r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europees Herstelfonds uit de coronacrisis

Ursula von der Leyen
Bron: European Commission

Met het Europees Herstelfonds - door de Europese Commissie 'NextGenerationEU' genoemd - wil de Europese Unie de economische klap van de uitbraak van het COVID-19-virus opvangen. Het Herstelfonds heeft een omvang van 750 miljard euro, bestaande uit 390 miljard aan subsidies en 360 miljard aan leningen.

Lidstaten krijgen deze subsidies en leningen alleen wanneer ze voldoen aan een aantal voorwaarden. Het geld moet gebruikt worden voor 'verstandige hervormingen' met nadruk op duurzaamheid en digitale ontwikkeling. Lidstaten moeten hun plannen ter goedkeuring voorleggen aan de Commissie en de andere lidstaten. Plannen kunnen tot 2023 worden ingediend. Het Herstelfonds is gekoppeld aan het Europees semester, waarmee ook het toezicht op de uitgaven is geregeld. Het geld wordt door de Commissie zelf op de kapitaalmarkten geleend, wat in deze omvang nooit eerder is gebeurd.

De zwaarst getroffen lidstaten zoals Italië en Spanje kunnen aanspraak maken op het meeste geld uit het Herstelfonds. Over de hoogte en de voorwaarden voor het Herstelfonds is hard onderhandeld. Nederland wilde dat het hele fonds uit leningen zou bestaan, maar heeft zijn zin niet gekregen. Ook is Nederland het enige land van de EU dat tot op heden nog geen aanvraag heeft ingediend voor geld uit het herstelfonds, al heeft het kabinet eind maart 2022 wel een conceptplan voorgelegd aan de Tweede Kamer.

Inhoud

1.

Herstelfonds in detail

Verdeling

De verdeling van alle subsidies en leningen is opgehangen aan een aantal criteria zoals de werkloosheidscijfers in de jaren voor de crisis, de verwachte daling van het BNP en het gemiddelde inkomen per inwoner. Zo krijgen hard getroffen lidstaten en lidstaten die het economisch moeilijker hebben het meeste geld, en welvarende landen juist minder.

Van de 750 miljard is een 'klein' deel van het geld, zo'n 77 miljard, gereserveerd voor specifieke uitgaven gekoppeld aan programma's als onder anderen ReactEU (het crisisfonds), Horizon Europe (onderzoek) en het Just Transition Fund (klimaat). Het overgrote deel is dus bestemd voor algemene steun en het ondersteunen van hervormingen.

Het fonds is een tijdelijke aanvulling op de normale begroting van de EU. De onderhandelingen over Herstelfonds waren gekoppeld aan de onderhandelingen over de meerjarenbegroting voor 2021-2027. In verdeling van gelden tussen alle begrotingsposten is het Herstelfonds daar in meegenomen.

Nederland

Naar verwachting kan Nederland aanspraak maken op 4,7 miljard euro uit de 'algemene' pot van het Herstelfonds, en daarnaast kan het nog geld ontvangen uit de specifieke programma's. Eerder ging het kabinet ervan uit maximaal 6 miljard euro te kunnen ontvangen, dit is bijgesteld nadat uit cijfers bleek dat de Nederlandse economie minder hard is geraakt door de coronacrisis dan in eerste instantie gedacht. De hoogte van het uiteindelijke bedrag dat Nederland krijgt is deels afhankelijk van de uiteindelijke krimpcijfers. Eind juni 2022 wordt definitief bekend op welk bedrag Nederland kan rekenen.

Eind maart 2022 heeft het kabinet een conceptplan voorgelegd aan de Tweede Kamer. De plannen hebben onder andere betrekking op klimaatverandering, volkshuisvesting en de arbeidsmarkt. In het conceptplan ontbreekt een beperking van de hypotheekrenteaftrek, ondanks dat Brussel daar al langer op aandringt.

Plannen goedkeuren & toezicht

Een lidstaat die gebruik wil maken van geld uit het Herstelfonds, moet een plan inleveren bij de Commissie. De eerste deadline daarvoor was 30 april 2021, maar ook hierna is het nog mogelijk voor lidstaten om hun plannen in te dienen, tot midden 2022. De Commissie beoordeelt deze plannen en legt haar bevindingen voor aan de lidstaten. Tijdens dit beoordelingsproces worden verschillende criteria gehanteerd. Zo moeten de hervormingsplannen een blijvend effect hebben, passen binnen de bredere economische context van de lidstaat zoals geformuleerd in het kader van het Europees semester, en voorzien zijn van een adequaat controle- en auditmechanisme. Een verdere voorwaarde voor een positief oordeel is dat de hervormingsplannen moeten bijdragen aan het bereiken van de klimaatdoelen en digitale transitie. Daarom moet tenminste 37 procent van de begrotingsplannen aan klimaatmaatregelen worden besteed, en 20 procent aan digitalisering.

De Commissie kijkt samen met het Economisch en Financieel Comité van de Raad naar de mate waarin doelen behaald zijn en worden. Blijft een lidstaat in gebreke en komt er weinig terecht van voorgenomen hervormingen, dan kan een andere lidstaat bezwaar maken tegen verdere uitbetaling van steungelden. De kwestie wordt dan tijdens de eerstvolgende vergadering van de Europese regeringsleiders besproken.

Financiering

Nadat de Commissie heeft ingestemd met het hervormingsplan van een lidstaat, wordt de aanvraag doorverwezen naar de Raad, waar de lidstaten het laatste oordeel geven. De stemming hierover vindt plaats op basis van gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Als zowel de Commissie als de Raad akkoord zijn gegaan met het hervormingsplan, zal de Commissie overgaan tot het verstrekken van gelden aan de lidstaat. Het Herstelfonds wordt gefinancierd door de Europese Commissie zelf. De Commissie mag geld ophalen op de kapitaalmarkten. Omdat het om - voor de EU - ongekend hoge bedragen aan uit te zetten leningen gaat, wil de Commissie haar activiteiten nauw afstemmen met de lidstaten. En er zal alleen met financiële instellingen gewerkt worden die onder Europese toezichthouders vallen.

De Europese begroting, gefinancierd door de lidstaten, is het onderpand. Het geld zal worden terugbetaald uit nieuwe inkomstenbronnen voor de Commissie. Eind 2021 kwam de Commissie met het voorstel om deze eigen inkomsten te verkrijgen uit de opbrengsten van het emissiehandelssysteem (ETS), een milieuheffing op goederen van buiten de EU en restpercentage van belastingen op multinationals. Dat laatste lijkt de invulling van de in 2020 geopperde belasting op digitale activeiten te zijn, in lijn met internationale afspraken over het eerlijker belasten van multinationals. Een belasting op plastic afval om de eigen inkomsten te vergroten is genoemd, maar daar zijn vooralsnog geen concrete plannen voor.

De leningen moeten uiterlijk in 2058 zijn afgelost.

Eindbedrag

De EU zal tot 2026 geld voor de lening uitzetten op de kapitaalmarkt. Met een correctie voor de verwachte inflatie komt het uiteindelijk te lenen bedrag uit op ruim 800 miljard.

2.

Meer informatie

Terug naar boven