r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese Green Deal

Windmolen

De Green Deal is het programma van de Commissie Von der Leyen om klimaatverandering tegen te gaan. Met deze Green Deal moet Europa het eerste klimaatneutrale continent worden: voor 2050 dient de Europese Unie niet meer bij te dragen aan de opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen. Eerste vicevoorzitter Frans Timmermans is hier verantwoordelijk hiervoor.

Om Europa voor 2050 klimaatneutraal te maken, is er een routekaart uitgestippeld met een hele reeks aan maatregelen. De Europese Green Deal bestrijkt alle sectoren van de economie, met name vervoer, energie, landbouw en gebouwen, maar ook bijvoorbeeld de ICT. Om de doelstellingen te halen, zijn grote investeringen nodig. Jaarlijks zal er naar schatting 260 miljard euro extra geïnvesteerd moeten worden. Het zal een grote uitdaging worden om alle lidstaten hierin mee te krijgen, zowel qua inhoud van de maatregelen, als de bekostiging. Op 20 mei 2020 heeft de Commissie, als onderdeel van de Green Deal, twee strategieën gepresenteerd: de Farm to Fork-strategie en een nieuwe biodiversiteitsstrategie.

Vlak na de presentatie op 11 december 2019 waren de eerste tekenen van verzet al zichtbaar. Zo bleek er in een vergadering van de EU-ambassadeurs onvoldoende steun voor een Europees stelsel voor groene beleggingen. Kolenprojecten zouden hierin geen ecovriendelijk label krijgen, terwijl veel Oost-Europese economieën daar juist op draaien. Om de Europese bevolking mee te krijgen in de klimaatplannen zal de Commissie in maart 2020 een klimaatpact lanceren. Hiermee moeten burgers een stem en een rol in de nieuwe maatregelen krijgen, kan informatie worden gedeeld en worden lokale initiatieven bevorderd. Het Europees Parlement steunt de Green Deal maar plaatst kanttekeningen bij de nieuwe klimaatwet: de Commissie zou teveel macht naar zich toe trekken.

Inhoud

1.

Probleemstelling

Het overgrote gedeelte van de gebruikte energie in de Europese Unie is afkomstig uit aardgas en aardolie. De koolstof die in deze fossiele brandstoffen is opgeslagen onder de grond, komt bij verbranding in de vorm van CO2 vrij in de atmosfeer. Door de uitstoot van broeikasgassen warmt de aarde sneller op en komen extreme weersomstandigheden vaker voor. Hierdoor worden veel gebieden op aarde minder leefbaar en komen natuur en landbouw onder druk te staan. Om deze klimaatverandering tegen te gaan, moet de uitstoot van CO2 beperkt worden. Hierover zijn op de klimaatconferentie van Parijs in 2015 internationale afspraken gemaakt.

Daarnaast heeft de Europese Unie klimaatdoelen voor 2020, 2030 en 2050 opgesteld. In december 2013 bleek echter uit een rapport van de Commissie dat die doelen met de huidige aanpak bij lange na niet behaald zouden worden. Daarom werden in de aanloop naar de klimaatconferentie van 2018 in Katowice nieuwe Europese plannen gemaakt. Hierbij werd voor het eerst het doel gesteld om Europa in 2050 klimaatneutraal te maken. De Green Deal borduurt hier dus op voort.

2.

Maatregelen

De belangrijkste maatregelen op een rijtje:

  • De lucht- en scheepvaart moeten belasting op brandstof gaan betalen, wat in het kader van internationale verdragen eerder niet het geval was
  • De uitstoot van lucht- en scheepvaart wordt onderdeel van het emissiehandelssysteem
  • Driekwart van het transport van goederen over de weg moet naar spoor en waterwegen verplaatst worden
  • Er komen meer kilometer- en tolheffingen voor weggebruik
  • Er wordt geïnvesteerd in een miljoen laadpunten voor elektrische auto's, waarbij de Commissie vooral in dunbevolkte regio's sterk bijdraagt aan de financiering
  • Tegen 2030 moeten alle verpakkingen recyclebaar zijn
  • Tegen 2030 moet de staalproductie CO2-neutraal zijn
  • De textiel- en plasticsector mogen vanaf 2030 geen gebruik meer maken van microplastics
  • Consumenten moeten een 'recht op reparatie' krijgen: er moeten minder producten geproduceerd worden die snel kapot gaan
  • Er moet meer biologisch voedsel verbouwd worden
  • Het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen moet drastisch omlaag
  • Een nieuw subsidiestelsel moet zorgen dat huizen, scholen en andere gebouwen vaker gerenoveerd worden, in plaats van gesloopt voor nieuwbouw
  • Bedrijven moeten beboet worden als zij zich onterecht profileren als 'groen'
  • Er moet een CO2-belasting aan de EU-grens ingevoerd worden, om oneerlijke concurrentie met minder duurzame geproduceerde producten te voorkomen
  • Om de klimaatvoordelen van het reizen per trein op een voetstuk te zetten wordt 2021 het 'Europees Jaar van de spoorwegen.'

Financiering

Aangezien landen en regio's niet allemaal op gelijke voet starten, heeft de Commissie een mechanisme voorgesteld voor een rechtvaardige transitie. Voor dit zogenaamde 'Just Transition Fund' is €100 miljard uitgetrokken. Het fonds moet regio's steunen die zwaar afhankelijk zijn van koolstofintensieve activiteiten. Daarbij moeten vooral de meest kwetsbare burgers bescherming, omscholing en arbeidskansen krijgen in nieuwe economische sectoren.

Om de Green Deal te financieren wil de Europese Commissie in tien jaar tijd 1000 miljard euro uitgeven. Dit geld moet zowel van overheden als private investeerders komen. Ongeveer de helft van het geld zou via verschillende programma's uit de EU begroting moeten komen. Omdat het geld uit de EU begroting moet komen zorgt dit voor een medefinanciering van 114 miljard door de lidstaten. Verder wordt er 100 miljard uit het bovengenoemde transitiefonds gebruikt. Via het InvestEU en EU-emissiehandelssysteem verwacht de EU nog eens 300 miljard aan private en overheidsinvesteringen.

3.

Spoorboekje

Op 4 maart 2020 presenteerde de Commissie haar plannen voor de EU-klimaatwet. Het wetsvoorstel is de juridische basis van de Green Deal. In de wet staat dat de EU in 2050 klimaatneutraal moet zijn. Het verplicht lidstaten om op nationaal niveau maatregelen te nemen om deze doelstelling te halen. Wanneer lidstaten zich niet aan de regels houden kan de Commissie juridische stappen ondernemen. De plannen kunnen gezien worden als een soort 'spoorboekje' om de doelstellingen van 2050 te behalen.

September 2020

De Commissie komt met voorstellen voor een nieuwe klimaatdoelstelling voor 2030, deze zal worden opgenomen in de klimaatwet. Volgens de huidige doelstelling moet de CO2-uitstoot 40% verminderd worden ten opzichte van 1990, maar de Commissie wil dit percentage ophogen naar 50 tot 55%.

Juni 2021

Om de klimaatdoelstelling van 2030 te behalen komt commissie uiterlijk in juni 2021 met voorstellen voor de herziening van de volgende EU-wetgeving:

  • de richtlijn betreffende het Europese systeem voor de handel in emissierechten (EU-ETS),
  • de verordening inzake de verdeling van de inspanningen,
  • de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF),
  • de richtlijn energie-efficiëntie,
  • de richtlijn hernieuwbare energie,
  • de CO2-emissienormen voor auto's en bestelwagens.

September 2023

Uiterlijk in 2023, en daarna om de vijf jaar, wil de Commissie de nationale maatregelen voor CO2-reductie van lidstaten evalueren en beoordelen.

2030

In 2030 moet de CO2-uitstoot met 40% verminderd zijn ten opzichte van 1990. Vanaf deze datum wordt de vooruitgang van de nationale lidstaten om de vijf jaar geëvalueerd. Indien nodig kan de commissie de klimaatdoelen van 2035, 2040 en 2045 bijsturen of bijstellen.

2050

In 2050 moet de gehele Europese Unie klimaatneutraal zijn.

4.

Biodiversiteitsstrategie en Farm to Fork-strategie

In mei 2020 heeft de Commissie als onderdeel van de Green Deal twee nieuwe strategieën gepresenteerd, die samen moeten bijdragen aan een duurzame toekomst. De biodiversiteitsstrategie moet het verlies van biodiversiteit in Europa en de wereld tegengaan. Concreet houdt de strategie onder meer in dat beschadigde ecosystemen worden hersteld, de gezondheid van beschermde gebieden wordt verbeterd, vervuiling wordt verminderd en de landbouw biologischer wordt gemaakt. Om dit te bereiken wil de Commissie dat in 2030 op zijn minst 30% van Europese zeeën en land beschermde natuurgebieden zijn. Voor deze strategie wil de Commissie €20 miljard per jaar beschikbaar maken.

De Farm to Fork-strategie heeft als doel om een duurzaam voedselsysteem te verwezenlijken. Dit hervormde systeem moet de Europese klimaatvoetafdruk verkleinen en bovendien de volksgezondheid verbeteren. Hiervoor wil de Commissie dat het gebruik van pesticiden de komende tien jaar met 50% afneemt, het gebruik van kunstmest met 20% wordt teruggedrongen en het gebruik van antibiotica in de landbouw met 50%. Ook moet 25% van de landbouwgrond op biologische wijze worden gebruikt.

5.

Nederland en Europa

In de 'Staat van de Europese Unie 2020' en een zogenoemd 'BNC-fiche' liet de regering weten dat het de brede en ambitieuze aanpak van de Green Deal steunt. Het ziet de omschakeling naar een duurzame economie als een kans om de concurrentiepositie van de EU te versterken. Het kabinet benadrukt wel dat de beleidsvoorstellen proportioneel, uitvoerbaar en kosteneffectief moeten zijn. De regering steunt de klimaatwet en het voornemen van de commissie om het tussentijdse doel van 40% reductie op te hogen naar 55%.

6.

Besluitvorming

Frans Timmermans is als eerste vicevoorzitter in de eerste plaats verantwoordelijk voor de Green Deal. Daarnaast zijn de andere commissarissen in zijn team verantwoordelijk voor verschillende de verschillende onderwerpen die een rol spelen binnen de Deal. Dit zijn:

De klimaatwet en de voorgestelde maatregelen volgen de gewone wetgevingsprocedure. Het voorstel moet door het Europees Parlement en de Raad van ministers worden goedgekeurd.

Europees Parlement

Het Europees Parlement steunt de Green Deal, maar benadrukt ook de noodzaak van een rechtvaardige en inclusieve transitie. Er moet een

transitiefonds komen voor regio's die extra hulp nodig hebben bij het behalen van de klimaatdoelen. Tevens wil het parlement dat er hogere ambities

worden vastgelegd, namelijk 55% reductie van CO2 in 2030 (ten opzichte van 1990) in plaats van "ten minste 50% tot 55%" zoals de commissie

voorstelde. Verder wil het EP een tussentijds streefdoel voor 2040 instellen om te verzekeren dat de EU in 2050 volledig klimaatneutraal is. De plannen voor een nieuwe klimaatwet leiden ook tot verzet in het Europees Parlement. Sommige Europarlementariërs vinden dat de Commissie teveel macht naar zich toe trekt.

7.

Meer informatie

Terug naar boven