r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese maatregelen coronacrisis

Corona

De uitbraak en de verspreiding van het coronavirus dwingen de lidstaten van de Europese Unie tot het nemen van maatregelen. De Europese Unie ondersteunt de lidstaten op een aantal manieren. Allereerst gaat het om het onderling coördineren van de aanpak van het virus en maatregelen op het gebied van de volksgezondheid. Daarnaast speelt de EU een rol bij het opvangen van de economische gevolgen die het indammen van de verspreiding van het virus met zich mee brengt.

Er is tussen de lidstaten veel discussie over de economische aanpak. Nederland en enkele andere landen waren het niet eens over de inzet van het Europees Stabiliteitsmechanisme. Daarnaast is er onenigheid over het wel of niet gezamenlijk uitgeven van obligaties, de 'coronabonds.'

Leiders en ministers uit de EU-lidstaten overleggen regelmatig (via een videoverbinding) met elkaar over de gezamenlijke aanpak van het virus.

Inhoud

1.

Volksgezondheid

Volksgezondheid is in eerste instantie een zaak van de lidstaten. De Europese Unie geeft waar mogelijk ondersteuning. Daarbij wordt geld uitgetrokken voor onderzoek naar de bestrijding van het coronavirus en houdt de Commissie bij welke voorraden medicijnen en medische hulpmiddelen voor handen zijn in de EU.

De Europese Commissie en de ministers van Volksgezondheid en Binnenlandse Zaken overleggen dagelijks over de genomen en te nemen maatregelen.

Medische goederen

De Commissie ondersteunt de gezondheidsstelsels van de EU-lidstaten door het opzetten van een voorraad aan medisch materiaal in het kader van RescEU, het EU-financieringsmechanisme voor 'civiele rampen'. De voorraad houdt materialen in als ventilatoren voor intensive care-afdelingen, mondkapjes, vaccins en voorraden voor laboratoria. Deze materialen worden voor 90% gefinancierd door de Europese Commissie. Hier werd in eerste instantie 50 miljoen miljoenen euro voor vrijgemaakt, en dat bedrag is lopende de crisis verder opgelopen. De voorraad wordt opgeslagen in een lidstaat en de verdeling zal beheerd worden door het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC).

De Europese regeringsleiders verzochten de Commissie 26 maart om deze inspanningen verder op te voeren en ervoor te zorgen dat er voldoende medische benodigdheden in de EU voor handen zijn en dat het goed verdeeld wordt over de lidstaten.

De Europese Commissie en de ministers van Volksgezondheid en Binnenlandse Zaken overleggen dagelijks over de genomen en te nemen maatregelen.

Testen en monitoren

Op 15 april bracht de Europese Commissie richtlijnen uit voor het testen van mensen op het coronavirus. De Commissie wil dat de lidstaten informatie over alle verschillende beschikbare testen delen en samen de kwaliteit van bestaande en nieuw testen nagaan. Verder pleit de Commissie voor een meer gezamenlijke aanpak bij het inkopen en verdelen van testen over de EU, in lijn met de inspanningen voor medisch materieel.

Om op grotere schaal verspreiding in kaart te brengen en mensen die mogelijk besmet zouden kunnen zijn wordt gekeken naar apps. De Commissie wil dat privacy gewaarborgd blijft. Mede daarom heeft een oplossing middels Bluetooth de voorkeur van de Commissie. Verder wil de Commissie dat ongeacht de mogelijk meerdere en verschillende apps die in de EU gebruikt gaan worden het makkelijk moet zijn om data Europees te delen, en dat ze ook over de grens moeten blijven werken.

Om onderzoek naar het coronavirus te bevorderen heeft de Commissie op 20 april een Europees gegevensplatform gelanceerd. Met dit platform wordt gegevensuitwisseling vergemakkelijkt, doordat onderzoekers uit heel de EU hun onderzoeksgegevens kunnen opslaan en met elkaar kunnen delen.

2.

Schengen

Een aantal EU-landen controleert extra aan de grenzen met andere lidstaten, of hebben het vliegverkeer van en naar andere lidstaten verboden. Toen een reeks lidstaten de grenzen voor personen van buiten de EU sloten hebben EU leiders op 18 maart besloten dat Schengen-breed in te voeren. Reizigers van buiten de EU worden niet meer toegelaten in de Schengenzone. De landen hebben zelf de mogelijkheid om te bepalen hoe ze deze richtlijn zullen invoeren. Ook werd besloten om samen te werken om in het buitenland gestrande EU-burgers terug te halen, waarbij het meestal gaat om vakantiegangers. De Europese Commissie trekt daar enkele tientallen miljoenen euro's voor uit.

Als reactie op de grenssluitingen, heeft de EU ook richtlijnen aangenomen om het vrije verkeer van grensarbeiders, goederen en essentiële diensten te waarborgen. Daarbij gaat het om arbeiders in de gezondheidszorg en voedingsindustrie, maar ook in andere sectoren, zoals de bij nutsbedrijven en overheidsdiensten. Door deze richtlijnen wil de EU voorkomen dat er tekorten ontstaan aan medisch materiaal of voedsel.

3.

Ondersteunen economie

Speciale fondsen

De Commissie wil met een speciaal investeringsfonds (het Coronavirus Response Investment Initiative, afgekort als CRII) de hardst getroffen plekken in de economie met miljarden ondersteunen. De Commissie maakte bekend om hierin 37 miljard euro van het regionaal beleid in te stoppen. Het gaat om getroffen bedrijven en werknemers maar bijvoorbeeld ook om de gezondheidszorg op plaatsen waar veel extra kosten gemaakt worden.

Dit investeringsfonds moet worden gevuld met eerder niet uitgegeven geld uit de EU-begroting. Elke lidstaat moet wel voor iedere euro die de Commissie in dat kader specifiek uitkeert, zelf voor een minstens zo groot bedrag bijdragen. Het voorstel dat de Commissie heeft gedaan voor het investeringsfonds is vrijwel unaniem goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad.

Inmiddels is het Coronavirus Response Initiative Plus (CRII +) aangekondigd. Het nieuwe pakket met maatregelen is een aanvulling op het eerste en voert buitengewone flexibiliteit in binnen de bestaande Europese structuur- en investeringsfondsen zodat deze optimaal kunnen worden benut. Ook vereenvoudigd het de procedures, zo kunnen lidstaten de fondsen gemakkelijker inzetten in regio's waar de nood het hoogst is.

Om het risico op werkloosheid te beperken heeft de Commissie het initiatief SURE (Support mitigating Unemployment Risks in Emergency) gelanceerd. Het gaat om leningen van maximaal 100 miljard euro die door de EU tegen gunstige voorwaarden kunnen worden verstrekt aan lidstaten. De financiële steun kan gebruikt worden om de stijging in overheidsuitgaven op te vangen als gevolg van het aanbieden van werktijdverkortingsregelingen. De Eurogroep heeft dit voorstel aangenomen, evenals de Raad. De Eurogroep heeft hierbij vermeldt dat de leningen uit SURE ook kunnen worden gebruikt voor de gezondheidszorg. Verder benadrukt de Eurogroep dat SURE een tijdelijk instrument is en dat sociale zekerheid een nationale bevoegdheid blijft.

Als onderdeel van de gecoördineerde reactie wil de Commissie het bovendien mogelijk maken dat het Solidariteitsfonds wordt ingezet om getroffen lidstaten te ondersteunen. Momenteel is het Solidariteitsfonds met name gericht op de ondersteuning van lidstaten na natuurrampen. De Commissie stelt daarom voor om het toepassingsgebied van het Solidariteitsfonds uit te breiden, zodat het ook grootschalige gezondheidscrises omvat. Hierbij zou het in eerste instantie gaan om zo'n 800 miljoen euro. Dit initiatief is eveneens vrijwel unaniem goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad.

Ook heeft de Commissie €1 miljard vrijgemaakt uit het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (ESFI). Daarmee kan het Europees Investeringsfonds (EIF) garanties verstrekken, waardoor banken voor een totaalbedrag van €8 miljard geld zouden kunnen lenen aan 100.000 Europese middelgrote en kleine bedrijven. Met deze steun hoopt de Commissie de getroffen bedrijven de crisis door te helpen.

De Europese Investeringsbank (EIB) gaat 200 miljard euro extra in de EU steken. Dit geld bestaat uit gunstige leningen voor vooral het midden- en kleinbedrijf. De Eurogroep heeft dit initiatief ook aangenomen en wil graag dat de EIB dit initiatief snel operationaliseert.

De Europese Centrale Bank ondersteunt de economie door meer geld voor banken beschikbaar te maken - die mogen meer geld lenen voor hetzelfde onderpand, en tegen lagere tarieven. Daarnaast is er een extra opkoopprogramma (Pandemic emergency purchase programme, PEPP) voor maximaal 750 miljard euro voor obligaties van overheden en bedrijven. Dit opkoopprogramma blijft van kracht zolang de corona-crisis duurt.

Begrotingsregels

De lidstaten hebben afgesproken dat extra steunmaatregelen buiten de regels van het begrotingspact vallen. Lidstaten kunnen dus overheidstekorten laten oplopen als dat nodig is. Het zwaar getroffen Italië kondigde al maatregelen aan die het overheidstekort waarschijnlijk boven de EU-begrotingsnorm van drie procent laten uitkomen. Dat wordt nu dus toegestaan.

Over de inzet van het noodfonds (ESM) om overheden financieel te ondersteunen zijn de lidstaten het niet eens. Nederland en enkele andere landen willen extra hulp voor het ondersteunen van de economie verbinden aan voorwaarden, Italië en Spanje willen zo snel mogelijk middelen hebben om hun economie enigszins overeind te houden. Daarnaast is er onenigheid over het wel of niet gezamenlijk uitgeven van obligaties, zogenaamde 'coronabonds'.

Op 9 april 2020 zijn de EU ministers van Financiën het na stevige onderhandelingen tijdens enkele videoconferenties eens geworden over een steunpakket van 540 miljard euro om zo de economische klappen van de coronacrisis te beperken. Het pakket kan gezien worden als een compromis tussen de uiteenlopende standpunten van noordelijke en zuidelijke Eurolanden. Zo is er in het voordeel van Nederland geen sprake van eurobonds in het akkoord en wordt er expliciet vermeldt dat de 240 miljard euro van het ESM moet worden gebruikt voor directe en indirecte kosten in de gezondheidszorg.

Op 23 april hebben de regeringsleiders in een videoconferentie van de Europese Raad hun goedkeuring uitgesproken over het steunpakket van 540 miljard euro van de Eurogroep.

Staatssteun

De Commissie zal de strenge regels voor staatssteun veel soepeler hanteren bij Europese of nationale steun aan bedrijven die in de problemen zijn gekomen door de uitbraak van het coronavirus. Vooral de vervoerssector en de toeristische industrie kunnen rekenen op begrip. De Commissie maakte bekend de regels voor de 'slots' in de luchtvaart te versoepelen of tot nader order op te schorten. Dat betekent dat vliegtuigmaatschappijen die minder vliegen, de start- en landingsrechten op luchthavens niet verliezen. Het Europees Parlement heeft dit voorstel ook goedgekeurd en het voorstel zal de hele zomerperiode van 29 maart tot 24 oktober 2020 lopen.

Ook voor andere sectoren worden regels versoepeld en wordt extra steun toegestaan, zoals voor de landbouw en de visserij.

Interne markt

De Commissie benadrukte dat de interne markt moest blijven functioneren om zo het coronavirus te bestrijden. Er moet dus geen eenzijdige actie worden ondernomen door lidstaten. De Commissie refereerde hier aan het exportverbod van mondkapjes door Duitsland en Frankrijk. De nadruk werd hierbij vooral gelegd op het verzekeren dat essentiële medische middelen de getroffen gebieden kunnen bereiken. De Europese Raad van 26 maart heeft dit nog eens benadrukt.

MFK

Om de gevolgen van de corona-uitbraak op te vangen wil de Commissie ook de meerjarenbegroting 2021-2027 (MFK) verhogen en het aandeel voor regionaal beleid hierin vergroten. Tijdens de EU-top van 23 april besloten de regeringsleiders dat een herstelfonds opgericht moet worden om de Europese economie weer draaiend te krijgen na de coronacrisis. Dit herstelfonds zal samenhangen met het verhoogde budget voor de meerjarenbegroting 2021-2017.

De precieze uitwerking van dit herstelplan en het gevolg voor het MFK ligt bij de Commissie, die de opdracht heeft gekregen te analyseren waar behoefte aan is en op basis van die analyse een voorstel te presenteren. Hierbij is nog onduidelijkheid over de hoogte van het bedrag waarmee de meerjarenbegroting opgehoogd zal worden. Ook bestaat onenigheid tussen de lidstaten over de vraag of de steun uit het herstelfonds de vorm moet aannemen van leningen of van giften.

Overige maatregelen

Verenigd in 'Team Europe' trokken de lidstaten, de Europese instellingen en de bijbehorende financiële instituties in april 2020 een bedrag van 15.6 miljard euro uit om landen buiten de EU te helpen met de impact van de coronacrisis. Het geld is voor het grootste deel bedoeld om de economische gevolgen van de crisis op te vangen. De rest van het bedrag wordt gespendeerd aan onderzoek en hulp op korte termijn.

4.

Verhoging EU-begroting

Het Europees Parlement en de Raad gingen in april 2020 akkoord met het voorstel van de Europese Commissie om de EU-begroting te verhogen met circa 3,5 miljard euro (betalingskredieten) resp. 1,6 miljard euro (vaststellingskredieten) voor het bestrijden van de crisis. Van dit bedrag gaat onder meer 2,7 miljard naar het EU-instrument voor noodhulp ten behoeve van de gezondheidszorg. Daarmee kan de Commissie rechtstreeks noodhulp geven aan lidstaten om medische benodigdheden zoals mondmaskers en medische apparatuur aan te schaffen.

5.

Versoepelen coronamaatregelen

De Commissie wil dat lidstaten met een aantal zaken rekening houden wanneer zij lockdowns en andere maatregelen gaan versoepelen. De belangrijkste op een rij:

  • voorkomen dat landen maatregelen nemen die inspanningen in andere lidstaten kunnen hinderen. Dat betekent bijvoorbeeld dat het wel of niet openen van grenzen tussen lidstaten voor (niet-essentieel) verkeer pas kan wanneer de situatie in landen aan beide kanten van een grens dat toestaat
  • bij het geleidelijk afbouwen van maatregelen moet een nationaal gezondheidszorgstelsel capaciteit hebben om een stijging in gevallen op te kunnen vangen
  • een goed test- en monitoringsbeleid instellen
  • algemene maatregelen kunnen worden afgeschaald tot kwetsbare groepen. Voor groepen waar versoepelde maatregelen gelden moeten wel beperkingen gelden in aantallen mensen in ruimtes en moet er ruimte zijn om afstand te kunnen houden

Over de Europese bijdrage aan het herstel van economische groei hebben Commissievoorzitter Von der Leyen en voorzitter van de Europese Raad Michel beiden gewezen op de rol die de komende meerjarenbegroting kan spelen.

6.

Wie doet wat?

De Commissie heeft voor de aanpak van het coronavirus een responsteam samengesteld. Deze bestaat uit de commissarissen voor de beleidsterreinen die het meest bij de crisis betrokken zijn. Dit zijn:

  • De voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen;
  • de vicecommissaris van de Europese Commissie Margrethe Vestager;
  • de commissaris van een economie die werkt voor de mensen Valdis Dombrovskis;
  • de commissaris voor macro-economische aspecten Paolo Gentiloni;
  • de commissaris voor de interne markt Thierry Breton;
  • de commissaris voor alle gezondheidsaspecten Stella Kyriakides. Zij zal het Europees team van wetenschappelijke deskundigen in de strijd tegen het coronavirus samen met Ursula von der Leyen voorzitten.
  • de commissaris voor crisisbeheer Janez Lenarcic. Hij zit ook het Crisiscoördinatiecomité voor. Dit Comité komt regelmatig bijeen om het werk van de betrokken afdelingen van de Commissie en de EU-agentschappen op elkaar af te stemmen.
  • de commissaris voor grenskwesties Ylva Johansson. Zij zal voornamelijk belast zijn met het sluiten van de Schengen-buitengrens.
  • de commissaris voor mobiliteit Adina Valean. Zij is voornamelijk belast met de gevolgen van het coronavirus voor de luchtvaartindustrie. Zo heeft zij al besloten dat de 'slots' (landingsrechten) in de luchtvaart niet vervallen.

De meest betrokken instituties zijn:

7.

Meer informatie

Terug naar boven