r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Democratie en rechtsstaat EU-lidstaten onder druk

Democratie is één van de kernwaarden van de Europese Unie. Hetzelfde geldt voor de rechtsstatelijkheid.

De Europese Commissie en het Europees Parlement maken zich zorgen over de democratie en de rechtsstaat in de EU-lidstaten Polen en Hongarije. Deze zorgen hebben in beide gevallen geleid tot de start van een artikel 7-procedure.

Hongarije en Polen zijn niet de enige lidstaten die in deze context in de belangstelling staan van de Europese Commissie en het Europees Parlement. Over Malta is kritiek geuit op het functioneren van de rechtsstaat. Ook de situatie rond de rechtsstaat in Roemenië is volgens de Commissie 'bedroevend'.

Delen

Inhoud

1.

Poolse democratie en rechtsstaat onder druk

Vlag van Polen. Europa maakt zich zorgen over de democratie in Polen.

De Europese Commissie en het Europees Parlement maken zich zorgen over de rechtsstaat in EU-lidstaat Polen. Ze vinden hervormingen die daar de laatste jaren zijn doorgevoerd in strijd met de Europese waarden van vrijheid en democratie. De hervormingen hebben geleid tot een beperking van de bevoegdheden van het Grondwettelijk Hof, een omstreden mediawet, en meer invloed van de politiek op de rechterlijke macht.

In juni 2016 gaf vicevoorzitter Frans Timmermans Polen namens de Europese Commissie een officiële waarschuwing. De Poolse regering wees de kritiek van de hand en draaide de rechterlijke hervormingen niet terug. Daarna volgden nieuwe waarschuwingen en aanbevelingen, die de Poolse regering eveneens in de wind sloeg. Het belangrijkste argument van de Poolse regering is de Poolse soevereiniteit: de Europese Unie mag zich niet mengen in interne politieke kwesties. De EU wijst Polen op haar beurt op de EU-verdragen, die een behoorlijke rechtsstaat van lidstaten voorschrijven.

Op 1 maart 2018 stemde het Europees Parlement voor het starten van een artikel 7-procedure tegen Polen. Deze procedure kan ertoe leiden dat Polen haar stemrecht verliest in de Europese Raad. Dat kan alleen als de Europese Raad hier unaniem mee instemt. De kans daarop is klein, omdat Hongarije al heeft aangegeven Polen te steunen en tegen de procedure te stemmen. Naar aanleiding van een uitspraak van het Hof van Justitie besloot Polen het ontslag van verschillende hoge rechters terug te draaien. De rechtszaak tussen Polen en de Europese Commissie loopt nog.

2.

Hongaarse democratie en rechtsstaat onder druk

vlag Hongarije wapperend

De Europese Commissie en het Europees Parlement zijn bezorgd over de staat van de rechtsstaat in Hongarije. Premier Viktor Orbán (Fidesz) voert omstreden wijzigingen door die de democratie onder druk zetten. Zo heeft hij een mediawet en een universiteitswet ingevoerd, waarin allerlei beperkingen worden opgelegd. Ook is er forse kritiek op de harde opstelling van Hongarije in de vluchtelingencrisis.

De Europese Commissie stelt dat de veranderingen in Hongarije de rechtsstaat dreigen te ondermijnen en dat daarmee de Europese normen onder druk staan. Onder leiding van Frans Timmermans is de Europese Commissie daarom in 2017 verschillende inbreukprocedures tegen het land gestart, omdat de commissie vindt dat Hongaarse wetten niet voldoen aan Europese regelgeving.

Ook het Europees Parlement kijkt kritisch naar de situatie in Hongarije. Namens het Europees Parlement onderzocht Hongarije-rapporteur Judith Sargentini de staat van de democratie en rechtsstaat in Hongarije. In april 2018 adviseerde ze om de artikel 7-procedure te starten tegen Hongarije. Die procedure kan er in het uiterste geval toe leiden dat het land zijn stemrecht verliest binnen de EU. In juni 2018 werden het rapport en de aanbevelingen hierin met flinke meerderheid door het Comité voor Burgerlijke Vrijheden aangenomen. Op 11 september 2018 vergaderde het Europees Parlement over dat advies. De stemming hierover was op 12 september, waarbij het rapport werd aangenomen.

3.

Malta

Volgens Sophie in 't Veld, de rapporteur van de onderzoekscommissie Malta, functioneert de rechtsstaat van Malta niet. Volgens haar kampt Malta met twee belangrijke problemen:

Dit komt door de wederzijdse afhankelijkheid tussen de wetgevende en uitvoerende macht. De premier heeft bijvoorbeeld veel macht bij benoemingen van toezichthouders en politiefunctionarissen. Ook zijn de democratische instituties zwak.

  • 2. 
    Er is in grote mate sprake van corruptie binnen de Maltese regering.

Zo krijg je voor een bedrag van 650.000 euro een Maltees paspoort en heeft de minister van Energie belangen in een energiebedrijf in Dubai.

De situatie rond de Maltese rechtsstaat kan zelfs leiden tot de start van een artikel 7-procedure. Dit moet echter blijken uit het rapport van de onderzoekscommissie dat waarschijnlijk begin december uitkomt.

4.

Roemenië

Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese Commissie, noemt de situatie in Roemenië ''erg bedroevend''. Hij spoorde Roemenië aan om in de juiste richting verder te gaan in plaats van de vooruitgang deels terug te draaien.

De voornaamste problemen rond de rechtsstaat zijn de hervormingen die de onafhankelijkheid van justitie aantasten en de aanpak van de corruptie beperken. Zo is het hoofd van het anti-corruptieagentschap ontslagen, wil de regering de maximumstraf op corruptie verlagen van zeven naar vijf jaar en de duur van strafonderzoeken tot hooguit een jaar beperken.

Volgens Timmermans is het starten van een artikel 7-procedure echter nog niet aan de orde. Dat is een te zware maatregel voor de huidige situatie. Het Europees Parlement nam een resolutie aan die de corruptie en het afglijden van de rechtsstaat in Roemenië aan de kaak stelt. Op het voortgangsrapport van de Commissie werd in Roemenië door de vicevoorzitter van het Roemeense parlement, Florin Iordache, met beide middelvingers gereageerd.

5.

Slowakije

De rechtsstaat van Slowakije staat ook onder druk. Om hier onderzoek naar te doen is er in het Parlement een werkgroep ingesteld die de situatie in Slowakije heeft bekeken. De werkgroep staat onder leiding van Sophie in 't Veld.

Delen

Terug naar boven