r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese maatregelen coronacrisis

PEC at the European Parliament Presidents Conference
Bron: The Council of the European Union

De uitbraak en de verspreiding van het coronavirus hebben de lidstaten van de Europese Unie gedwongen maatregelen te nemen. De Europese Unie ondersteunt de lidstaten op een aantal manieren. Allereerst gaat het om het onderling coördineren van de aanpak van het virus en maatregelen op het gebied van de volksgezondheid. In het begin ging het vooral om het beschikbaar maken van medische hulpmiddelen. De Commissie maakte verder bijvoorbeeld namens de lidstaten al afspraken met de farmaceutische industrie voor het inkopen van toekomstige vaccins.

Daarnaast speelt de EU een rol bij het opvangen van de economische gevolgen die het indammen van de verspreiding van het virus met zich mee brengt. De Europese begrotingsnormen zijn tijdelijk los gelaten, en lidstaten mogen hun ondernemingen steunen. Over extra Europese steun is tussen de lidstaten veel discussie. Zo verzetten Nederland en enkele andere landen zich vanaf het begin van de crisis in voor strenge steunvoorwaarden en geen verhoging van het EU-budget voor de coronacrisis, terwijl andere landen juist willen dat de EU steunmaatregelen in de vorm van giften toezegt.

EU-leiders en ministers uit de EU-lidstaten overleggen regelmatig (eerst vooral via videoverbinding, maar nu ook weer 'live') met elkaar over de gezamenlijke aanpak van het virus.

Inhoud

1.

Volksgezondheid

Volksgezondheid is in eerste instantie een zaak van de lidstaten. De Europese Unie geeft waar mogelijk ondersteuning. Zo houdt de Commissie bijvoorbeeld bij welke voorraden medicijnen en medische hulpmiddelen voorhanden zijn in de EU.

Medische goederen

De Commissie ondersteunt de gezondheidsstelsels van de EU-lidstaten door het opzetten van een voorraad aan medisch materiaal in het kader van RescEU, het EU-financieringsmechanisme voor 'civiele rampen'. De voorraad bevat materialen als ventilatoren voor intensive care-afdelingen, mondkapjes, en voorraden voor laboratoria. Deze materialen worden voor 90% gefinancierd door de Europese Commissie. Hier werd in eerste instantie 50 miljoen euro voor vrijgemaakt, en dat bedrag is gedurende de crisis verder opgelopen. De voorraad wordt opgeslagen in een lidstaat en de verdeling wordt beheerd door het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC).

Ook kunnen EU-landen sinds juni via RescEU extra financiering aanvragen voor het vervoer van essentiële goederen, medische teams en coronapatiënten tussen EU-lidstaten. Dit is mogelijk voor lidstaten waar de gezondheidszorg overrompeld dreigt te raken.

De Commissie heeft afspraken gemaakt met een aantal farmaceutische bedrijven over het inkopen van vaccins.

Testen en monitoren

Op 15 april bracht de Europese Commissie richtlijnen uit voor het testen van mogelijke vaccins en medicijnen tegen het coronavirus op mensen. De Commissie wil dat de lidstaten informatie over alle verschillende beschikbare testen delen en samen de kwaliteit van bestaande en nieuwe testen nagaan. Verder pleit de Commissie voor een meer gezamenlijke aanpak bij het inkopen en verdelen van testen over de EU. Deze richtlijn valt samen met de mededeling op 15 juli van de Commissie om de paraatheid voor toekomstige uitbraken te versterken. Dit wil zij mede bereiken door een verhoogde testdekking, contactopsporing en toezicht door volksgezondheidsinstituties om zo coronahaarden in kaart te brengen en de verspreiding van uitbraken te beheersen.

Nieuw EU-gezondheidsprogramma

Op 19 juli keurde het Europees Parlement de resolutie goed om het gezondheidsprogramamma EU4Health te starten. De EU lidstaten zijn in de eerste instantie zelf bevoegd voor hun volksgezondheidsbeleid, maar de EU kan nu ook nationale maatregelen aanvullen. Ook wil het EU4Health-programma innovatie en investeringen stimuleren, en de gezondheid in het algemeen verbeteren. EU4Health heeft drie prioriteiten:

  • Mensen beschermen tegen ernstige gezondheidsbedreigingen;
  • Betere beschikbaarheid van medicijnen;
  • Sterkere zorgsystemen creëren.

2.

Onderzoek

EU-strategie voor vaccins

Op 17 juni publiceerde de Commissie deze strategie, waarbij inspanningen worden ondersteund om zo de ontwikkeling en beschikbaarheid van veilige en doeltreffende vaccins te versnellen en deze in 12 tot 18 maanden rond te krijgen. Zo wordt het regelgevingskader van de EU aangepast om de ontwikkelingen te versnellen en tegelijkertijd de normen voor kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid van een vaccin te handhaven. Daarnaast zorgt deze strategie er ook voor dat lidstaten snel toegang hebben tot vaccins. De Europese Commissie heeft met meerdere farmaceutische bedrijven afspraken gemaakt over de levering van een vaccin, wanneer deze werkt en veilig is.

Innovaties ondersteunen

De Europese Unie investeert miljoenen euro's in ondernemingen en onderzoeken die tot doel hebben het virus te bestrijden en de economie te ondersteunen met het herstellen na de coronacrisis. Zo investeerde de EU in het voorjaar al ruim 300 miljoen euro in startende ondernemingen en ondernemingen die zullen bijdragen aan het herstelplan voor Europa, en werd ook ruim 100 miljoen beschikbaar gesteld voor acht grote projecten die zich richten op de ontwikkeling therapieën en diagnosticering van het coronavirus.

3.

Ondersteunen economie

Fondsen

De Europese Centrale Bank ondersteunt de economie door meer geld voor banken beschikbaar te maken - die mogen meer geld lenen voor hetzelfde onderpand, en tegen lagere tarieven. Daarnaast is er een extra opkoopprogramma (Pandemic emergency purchase programme, PEPP) voor maximaal 750 miljard euro voor obligaties van overheden en bedrijven. In juni 2020 maakte de ECB bekend het opkoopprogramma verder uit te breiden met 600 miljard euro. Hierdoor kon er voor 1350 miljard euro in totaal aan obligaties van overheden en bedrijven worden opgekocht. Daarnaast werd bekend dat het opkoopprogramma met een half jaar werd verlengd tot eind juni 2021.

Ook heeft de Commissie €1 miljard vrijgemaakt uit het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (ESFI). Daarmee kan het Europees Investeringsfonds (EIF) garanties verstrekken, waardoor banken voor een totaalbedrag van €8 miljard geld zouden kunnen lenen aan 100.000 Europese middelgrote en kleine bedrijven. Met deze steun hoopt de Commissie de getroffen bedrijven de crisis door te helpen.

De Europese Investeringsbank (EIB) gaat 200 miljard euro extra in de EU steken. Dit geld bestaat uit gunstige leningen voor vooral het midden- en kleinbedrijf.

De Commissie wil met een speciaal investeringsfonds (het Coronavirus Response Investment Initiative, afgekort als CRII) de hardst getroffen plekken in de economie met miljarden ondersteunen. De Commissie maakte bekend hierin 37 miljard euro van het regionaal beleid in te stoppen. Dit investeringsfonds moet worden gevuld met eerder niet uitgegeven geld uit de EU-begroting. De uitbreiding van het fonds (Coronavirus Response Initiative Plus (CRII +)) voert daarnaast buitengewone flexibiliteit in binnen de bestaande Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat deze optimaal kunnen worden benut. Ook vereenvoudigt het de procedures, zodat lidstaten de fondsen gemakkelijker kunnen inzetten in regio's waar de nood het hoogst is.

Begrotingsregels en steunpakket

De lidstaten hebben afgesproken dat extra steunmaatregelen buiten de regels van het begrotingspact vallen. Lidstaten kunnen dus overheidstekorten laten oplopen als dat nodig is. Zo worden de aangekondigde maatregelen van het zwaar getroffen Italië, die het overheidstekort boven de EU-begrotingsnorm van drie procent laten uitkomen, toegestaan.

Over de inzet van het noodfonds (ESM) om overheden financieel te ondersteunen waren de lidstaten het in eerste instantie niet eens. Zo was er onenigheid over het wel of niet gezamenlijk uitgeven van obligaties, zogenaamde 'coronabonds'. Op 9 april 2020 zijn de EU ministers van Financiën het na stevige onderhandelingen tijdens enkele videoconferenties eens geworden over een steunpakket van 540 miljard euro om zo de economische klappen van de coronacrisis te beperken. Het pakket kan gezien worden als een compromis tussen de uiteenlopende standpunten van noordelijke en zuidelijke Eurolanden. Zo is er in het voordeel van Nederland geen sprake van eurobonds in het akkoord en wordt er expliciet vermeldt dat de 240 miljard euro van het ESM moet worden gebruikt voor directe en indirecte kosten in de gezondheidszorg. Op 23 april hebben de regeringsleiders in een videoconferentie van de Europese Raad hun goedkeuring uitgesproken over het steunpakket van 540 miljard euro van de Eurogroep.

Staatssteun

De Commissie zal de strenge regels voor staatssteun veel soepeler hanteren bij Europese of nationale steun aan bedrijven die in de problemen zijn gekomen door de uitbraak van het coronavirus. Vooral de vervoerssector en de toeristische industrie kunnen rekenen op begrip. De Commissie maakte bekend de regels voor de 'slots' in de luchtvaart te versoepelen of tot nader order op te schorten. Dat betekent dat vliegtuigmaatschappijen die minder vliegen, de start- en landingsrechten op luchthavens niet verliezen. Vooralsnog gold dit de hele zomerperiode 2020 tot 24 oktober 2020.

4.

Verhoging MFK en apart Herstelfonds

Ursula von der Leyen
Bron: European Commission

Door de uitbraak van het coronavirus is de economische situatie in Europa ingrijpend veranderd. Daarom wordt een Europees Herstelfonds - door de Europese Commissie Next Generation EU genoemd - opgetuigd om de eerste klappen van de crisis op te kunnen vangen. Het Herstelfonds heeft een omvang van 750 miljard euro, waarvan 390 miljard subsidies zullen zijn voor lidstaten, en 360 miljard leningen.

De zwaarst getroffen lidstaten zoals Italiė en Spanje kunnen aanspraak maken op gelden uit het Herstelfonds. Lidstaten krijgen deze subsidies en leningen alleen wanneer ze voldoen aan een aantal voorwaarden. De Commissie en de andere lidstaten moeten akkoord gaan met waar een lidstaat het geld aan wil uitgeven en in hoeverre die lidstaat het gebruikt voor verstandige hervormingen.

De onderhandelingen over het Herstelfonds waren gekoppeld aan de onderhandelingen over de nieuwe meerjarenbegroting voor 2021-2027. Met name de zuinige landen, waaronder Nederland, en de zuidelijke lidstaten botsten over het aandeel giften in het fonds, en over hoe streng de voorwaarden mochten zijn.

5.

Werkgelegenheid en samenleving

Werkloosheidsbestrijding

Om het risico op werkloosheid te beperken heeft de Commissie het initiatief SURE (Support mitigating Unemployment Risks in Emergency) gelanceerd. Het gaat om leningen van maximaal 100 miljard euro die door de EU tegen gunstige voorwaarden kunnen worden verstrekt aan lidstaten. De financiële steun kan gebruikt worden om de stijging in overheidsuitgaven op te vangen als gevolg van het aanbieden van werktijdverkortingsregelingen. De Eurogroep heeft dit voorstel aangenomen, evenals de Raad. De Eurogroep heeft hierbij vermeldt dat de leningen uit SURE ook kunnen worden gebruikt voor de gezondheidszorg. Verder benadrukt de Eurogroep dat SURE een tijdelijk instrument is en dat sociale zekerheid een nationale bevoegdheid blijft.

Fondsen

De Commissie heeft het bovendien mogelijk gemaakt dat het Solidariteitsfonds wordt ingezet om getroffen lidstaten te ondersteunen. Momenteel is het Solidariteitsfonds met name gericht op de ondersteuning van lidstaten na natuurrampen. De Commissie stelt daarom voor om het toepassingsgebied van het Solidariteitsfonds uit te breiden, zodat het ook grootschalige gezondheidscrises omvat. Hierbij zou het in eerste instantie gaan om zo'n 800 miljoen euro.

Privacy en traceerapps

Om beschikbare gegevens beter te benutten, wordt gekeken naar apps. Hierbij wil de Commissie dat privacy gewaarborgd blijft. Verder wil de Commissie dat het makkelijk moet zijn om data Europees te delen, ongeacht de mogelijk meerdere en verschillende apps die in de EU gebruikt gaan worden, en dat de apps ook over de grens moeten blijven werken.

Om onderzoek naar het coronavirus te bevorderen heeft de Commissie op 20 april een Europees gegevensplatform gelanceerd. Met dit platform wordt gegevensuitwisseling vergemakkelijkt, doordat onderzoekers uit heel de EU hun onderzoeksgegevens kunnen opslaan en met elkaar kunnen delen.

6.

Reizen en vervoer

Gesloten grenzen voor niet-EU burgers

Op 18 maart besloten EU-leiders dat grenzen voor personen van buiten de EU werden gesloten in de hele Schengenzone. Dit deden zij om de verspreiding van het virus te beperken. Vanaf 16 juli opende de EU geleidelijk weer haar grenzen voor sommige derde landen. De lijst met landen wordt elke twee weken herzien en waar nodig bijgewerkt.

Geleidelijk Schengen heropenen

De meeste lidstaten legden ook reisbeperkingen op aan personen en goederen uit andere Schengenlanden, of sloten geheel hun grenzen. Als reactie op de grenssluitingen nam de EU richtlijnen aan om het vrije verkeer van grensarbeiders, goederen en essentiële diensten te waarborgen. Daarbij ging het om arbeiders in de gezondheidszorg en voedselindustrie, maar ook in andere sectoren, zoals bij nutsbedrijven en overheidsdiensten. Door deze richtlijnen wilde de EU voorkomen dat er tekorten ontstaan aan medisch materiaal of voedsel.

In mei stelde de Europese Commissie voor om de interne grenzen geleidelijk weer te heropenen. De nadruk lag hierbij op de coördinatie, geen discriminatie op basis van nationaliteit en wederzijds respect. Vanaf 15 juni openden veel lidstaten als antwoord hierop geleidelijk weer hun grenzen voor andere EU- en Schengenlanden.

7.

EU in de wereld

De EU heeft verschillende bedragen beschikbaar gesteld voor partnerlanden om hun inspanningen te steunen om het coronavirus in te dammen. Een groot deel van de hulp hiervan komt voort uit het partnerschap 'Team Europe'. Verenigd in 'Team Europe' trokken de lidstaten, de Europese instellingen en de bijbehorende financiële instituties in april 2020 een bedrag van 15,6 miljard euro uit om landen buiten de EU te helpen met de impact van de coronacrisis. Dit bedrag is naarmate de crisis voortduurt steeds groter geworden.

Humanitaire hulp

De EU heeft 105 miljoen euro vrijgemaakt voor humanitaire hulp. 55 miljoen euro is bedoeld als steun voor Syrische vluchtelingen en lokale gemeenschappen in Jordanië en Libanon om hun te helpen tijdens het coronavirus. De steun gaat hierbij met name om gezondheidszorg, water en sanitaire voorzieningen. 50 miljoen van de humanitaire hulp ging naar overige regio's als Jemen, Palestina en Venezuela.

Ook heeft de EU op 8 mei een humanitaire luchtbrug ingesteld om hulpverleners en noodvoorraden naar kritieke gebieden in de wereld te brengen. Voorang wordt hierbij gegeven aan landen in Afrika, waar het coronavirus de humanitaire crises verergeren. De Europese Commissie financiert 100% van de vervoerskosten.

Buurlanden

In mei 2020 stelde de EU 3 miljard euro aan leningen beschikbaar om buurlanden te helpen met de sociale en economische impact van het coronavirus. Daarnaast zou dit bedrag ook de financiele stabiliteit in deze landen behouden. De leningen moeten worden terugbetaald binnen 15 jaar.

Daarnaast ging de EU akkoord met 3,3 miljard euro voor de Westelijke Balkan. Dit pakket heeft drie doelen: het bieden van steun aan de gezondheidssector, het zorgen voor sociale en economisch herstel, en het verlenen van humanitaire hulp aan vluchtelingen en macro- en microfinanciële bijstand.

8.

Wie doet wat?

De Commissie heeft voor de aanpak van het coronavirus een responsteam samengesteld. Deze bestaat uit de commissarissen voor de beleidsterreinen die het meest bij de crisis betrokken zijn. Dit zijn:

  • De voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen;
  • de vicecommissaris van de Europese Commissie Margrethe Vestager;
  • de commissaris van een economie die werkt voor de mensen Valdis Dombrovskis;
  • de commissaris voor macro-economische aspecten Paolo Gentiloni;
  • de commissaris voor de interne markt Thierry Breton;
  • de commissaris voor alle gezondheidsaspecten Stella Kyriakides. Zij zal het Europees team van wetenschappelijke deskundigen in de strijd tegen het coronavirus samen met Ursula von der Leyen voorzitten.
  • de commissaris voor crisisbeheer Janez Lenarcic. Hij zit ook het Crisiscoördinatiecomité voor. Dit Comité komt regelmatig bijeen om het werk van de betrokken afdelingen van de Commissie en de EU-agentschappen op elkaar af te stemmen.
  • de commissaris voor grenskwesties Ylva Johansson. Zij zal voornamelijk belast zijn met het sluiten van de Schengen-buitengrens.
  • de commissaris voor mobiliteit Adina Valean. Zij is voornamelijk belast met de gevolgen van het coronavirus voor de luchtvaartindustrie. Zo heeft zij al besloten dat de 'slots' (landingsrechten) in de luchtvaart niet vervallen.

De meest betrokken instituties zijn:

9.

Meer informatie

Terug naar boven