om met een geheel nieuw voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021-2027 te komen, waarbij de begroting als basis dient voor een grootschalig coronaherstelfonds. Het herziene voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader biedt de kans om de uitdagingen die de corona-pandemie met zich meebrengt, tegemoet te treden.

Op woensdag 27 mei 2020 presenteerde de Europese Commissie - onder leiding van EU-president Ursula Von Der Leyen - het aangepaste voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK), waarnaast zij een herstelfonds aankondigde van 750 miljard euro dat kan worden geschonken of geleend aan lidstaten. Voorafgaand zijn er veel discussies geweest over hoe het herstelfonds eruit moet gaan zien. Het plan van de Europese Commissie moet ook nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en eveneens unaniem door de 27 lidstaten.

De verwachting is dat - wegens de zeer uiteenlopende standpunten binnen Europa - een verhitte discussie over het herstelfonds zal volgen. Von der Leyen stelde in haar presentatie dat zij snel een akkoord wil in de Europese Raad (het liefst uiterlijk in juli) om zo snel te kunnen beginnen met het herstellen van de economie. Premier Rutte gaf echter aan dat hij niet verwacht dat er voor de herfst een akkoord ligt. Op de eerste EU-Top op 19 juni werd dan ook geen akkoord bereikt.

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

De Europese Commissie

Op 27 mei 2020 presenteerde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de nieuwe meerjarenbegroting met het Europees herstelfonds daaraan gekoppeld. In het door de Europese Commissie voorgestelde herstelfonds, genaamd Next Generation EU, zit 750 miljard euro. Het geld hiervan is bedoeld om de economische schade van de coronacrisis te verzachten. Met de meerjarenbegroting als onderpand wil de Commissie tegen een gunstige rente geld lenen op de kapitaalmarkten voor het herstelfonds. De leningen hebben een lange looptijd en zullen over de toekomstige begrotingen worden terugbetaald. Dit houdt in dat de leningen niet vóór 2028 en niet ná 2058 dienen te worden terugbetaald.

De Commissie presenteerde met het MFK een balans van leningen en giften. Zo kan de EU van dat geleende geld vervolgens 500 miljard schenken en 250 miljard uitlenen aan lidstaten die dit nodig hebben. De investeringen die met het herstelfonds worden gemaakt, moeten gericht zijn op een groene en digitale toekomst van de EU, zo stelde Von der Leyen.

Daarnaast wil Von der Leyen 60 miljard apart zetten voor een leninginstrument voor risicodragende particuliere investeringen, vergelijkbaar met het Junckerfonds. De bedoeling is om hiermee een aanvullend bedrag van 600 miljard euro aan particuliere investeringen aan te trekken. De Europese Investeringsbank (EIB) zal garant staan voor dit leninginstrument.

De Commissie stelde voor dat het geld van het herstelfonds zou worden geïnvesteerd in drie verschillende pijlers:

  • 1. 
    Lidstaten steunen door middel van investeringen en helpen hervormen naar in een groene en digitale toekomst
  • 2. 
    In de Europese economie investeren, onder andere door Europese bedrijven in sectoren die het meest geraakt zijn te steunen
  • 3. 
    Investeringen in lessen van de crisis, onder andere door het opstellen van een nieuw gezondheidsprogramma (EU4Health).

2.

Frankrijk en Duitsland

Op maandag 18 mei presenteerden Angela Merkel en Emmanuel Macron in een persconferentie het Frans-Duitse steunplan van €500 miljard om de zwaarst getroffen lidstaten met giften door de coronacrisis te loodsen.

Deze giften zouden volgens beide landen betaald moeten worden uit een gezamenlijke Europese schuld. Hiervoor zou de toegestane schuldenlast in Europa moeten worden verhoogd. Hun voorstel is dat geld uit het MFK 2021-2027 wordt gebruikt om te lenen op de kapitaalmarkt en dat de Europese Unie als geheel verantwoordelijk zal worden voor het terugbetalen van deze leningen. Merkel noemde dit plan in de persconferentie een plan voor de korte termijn. Zo vermeldde zij dat de plannen vor de midden- en lange termijn nog uitgewerkt moeten worden.

De Spaanse premier Pedro Sanchez liet weten het Frans-Duitse voorstel ''een stap in de goede richting'' te vinden. Volgens de Belgische minister van Financiën Alexander De Croo spreekt er ''de ambitie die Europa vandaag nodig heeft'' uit.

Een woordvoerder van de Commissie liet - in reactie op het Frans-Duitse voorstel - weten dat de nieuwe EU-meerjarenbegroting met daaraan gekoppeld het Europees herstelfonds een balans zal zijn van leningen, subsidies en giften. Verder zei de Europese Commissie het Frans-Duitse voorstel niet zomaar te zullen kopiëren.

3.

De 'zuinige vier'

Op zaterdag 23 mei kwamen Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden (ze werden aangeduid als de 'zuinige vier') met een tegenvoorstel op het Frans-Duits voorstel.

Zij maakten nogmaals duidelijk dat het ''samenvoegen van schulden'' en significante verhogingen in de EU-begroting voor hen onaanvaardbaar zijn. Deze groep landen stelt een tijdelijk, beperkt noodfonds voor, waaruit zwaar getroffen EU-lidstaten een lening kunnen krijgen. Ook aan deze leningen zouden bepaalde voorwaarden moeten zitten, namelijk dat er hervormingen plaatsvinden in de lidstaten in kwestie. De vier lidstaten hebben geen specifiek bedrag genoemd.

De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz twitterde namens de vier lidstaten dat zij verwachten dat het herziene MFK de nieuwe prioriteiten weerspiegelt.

Het Nederlandse kabinet is kritisch over de voorstellen van de Europese Commissie. Volgens minister Hoekstra van Financiën leiden de voorstellen tot 'substantieel hogere afdrachten' voor Nederland. Te beginnen met een verhoging van 1,5 miljard in 2021 tot 2,3 miljard in 2027. Nederland erkent wel de noodzaak van Europese samenwerking. Ook is het positief over het koppelen van steun aan het doorvoeren van hervormingen en investeringen in digitalisering, onderzoek en vergroening. Nederland wordt wederom gesteund door Zweden, Oostenrijk en Denemarken.

4.

Het Europees Parlement

Op 17 april 2020 stemde het Europees Parlement (EP) in met een resolutie waarin het EP de Europese Commissie verzoekt een omvangrijk pakket voor herstel en wederopbouw voor te stellen voor investeringen, om de Europese economie na de crisis te ondersteunen. Dit als onderdeel van het nieuwe Meerjarig Financieel Kader.

Een maand later, op 15 mei 2020, riep het Europees Parlement de Europese Commissie middels een resolutie op om een groot economisch stimuleringspakket, van maar liefst €2000 miljard, voor te stellen om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Dit fonds zou bovenop het MFK 2021-2027 moeten komen en worden gefinancierd met de uitgifte van langlopende obligaties.

EP-voorzitter David Sassoli heeft zich uitgelaten over de lidstaten die behoren tot de 'zuinige vier'. Hij stelt dat zij zich de ernst van de coronacrisis niet beseffen en doet een beroep op hun verantwoordelijkheid.

5.

De Europese Raad

Voorzitter van de Europese Raad Charles Michel stelde op 15 april 2020, voorafgaand aan de Eurotop van 23 april, al voor om een herstelfonds te koppelen aan de nieuwe meerjarenbegroting. Samen met Ursula von der Leyen vond hij dat de nieuwe meerjarenbegroting een grote rol zou moeten spelen in het herstellen van de economie.

Michel heeft de lidstaten meerdere malen opgeroepen om na te denken over de herstelstrategie.

6.

Overige steunmaatregelen

ECB

In de loop van de crisis zijn er door andere instellingen nog andere steunmaatregelen getroffen, die losstaan van het gepresenteerde herstelfonds. Op 19 maart 2020 presenteerde de Europese Centrale Bank (ECB) een extra opkoopprogramma van obligaties ter waarde van 750 miljard euro. Dit programma zorgt ervoor dat er extra geld in het systeem wordt gepompt zodat de rente op obligaties daalt. Hierdoor wordt lenen voor bedrijven en overheden goedkoper.

ECB-president Christine Lagarde stelde in een verklaring hierbij dat er bij de ECB 'geen limiet is als het gaat om de toewijding aan de euro'. Dit noodpakket van de ECB loopt tot eind van dit jaar. Als de crisis dan niet voorbij is, is de ECB van plan om volgend jaar verder te gaan met het opkoopprogramma.

Op 4 juni 2020 maakte de ECB bekend het opkoopprogramma uit te breiden met 600 miljard euro. Hierdoor wordt het mogelijk om in totaal 1350 miljard euro aan obligaties op te kopen.

EIB

De Europese Investeringsbank (EIB) heeft ook besloten om 200 miljard euro extra in de EU te steken. Dit geld bestaat uit leningen voor het midden- en kleinbedrijf.

ESM

Na verhitte discussies in de Eurogroep kwam deze op 9 april 2020 met een steunpakket van 540 miljard euro om de economische problemen van de coronacrisis in de EU te beperken. In dit pakket zitten geen eurobonds, waar veel discussie over was. Wel werden de ministers het eens over het inzetten van het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM), ter waarde van 240 miljard euro.

Overige maatregelen van de Europese Commissie

De Europese Commissie zelf heeft al een aantal steunmaatregelen getroffen om de risico's van de crisis te beperken. Zo heeft de Commissie een speciaal investeringsfonds geïntroduceerd, het Coronavirus Response Investment Initiative (CRII). Hiermee wil de Commissie de hardst getroffen plekken in de economie met 37 miljard van het regionaal beleid ondersteunen. Daarnaast heeft de Commissie het initiatief SURE (Support mitigating Unemployment Risks in Emergency) gelanceerd om het risico op werkloosheid te beperken. De Commissie vaardigt hierin maximaal 100 miljard euro aan leningen uit tegen gunstige voorwaarden aan lidstaten. Beide initiatieven zijn door de Raad en het Europees Parlement goedgekeurd.

7.

Meer informatie

Terug naar boven