r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese maatregelen coronacrisis

PEC at the European Parliament Presidents Conference
Bron: The Council of the European Union

De uitbraak en de verspreiding van het coronavirus hebben de lidstaten van de Europese Unie gedwongen maatregelen te nemen. De Europese Unie ondersteunt de lidstaten op een aantal manieren. Allereerst gaat het om het onderling coördineren van de aanpak van het virus. Daarnaast is de Europese vaccinstrategie ontworpen om de ontwikkeling, productie en uitrol van coronavaccins te versnellen. De Europese Commissie verzekerde zich namens de lidstaten van miljarden vaccins om de bevolking in te enten tegen het virus.

Bovendien speelt de EU een rol bij het opvangen van de economische gevolgen die het indammen van de verspreiding van het virus met zich mee brengt. De Europese begrotingsnormen zijn tijdelijk los gelaten, en lidstaten mogen hun ondernemingen steunen. Op Europees niveau is het Herstelfonds in het leven geroepen. Er is 750 miljard euro aan leningen en giften beschikbaar voor lidstaten om hun economie draaiende te houden. Het is een compromis tussen Nederland en enkele andere landen die alleen leningen onder strenge steunvoorwaarden wilden, en andere landen die juist meer steun wilden, in de vorm van giften.

EU-leiders en ministers uit de EU-lidstaten overleggen regelmatig (vooral via videoverbinding) met elkaar over de gezamenlijke aanpak van het virus. De Europese Commissie streeft naar een gemeenschappelijk front om Covid-19 te verslaan.

Inhoud

1.

Volksgezondheid

Volksgezondheid is in eerste instantie een zaak van de lidstaten. De Europese Unie geeft waar mogelijk ondersteuning.

Medische goederen

De Commissie ondersteunt de gezondheidsstelsels van de EU-lidstaten door het opzetten van een voorraad aan medisch materiaal in het kader van RescEU, het EU-financieringsmechanisme voor 'civiele rampen'. EU-landen kunnen ook extra financiering aanvragen voor het vervoer van essentiėle goederen, medische teams en coronapatiėnten tussen EU-lidstaten wanneer hun gezondheidszorg overrompeld dreigt te raken.

De voorraad bevat materialen als ventilatoren voor intensive care-afdelingen, mondkapjes, en voorraden voor laboratoria. Deze materialen worden voor 90% gefinancierd door de Europese Commissie. Sinds het begin van de crisis is er voor tientallen miljoenen euro's aan hulpmiddelen centraal ingekocht.

De Commissie wil op lange termijn dat Europa veel minder afhankelijk wordt van andere landen als het gaat om de productie van dergelijke middelen en medicijnen.

Testen en monitoren

De Commissie wil dat de lidstaten informatie over alle verschillende beschikbare testen delen en samen de kwaliteit van bestaande en nieuwe testen nagaan. Verder pleit de Commissie voor een meer gezamenlijke aanpak bij het inkopen en verdelen van testen over de EU. De Commissie geeft zelf ook geld uit voor de aankoop van en onderzoek naar tests, die ze aan de lidstaten ter beschikking stelt.

De EU maakt zich zorgen over de opkomst en de verspreiding van nieuwe varianten van het virus, die volgens onderzoek niet tot een ernstigere vorm van COVID-19 zou leiden maar vermoedelijk wel tot 50 ą 70% besmettelijker zou zijn. Daarom roept ze de lidstaten op het onderzoek naar nieuwe varianten, sequencing genoemd, dringend op te drijven. De nationale teststrategieėn moeten geüpdatet worden om de nieuwe varianten versneld in kaart te kunnen brengen.

Lidstaten is dringend verzocht nog meer en nog completere informatie over de verspreiding van het virus met elkaar te delen. De Commissie wil dat lidstaten meer werk maken van contactonderzoek, en pleit voor het gebruik van corona-apps. Deze apps zouden ook over de grens moeten werken, en lidstaten moeten onderling data kunnen uitwisselen.

Overdracht coronapatiėnten

De Commissie heeft 220 miljoen euro uitgetrokken voor het overdragen van coronapatiėnten uit landen waar ziekenhuizen de toestroom niet langer kunnen bolwerken. Het wordt als essentieel gezien dat personen, onder wie artsen en patiėnten, vrij door de EU kunnen blijven reizen.

Nieuw EU-gezondheidsprogramma

Met zoveel aandacht voor meer coördinatie op het gebied van volksgezondheidsbeleid heeft de Commissie het EU4Health-programma voorgesteld. Met behulp van innovatie en investeringen heeft EU4Health als doel:

  • Mensen beschermen tegen ernstige gezondheidsbedreigingen;
  • Betere beschikbaarheid van medicijnen;
  • Sterkere zorgsystemen creėren.

Over het voorstel van de Commissie hebben de Raad en het Europees Parlement een voorlopig akkoord gesloten.

2.

Vaccinstrategie

Op 17 juni 2020 publiceerde de Commissie haar vaccinstrategie. De Europese vaccinstrategie is erop gericht de kwantiteit en de kwaliteit van vaccins voor de lidstaten te waarborgen. Met de strategie wordt de ontwikkeling, de productie, en de levering van vaccins ondersteund en aangemoedigd. De Europese Commissie kon 2,3 miljard vaccins veiligstellen voor haar bevolking door haar sterke onderhandelingspositie, als vertegenwoordiger van 27 lidstaten en 450 miljoen inwoners. Doordat er meer dan genoeg vaccins werden aangekocht, is de EU van plan met een eventueel overschot ook haar buurlanden en andere landen te vaccineren.

Het vaccineren van de Europese bevolking ging van start op de Europese vaccinatiedagen van 27 tot 29 december 2020. De Europese Commissie wil erop toezien dat de vaccinatiecampagnes in de lidstaten grotendeels gelijk verlopen, gezien het percentage van het aantal gevaccineerde personen sterk verschilt tussen de lidstaten. Hiertoe zal ze samen met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) een monitoringsysteem opzetten om een snelle en efficiėnte uitrol van het vaccineren aan te moedigen in de lidstaten. Met twee concrete doelstellingen wil de Europese Commissie een ambitieuze vaccinatie-inspanning in de lidstaten nastreven:

  • Een minimum van 80% van de tachtigplussers en de zorgverleners zouden uiterlijk in maart 2021 gevaccineerd moeten zijn
  • Minimaal 70% van alle volwassenen zouden tegen de zomer van 2021 gevaccineerd moeten zijn

Om hieraan te kunnen voldoen, is het belangrijk om het tempo van de vaccinproductie op te voeren. Er komen investeringen en ondersteuning voor de fabrieken die vaccins produceren, en de Commissie en het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) zullen samenwerken om nieuwe productiefaciliteiten sneller goed te keuren. Het ECDC zal goede praktijken bijhouden en advies geven aan lidstaten over logistieke procedures zoals het opzetten van vaccinatiecentra en elektronische reservatiesystemen.

De Europese regeringsleiders hebben afgesproken dat nieuwe vaccins een versnelde goedkeuringsprocedure doorlopen, en zo een balans te vinden tussen zo snel mogelijk vaccineren en afdoende testen of vaccins echt veilig zijn. Lidstaten mogen in een noodsituatie zelf tijdelijk vaccins toelaten, zonder uitdrukkelijke goedkeuring van het EMA en de Commissie, al gaat dat tegen de geest van samen optrekken in.

Om onderzoek naar het coronavirus te bevorderen heeft de Commissie op 20 april 2020 een Europees gegevensplatform gelanceerd. Met dit platform wordt gegevensuitwisseling vergemakkelijkt, zodat onderzoekers uit heel de EU hun onderzoeksgegevens kunnen opslaan en met elkaar kunnen delen.

Tijdens de EU-top van 25 en 26 maart 2021 besloten de regeringsleiders van de lidstaten dat landen die te weinig vaccins hebben en daardoor achter lopen met vaccineren, extra vaccins kunnen krijgen. Het betreft hier landen als Bulgarije, Letland en Kroatië.

Coronapaspoort

Een digitaal groen certificaat (DGC), in de volksmond ook bekend als het Europees coronapaspoort, moet vrij reizen voor gevaccineerde personen in de EU weer mogelijk maken. In het Commissievoorstel zouden ook mensen die recent negatieve getest zijn of voldoende antistoffen in het lichaam te hebben in aanmerking kunnen komen voor het digitale groene certificaat.

Het uniform, gestandaardiseerd en digitaal paspoort zou door alle EU-landen erkend moeten worden en dezelfde informatie bevatten. Met een digitaal of op papieren bewijs voorzien van een QR-code kan de drager laten zien dat hij of zij getest of gevaccineerd is. De Commissie laat het aan de Europese landen zelf over om te beslissen of ze mensen toelaten die zijn ingeėnt met niet door de EU goedgekeurde vaccins, zoals het Russische Spoetnik of Chinese vaccins. Volgens het plan blijven de EU-landen ook zelf verantwoordelijk voor beperkende maatregelen die ze aan toeristen en andere bezoekers opleggen, zoals een verplichte quarantaine uit landen waar een heel hoog besmettingsrisico is. Mocht het 'coronapaspoort' er komen moeten de lidstaten zelf tijdig een systeem ontwikkelen waarmee ze certificaten kunnen controleren.

Wat betreft de beveiliging van persoonsgegevens met betrekking tot Covid-19 komt er geen Europese databank voor de coronapaspoorten.

De Europese Raad gaf tijdens haar top op 25 en 26 maart aan het voorstel te steunen. Commissie, Europees Parlement en Raad willen het voorstel via een versnelde procedure behandelen om het mogelijk voor de zomer goedgekeurd te krijgen. Het Nederlandse kabinet kan zich in grote lijnen in het voorstel vinden, maar heeft nog een paar zorgen. De voornaamste vraag is wie die certificaten kan en mag uitgeven. Nederland werkt zelf al aan een app waarmee een testbewijs kan worden gegenereerd en getoond. Die zou dan moeten kunnen passen in de Europese lijn.

3.

Ondersteunen economie

Fondsen EU instellingen

De Europese Centrale Bank ondersteunt de economie door meer geld voor banken beschikbaar te maken - die mogen meer geld lenen voor hetzelfde onderpand - en tegen lagere tarieven. Daarnaast is er een extra opkoopprogramma (Pandemic emergency purchase programme, PEPP) voor obligaties van overheden en bedrijven. Er is 1350 miljard beschikbaar voor dit opkoopprogramma, wat loopt tot en met juni 2021.

De Europese Investeringsbank (EIB) gaat 200 miljard euro extra in de EU steken. Dit geld bestaat uit gunstige leningen voor vooral het midden- en kleinbedrijf.

De Commissie zelf maakte al snel 1 miljard euro vrij uit het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (ESFI). Daarmee kan het Europees Investeringsfonds (EIF) garanties verstrekken, waardoor banken voor een totaalbedrag van €8 miljard geld zouden kunnen lenen aan 100.000 Europese middelgrote en kleine bedrijven.

Door het toepassingsgebied van het Solidariteitsfonds uit te breiden, zodat het ook grootschalige gezondheidscrises omvat, heeft de Commissie voor nog eens honderden miljoenen euro's aan noodhulp klaar staan voor lidstaten.

De Commissie wil nu met een speciaal investeringsfonds (het Coronavirus Response Investment Initiative, afgekort als CRII) de hardst getroffen plekken in de economie met miljarden ondersteunen. De Commissie maakte bekend hierin 37 miljard euro van het regionaal beleid in te stoppen. Dit investeringsfonds moet worden gevuld met eerder niet uitgegeven geld uit de EU-begroting. De uitbreiding van het fonds (Coronavirus Response Initiative Plus (CRII +)) voert daarnaast buitengewone flexibiliteit in binnen de bestaande Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat deze optimaal kunnen worden benut. Ook vereenvoudigt het de procedures, zodat lidstaten de fondsen gemakkelijker kunnen inzetten in regio's waar de nood het hoogst is.

Begrotingsregels en steunpakket

De lidstaten hebben afgesproken dat extra steunmaatregelen buiten de regels van het begrotingspact vallen. Lidstaten kunnen dus overheidstekorten laten oplopen als dat nodig is. Zo worden de aangekondigde maatregelen van het zwaar getroffen Italiė, die het overheidstekort boven de EU-begrotingsnorm van drie procent laten uitkomen, toegestaan.

Over de inzet van het noodfonds (ESM) om overheden financieel te ondersteunen waren de lidstaten het in eerste instantie niet eens. Zo was er onenigheid over het wel of niet gezamenlijk uitgeven van obligaties, zogenaamde 'coronabonds'. Op 9 april 2020 zijn de EU ministers van Financiėn het na stevige onderhandelingen tijdens enkele videoconferenties eens geworden over een steunpakket van 540 miljard euro om zo de economische klappen van de coronacrisis te beperken. Het pakket kan gezien worden als een compromis tussen de uiteenlopende standpunten van noordelijke en zuidelijke Eurolanden. Zo is er in het voordeel van Nederland geen sprake van eurobonds in het akkoord en wordt er expliciet vermeldt dat de 240 miljard euro van het ESM moet worden gebruikt voor directe en indirecte kosten in de gezondheidszorg. Op 23 april keurden de regeringsleiders het steunpakket goed.

Staatssteun

De Commissie zal de strenge regels voor staatssteun veel soepeler hanteren bij Europese of nationale steun aan bedrijven die in de problemen zijn gekomen door de uitbraak van het coronavirus. Vooral de vervoerssector en de toeristische industrie kunnen rekenen op begrip. De Commissie maakte bekend de regels voor de 'slots' in de luchtvaart te versoepelen of tot nader order op te schorten. Dat betekent dat vliegtuigmaatschappijen die minder vliegen, de start- en landingsrechten op luchthavens niet verliezen.

Op 28 januari 2021 besloot de Commissie de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun, die op 19 maart 2020 is aangenomen om de economie te ondersteunen in de context van de uitbraak van het coronavirus, te verlengen tot 31 december 2021. Ook wordt het toepassingsgebied van de tijdelijke kaderregeling verruimd. Zo komen er onder andere hogere steunplafonds, moet het mogelijk worden voor lidstaten om terugbetaalbare instrumenten om te zetten in andere vormen van steun zoals subsidies.

Werkloosheidsbestrijding

Om het risico op werkloosheid te beperken heeft de Commissie het initiatief SURE (Support mitigating Unemployment Risks in Emergency) gelanceerd. Het gaat om leningen van maximaal 100 miljard euro die door de EU tegen gunstige voorwaarden kunnen worden verstrekt aan lidstaten. De financiėle steun kan gebruikt worden om de stijging in overheidsuitgaven op te vangen als gevolg van het aanbieden van werktijdverkortingsregelingen. De Eurogroep heeft dit voorstel aangenomen, evenals de Raad. De Eurogroep heeft hierbij vermeldt dat de leningen uit SURE ook kunnen worden gebruikt voor de gezondheidszorg. Verder benadrukt de Eurogroep dat SURE een tijdelijk instrument is en dat sociale zekerheid een nationale bevoegdheid blijft.

4.

Verhoging MFK en apart Herstelfonds

Ursula von der Leyen
Bron: European Commission

Door de uitbraak van het coronavirus is de economische situatie in Europa ingrijpend veranderd. Daarom is een Europees Herstelfonds - door de Europese Commissie Next Generation EU genoemd - in werking getreden om de klappen van de crisis op te kunnen vangen. Het Herstelfonds heeft een omvang van 750 miljard euro, waarvan 390 miljard subsidies zullen zijn voor lidstaten, en 360 miljard leningen.

De zwaarst getroffen lidstaten zoals Italië en Spanje maken aanspraak op de hoogste gelden uit het Herstelfonds. Lidstaten krijgen deze subsidies en leningen alleen wanneer ze voldoen aan een aantal voorwaarden. De Commissie en de andere lidstaten moeten akkoord gaan met het doel waar een lidstaat het geld aan wil uitgeven en in hoeverre die lidstaat het gebruikt voor verstandige hervormingen.

De onderhandelingen over het Herstelfonds waren gekoppeld aan de onderhandelingen over de nieuwe meerjarenbegroting voor 2021-2027. Met name de zuinige landen, waaronder Nederland, en de zuidelijke lidstaten botsten over het aandeel giften in het fonds, en over hoe streng de voorwaarden mochten zijn. Sinds 19 februari 2021 kunnen landen aanvragen indienen bij de Europese Commissie.

5.

Reizen en vervoer

Gesloten grenzen voor niet-EU burgers

Op 18 maart 2020 besloten EU-leiders dat grenzen voor personen van buiten de EU werden gesloten in de hele Schengenzone. Dit deden zij om de verspreiding van het virus te beperken. Vanaf 16 juli 2020 opende de EU geleidelijk weer haar grenzen voor sommige derde landen. De lijst met landen wordt elke twee weken herzien en waar nodig bijgewerkt.

Geleidelijk Schengen heropenen

De meeste lidstaten legden ook reisbeperkingen op aan personen en goederen uit andere Schengenlanden, of sloten geheel hun grenzen. Als reactie op de grenssluitingen nam de EU richtlijnen aan om het vrije verkeer van grensarbeiders, goederen en essentiėle diensten te waarborgen. In mei stelde de Europese Commissie voor om de interne grenzen geleidelijk weer te heropenen. Vanaf 15 juni 2020 openden veel lidstaten als antwoord hierop geleidelijk weer hun grenzen voor andere EU- en Schengenlanden. Lidstaten worden geacht in het bijzonder aandacht te besteden aan reisrestricties vanuit gebieden waar een nieuwe variant sterk in omloop is.

Het sluiten van de grenzen, algemene reisverboden, en een algemeen verbod op transport in de lucht, over land en over water zijn niet toegestaan, gezien specifieke en gerichte maatregelen doeltreffender zijn en minder verstoring teweeg brengen.

Transportsector

Voor het vervoer van goederen is al snel afgesproken dat restricties daar niet op van toepassing zijn. Speciale "green lanes" moeten ervoor zorgen dat trucks niet langer dan een kwartier bij een grens stil staan. Voor andere vormen van transport zijn soortgelijke regelingen getroffen.

6.

EU in de wereld

De EU heeft verschillende bedragen beschikbaar gesteld voor partnerlanden om hun inspanningen te steunen om het coronavirus in te dammen. Een groot deel van de hulp hiervan komt voort uit het partnerschap 'Team Europe'. Verenigd in 'Team Europe' hebben de lidstaten, de Europese instellingen en de bijbehorende financiėle instituties sinds april 2020 een bedrag van 38,5 miljard euro uitgetrokken om landen buiten de EU te helpen met de impact van de coronacrisis.

Humanitaire hulp

De EU heeft 449 miljoen euro vrijgemaakt voor humanitaire hulp, onder meer bestemd om de nood in vluchtelingenkampen enigszins te ledigen.

Ook heeft de EU een humanitaire luchtbrug ingesteld om hulpverleners en noodvoorraden naar kritieke gebieden in de wereld te brengen. Voorrang wordt hierbij gegeven aan landen in Afrika, waar het coronavirus de humanitaire crises verergeren. De Europese Commissie financiert 100% van de vervoerskosten. De Europese Commissie wil ook 100 miljoen euro aan humanitaire hulp uittrekken ter ondersteuning van de vaccinatiecampagne in Afrika.

De EU levert een bijdrage van 1 miljard euro aan COVAX, een wereldwijde alliantie die ervoor moet zorgen dat veilige en doeltreffende vaccins beschikbaar zijn voor iedereen. Zo moet worden voorkomen dat rijke landen alle vaccins opkopen. De VS is met 4 miljard dollar (3,3 miljard euro) de grootste bijdrager aan het initiatief.

Buurlanden

In mei 2020 stelde de EU 3 miljard euro aan leningen beschikbaar om buurlanden te helpen met de sociale en economische impact van het coronavirus. Daarnaast zou dit bedrag ook de financiėle stabiliteit in deze landen behouden. De leningen moeten worden terugbetaald binnen 15 jaar.

Daarnaast ging de EU akkoord met 3,3 miljard euro voor de Westelijke Balkan. Dit pakket heeft drie doelen: het bieden van steun aan de gezondheidssector, het zorgen voor sociale en economisch herstel, en het verlenen van humanitaire hulp aan vluchtelingen en macro- en microfinanciėle bijstand.

In navolging van de Europese vaccinstrategie wil de Europese Commissie een Europees verdeelmechanisme op poten zetten, waarbij regio's zoals de Westelijke Balkan, de oostelijke en zuidelijke buurlanden, en Afrika toegang zouden krijgen tot een deel van de 2,3 miljard Europees aangekochte vaccins.

7.

Wie doet wat?

De Commissie heeft voor de aanpak van het coronavirus een responsteam samengesteld. Deze bestaat uit de commissarissen voor de beleidsterreinen die het meest bij de crisis betrokken zijn. Dit zijn:

  • De voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen;
  • de vicecommissaris van de Europese Commissie Margrethe Vestager;
  • de commissaris van een economie die werkt voor de mensen Valdis Dombrovskis;
  • de commissaris voor macro-economische aspecten Paolo Gentiloni;
  • de commissaris voor de interne markt Thierry Breton;
  • de commissaris voor alle gezondheidsaspecten Stella Kyriakides. Zij zal het Europees team van wetenschappelijke deskundigen in de strijd tegen het coronavirus samen met Ursula von der Leyen voorzitten.
  • de commissaris voor crisisbeheer Janez Lenarcic. Hij zit ook het Crisiscoördinatiecomité voor. Dit Comité komt regelmatig bijeen om het werk van de betrokken afdelingen van de Commissie en de EU-agentschappen op elkaar af te stemmen.
  • de commissaris voor grenskwesties Ylva Johansson. Zij zal voornamelijk belast zijn met het sluiten van de Schengen-buitengrens.
  • de commissaris voor mobiliteit Adina Valean. Zij is voornamelijk belast met de gevolgen van het coronavirus voor de luchtvaartindustrie. Zo heeft zij al besloten dat de 'slots' (landingsrechten) in de luchtvaart niet vervallen.

De meest betrokken instituties zijn:

8.

Meer informatie

Terug naar boven