r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese maatregelen coronacrisis

Corona

De uitbraak en de verspreiding van het coronavirus dwingen de lidstaten van de Europese Unie tot het nemen van maatregelen. De Europese Unie ondersteunt de lidstaten op een aantal manieren. Allereerst gaat het om het onderling coördineren van de aanpak van het virus en maatregelen op het gebied van de volksgezondheid. Daarnaast speelt de EU een rol bij het opvangen van de economische gevolgen die het indammen van de verspreiding van het virus met zich mee brengt.

Er is tussen de lidstaten met name veel discussie over de economische aanpak. Nederland en enkele andere landen zetten zich vanaf het begin van de crisis in voor strenge steunvoorwaarden en geen verhoging van het EU-budget voor de coronacrisis, terwijl andere landen juist willen dat de EU steunmaatregelen in de vorm van giften toezegt.

EU-leiders en ministers uit de EU-lidstaten overleggen regelmatig (via videoverbinding) met elkaar over de gezamenlijke aanpak van het virus.

Inhoud

1.

Volksgezondheid

Volksgezondheid is in eerste instantie een zaak van de lidstaten. De Europese Unie geeft waar mogelijk ondersteuning. Daarbij wordt geld uitgetrokken voor onderzoek naar het coronavirus en de Commissie houdt bij welke voorraden medicijnen en medische hulpmiddelen voorhanden zijn in de EU.

Medische goederen

De Commissie ondersteunt de gezondheidsstelsels van de EU-lidstaten door het opzetten van een voorraad aan medisch materiaal in het kader van RescEU, het EU-financieringsmechanisme voor 'civiele rampen'. De voorraad houdt materialen in als ventilatoren voor intensive care-afdelingen, mondkapjes, vaccins en voorraden voor laboratoria. Deze materialen worden voor 90% gefinancierd door de Europese Commissie. Hier werd in eerste instantie 50 miljoen euro voor vrijgemaakt, en dat bedrag is gedurende de crisis verder opgelopen. De voorraad wordt opgeslagen in een lidstaat en de verdeling wordt beheerd door het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC).

Ook kunnen EU-landen sinds juni via RescEU extra financiering aanvragen voor het vervoer van essentiële goederen, medische teams en coronapatiënten tussen EU-lidstaten. Dit is mogelijk voor lidstaten waar de gezondheidszorg overrompeld dreigt te raken.

Testen en monitoren

Op 15 april bracht de Europese Commissie richtlijnen uit voor het testen van mogelijke vaccins en medicijnen tegen het coronavirus op mensen. De Commissie wil dat de lidstaten informatie over alle verschillende beschikbare testen delen en samen de kwaliteit van bestaande en nieuwe testen nagaan. Verder pleit de Commissie voor een meer gezamenlijke aanpak bij het inkopen en verdelen van testen over de EU, in lijn met de inspanningen voor medisch materieel.

Om op grotere schaal verspreiding en besmetting in kaart te brengen, wordt gekeken naar apps. Hierbij wil de Commissie dat privacy gewaarborgd blijft. Verder wil de Commissie dat het makkelijk moet zijn om data Europees te delen, ongeacht de mogelijk meerdere en verschillende apps die in de EU gebruikt gaan worden, en dat de apps ook over de grens moeten blijven werken.

Om onderzoek naar het coronavirus te bevorderen heeft de Commissie op 20 april een Europees gegevensplatform gelanceerd. Met dit platform wordt gegevensuitwisseling vergemakkelijkt, doordat onderzoekers uit heel de EU hun onderzoeksgegevens kunnen opslaan en met elkaar kunnen delen.

2.

Schengen

In maart besloten enkele EU-lidstaten om extra te controleren aan grenzen met andere lidstaten en werd ook vliegverkeer van en naar lidstaten verboden. Op 18 maart besloten EU-leiders dat grenzen voor personen van buiten de EU werden gesloten in heel de Schengenzone. De meeste lidstaten legden ook reisbeperkingen op aan personen en goederen uit andere Schengenlanden, of sloten geheel hun grenzen.

Als reactie op de grenssluitingen nam de EU richtlijnen aan om het vrije verkeer van grensarbeiders, goederen en essentiële diensten te waarborgen. Daarbij ging het om arbeiders in de gezondheidszorg en voedselindustrie, maar ook in andere sectoren, zoals bij nutsbedrijven en overheidsdiensten. Door deze richtlijnen wilde de EU voorkomen dat er tekorten ontstaan aan medisch materiaal of voedsel.

Halverwege juni openden veel lidstaten hun grenzen weer voor andere EU- en Schengenlanden.

3.

Ondersteunen economie

Speciale fondsen

De Commissie wil met een speciaal investeringsfonds (het Coronavirus Response Investment Initiative, afgekort als CRII) de hardst getroffen plekken in de economie met miljarden ondersteunen. De Commissie maakte bekend hierin 37 miljard euro van het regionaal beleid in te stoppen.

Dit investeringsfonds moet worden gevuld met eerder niet uitgegeven geld uit de EU-begroting. Elke lidstaat moet wel voor iedere euro die de Commissie in dat kader specifiek uitkeert, zelf voor een minstens zo groot bedrag bijdragen. Het voorstel van de Commissie is vrijwel unaniem goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad.

Inmiddels is het Coronavirus Response Initiative Plus (CRII +) aangekondigd. Het nieuwe pakket met maatregelen is een aanvulling op het eerste en voert buitengewone flexibiliteit in binnen de bestaande Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat deze optimaal kunnen worden benut. Ook vereenvoudigt het de procedures, zodat lidstaten de fondsen gemakkelijker kunnen inzetten in regio's waar de nood het hoogst is.

Om het risico op werkloosheid te beperken heeft de Commissie het initiatief SURE (Support mitigating Unemployment Risks in Emergency) gelanceerd. Het gaat om leningen van maximaal 100 miljard euro die door de EU tegen gunstige voorwaarden kunnen worden verstrekt aan lidstaten. De financiële steun kan gebruikt worden om de stijging in overheidsuitgaven op te vangen als gevolg van het aanbieden van werktijdverkortingsregelingen. De Eurogroep heeft dit voorstel aangenomen, evenals de Raad. De Eurogroep heeft hierbij vermeldt dat de leningen uit SURE ook kunnen worden gebruikt voor de gezondheidszorg. Verder benadrukt de Eurogroep dat SURE een tijdelijk instrument is en dat sociale zekerheid een nationale bevoegdheid blijft.

Bestaande fondsen

Als onderdeel van de gecoördineerde reactie wil de Commissie het bovendien mogelijk maken dat het Solidariteitsfonds wordt ingezet om getroffen lidstaten te ondersteunen. Momenteel is het Solidariteitsfonds met name gericht op de ondersteuning van lidstaten na natuurrampen. De Commissie stelt daarom voor om het toepassingsgebied van het Solidariteitsfonds uit te breiden, zodat het ook grootschalige gezondheidscrises omvat. Hierbij zou het in eerste instantie gaan om zo'n 800 miljoen euro. Dit initiatief is eveneens vrijwel unaniem goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad.

Ook heeft de Commissie €1 miljard vrijgemaakt uit het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (ESFI). Daarmee kan het Europees Investeringsfonds (EIF) garanties verstrekken, waardoor banken voor een totaalbedrag van €8 miljard geld zouden kunnen lenen aan 100.000 Europese middelgrote en kleine bedrijven. Met deze steun hoopt de Commissie de getroffen bedrijven de crisis door te helpen.

De Europese Investeringsbank (EIB) gaat 200 miljard euro extra in de EU steken. Dit geld bestaat uit gunstige leningen voor vooral het midden- en kleinbedrijf. De Eurogroep heeft dit initiatief ook aangenomen en wil graag dat de EIB dit initiatief snel operationaliseert.

De Europese Centrale Bank ondersteunt de economie door meer geld voor banken beschikbaar te maken - die mogen meer geld lenen voor hetzelfde onderpand, en tegen lagere tarieven. Daarnaast is er een extra opkoopprogramma (Pandemic emergency purchase programme, PEPP) voor maximaal 750 miljard euro voor obligaties van overheden en bedrijven. In juni 2020 maakte de ECB bekend het opkoopprogramma verder uit te breiden met 600 miljard euro. Hierdoor kon er voor 1350 miljard euro in totaal aan obligaties van overheden en bedrijven worden opgekocht. Daarnaast werd bekend dat het opkoopprogramma met een half jaar werd verlengd tot eind juni 2021.

Begrotingsregels en steunpakket

De lidstaten hebben afgesproken dat extra steunmaatregelen buiten de regels van het begrotingspact vallen. Lidstaten kunnen dus overheidstekorten laten oplopen als dat nodig is. Het zwaar getroffen Italië kondigde al maatregelen aan die het overheidstekort waarschijnlijk boven de EU-begrotingsnorm van drie procent laten uitkomen. Dat wordt nu dus toegestaan.

Over de inzet van het noodfonds (ESM) om overheden financieel te ondersteunen waren de lidstaten het in eerste instantie niet eens. Nederland en enkele andere landen wilden extra hulp voor het ondersteunen van de economie verbinden aan voorwaarden, terwijl Italië en Spanje zo snel mogelijk middelen wilden hebben om hun economie enigszins overeind te houden. Daarnaast was er onenigheid over het wel of niet gezamenlijk uitgeven van obligaties, zogenaamde 'coronabonds'.

Op 9 april 2020 zijn de EU ministers van Financiën het na stevige onderhandelingen tijdens enkele videoconferenties eens geworden over een steunpakket van 540 miljard euro om zo de economische klappen van de coronacrisis te beperken. Het pakket kan gezien worden als een compromis tussen de uiteenlopende standpunten van noordelijke en zuidelijke Eurolanden. Zo is er in het voordeel van Nederland geen sprake van eurobonds in het akkoord en wordt er expliciet vermeldt dat de 240 miljard euro van het ESM moet worden gebruikt voor directe en indirecte kosten in de gezondheidszorg. Op 23 april hebben de regeringsleiders in een videoconferentie van de Europese Raad hun goedkeuring uitgesproken over het steunpakket van 540 miljard euro van de Eurogroep.

Staatssteun

De Commissie zal de strenge regels voor staatssteun veel soepeler hanteren bij Europese of nationale steun aan bedrijven die in de problemen zijn gekomen door de uitbraak van het coronavirus. Vooral de vervoerssector en de toeristische industrie kunnen rekenen op begrip. De Commissie maakte bekend de regels voor de 'slots' in de luchtvaart te versoepelen of tot nader order op te schorten. Dat betekent dat vliegtuigmaatschappijen die minder vliegen, de start- en landingsrechten op luchthavens niet verliezen. Het Europees Parlement heeft dit voorstel ook goedgekeurd en het voorstel zal de hele zomerperiode van 29 maart tot 24 oktober 2020 lopen.

Ook voor andere sectoren worden regels versoepeld en wordt extra steun toegestaan, zoals voor de landbouw en de visserij.

Interne markt

De Commissie benadrukte dat de interne markt moest blijven functioneren om zo het coronavirus te bestrijden. Er moet dus geen eenzijdige actie worden ondernomen door lidstaten. De nadruk werd hierbij vooral gelegd op het verzekeren dat essentiële medische middelen de getroffen gebieden kunnen bereiken.

Overige maatregelen

Verenigd in 'Team Europe' trokken de lidstaten, de Europese instellingen en de bijbehorende financiële instituties in april 2020 een bedrag van 15,6 miljard euro uit om landen buiten de EU te helpen met de impact van de coronacrisis. Het geld is voor het grootste deel bedoeld om de economische gevolgen van de crisis op te vangen. De rest van het bedrag wordt gespendeerd aan onderzoek en hulp op korte termijn.

4.

Verhoging EU-begroting 2020

Het Europees Parlement en de Raad gingen in april 2020 akkoord met het voorstel van de Europese Commissie om de EU-begroting voor 2020 te verhogen met circa 3,5 miljard euro (betalingskredieten) resp. 1,6 miljard euro (vaststellingskredieten) voor het bestrijden van de crisis. Van dit bedrag gaat onder meer 2,7 miljard naar het EU-instrument voor noodhulp ten behoeve van de gezondheidszorg. Daarmee kan de Commissie rechtstreeks noodhulp geven aan lidstaten om medische benodigdheden zoals mondmaskers en medische apparatuur aan te schaffen.

5.

Verhoging MFK en apart Herstelfonds

Ursula von der Leyen
Bron: European Commission

Door de uitbraak van het coronavirus is de economische situatie in Europa ingrijpend veranderd. De EU-lidstaten hebben de Europese Commissie de opdracht gegeven om met een geheel nieuw voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021-2027 te komen, waarbij de begroting als basis dient voor een grootschalig coronaherstelfonds. Het herziene voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader biedt de kans om de uitdagingen die de corona-pandemie met zich meebrengt, tegemoet te treden.

Op woensdag 27 mei 2020 presenteerde de Europese Commissie - onder leiding van EU-president Ursula Von Der Leyen - het aangepaste voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK), waarnaast zij een herstelfonds aankondigde van 750 miljard euro dat kan worden geschonken of geleend aan lidstaten. Voorafgaand zijn er veel discussies geweest over hoe het herstelfonds eruit moet gaan zien. Het plan van de Europese Commissie moet ook nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en eveneens unaniem door de 27 lidstaten.

De verwachting is dat - wegens de zeer uiteenlopende standpunten binnen Europa - een verhitte discussie over het herstelfonds zal volgen. Von der Leyen stelde in haar presentatie dat zij snel een akkoord wil in de Europese Raad (het liefst uiterlijk in juli) om zo snel te kunnen beginnen met het herstellen van de economie. Premier Rutte gaf echter aan dat hij niet verwacht dat er voor de herfst een akkoord ligt. Op de eerste EU-Top op 19 juni werd dan ook geen akkoord bereikt.

6.

Versoepelen coronamaatregelen

De Commissie wil dat lidstaten met een aantal zaken rekening houden wanneer zij lockdowns en andere maatregelen gaan versoepelen. De belangrijkste zijn:

  • voorkomen dat landen maatregelen nemen die inspanningen in andere lidstaten kunnen hinderen. Dat betekent bijvoorbeeld dat het wel of niet openen van grenzen tussen lidstaten voor (niet-essentieel) verkeer pas kan wanneer de situatie in landen aan beide kanten van een grens dat toestaat
  • bij het geleidelijk afbouwen van maatregelen moet een nationaal gezondheidszorgstelsel capaciteit hebben om een stijging in gevallen op te kunnen vangen
  • een goed test- en monitoringsbeleid instellen
  • algemene maatregelen kunnen worden afgeschaald tot kwetsbare groepen. Voor groepen waar versoepelde maatregelen gelden moeten wel beperkingen gelden in aantallen mensen in ruimtes en moet er ruimte zijn om afstand te kunnen houden

7.

Wie doet wat?

De Commissie heeft voor de aanpak van het coronavirus een responsteam samengesteld. Deze bestaat uit de commissarissen voor de beleidsterreinen die het meest bij de crisis betrokken zijn. Dit zijn:

  • De voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen;
  • de vicecommissaris van de Europese Commissie Margrethe Vestager;
  • de commissaris van een economie die werkt voor de mensen Valdis Dombrovskis;
  • de commissaris voor macro-economische aspecten Paolo Gentiloni;
  • de commissaris voor de interne markt Thierry Breton;
  • de commissaris voor alle gezondheidsaspecten Stella Kyriakides. Zij zal het Europees team van wetenschappelijke deskundigen in de strijd tegen het coronavirus samen met Ursula von der Leyen voorzitten.
  • de commissaris voor crisisbeheer Janez Lenarcic. Hij zit ook het Crisiscoördinatiecomité voor. Dit Comité komt regelmatig bijeen om het werk van de betrokken afdelingen van de Commissie en de EU-agentschappen op elkaar af te stemmen.
  • de commissaris voor grenskwesties Ylva Johansson. Zij zal voornamelijk belast zijn met het sluiten van de Schengen-buitengrens.
  • de commissaris voor mobiliteit Adina Valean. Zij is voornamelijk belast met de gevolgen van het coronavirus voor de luchtvaartindustrie. Zo heeft zij al besloten dat de 'slots' (landingsrechten) in de luchtvaart niet vervallen.

De meest betrokken instituties zijn:

8.

Meer informatie

Terug naar boven