r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Op meer terreinen stemmen met gekwalificeerde meerderheid

Raad van de Europese Unie
Bron: The Council of the European Union

Stemmen met gekwalificeerde meerderheid (in het Engels "qualified majority voting", of QMV) is een bijzondere besluitvormingsprocedure die momenteel alleen wordt gebruikt door de Raad van de Europese Unie. Voor een aantal beleidsterreinen, waaronder het buitenlands en veiligheidsbeleid, het fiscaal beleid, delen van het sociaal beleid en thema's binnen de Energie-unie, geldt dat er unanimiteit van stemmen nodig om een voorstel te laten slagen. Bovendien heeft het Europees Parlement geen stem; als één land tegenstemt strandt daarmee het voorstel.

Er heerst een brede ontevredenheid over de regeling bij verschillende instellingen, waaronder de Europese Commissie. Volgens de Commissie kunnen de grote vraagstukken waar de EU mee te maken heeft niet worden opgelost, aangezien voorstellen gemakkelijk kunnen worden geblokkeerd. De Commissie is daardoor voorstander van een bredere inzetbaarheid van stemmen met QMV. Niet alle lidstaten zijn echter enthouisast.

Er liggen momenteel een aantal voorstellen klaar om de stemwijze op de desbetreffende beleidsgebieden aan te passen, zoals fiscaal- en sociaal beleid. Aanstormend Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen heeft ook de wens uitgesproken om QMV toe te gaan passen op het gebied van buitenlands beleid.

1.

QMV als discussiepunt

De belangrijkste vraag in de QMV-discussie is hoeveel bevoegdheden de EU-lidstaten bereid zijn af te dragen aan de EU. Een bredere inzetbaarheid van QMV kan door de lidstaten worden gezien als een inbreuk op de nationale soevereiniteit. Wanneer er unaniem met een voorstel moet worden ingestemd kan een lidstaat een voorstel namelijk nog in zijn eentje blokkeren. Bij QMV zou de lidstaat bondgenoten moeten vinden om het voorstel tegen te houden.

Daarnaast is de rol van de nationale parlementen bij stemmen met unanimiteit (ook wel 'eenpaarigheid' genoemd) groter. Een nationale minister kan dan namelijk een voorstel blokkeren en zich beroepen op een bezwaar van het nationale parlement. Bij besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid kan een nationaal parlement voorstellen via de eigen minister niet blokkeren. Daarmee wordt de rol van het Europees Parlement belangrijker, omdat deze stemmethode instemming van het EP vereist.

Standpunt Europese Commissie

Artikel 31, lid 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) geeft aan dat uitbreiding van gekwalificeerde meerderheid als stemwijze binnen de Raad mogelijk is. De Europese Commissie betoogt dat de lidstaten met dit artikel inzien dat uitbreiding van gekwalificeerde meerderheid nodig is om de EU efficiënt te houden.

De Commissie heeft ook laten weten het democratischer te vinden wanneer het Europees Parlement ook een stem heeft. Wanneer de bijzondere wetgevingsprocedure gevolgd wordt en lidstaten met unanimiteit stemmen, heeft het Europees Parlement namelijk enkel een adviserende rol. Bij stemmen met gekwalificeerde meerderheid geldt de gewone wetgevingsprocedure, waarbij het Europees Parlement volwaardig meebeslist.

De manier waarop beslissingen worden genomen is vastgelegd in Europese verdragen. De Commissie wil bij het ombuigen van unanimiteit naar QMV gebruik maken van de passerelle-clausule. Via die weg is het niet nodig om de Europese verdragen aan te passen (hetgeen erg ingrijpend is), maar volstaat een eenvoudige procedure.

2.

QMV per beleidsterrein

Voor een aantal beleidsterrein liggen er concrete plannen en voorstellen klaar om de besluitvormingsprocedure te veranderen van unanimiteit (eenparigheid) naar QMV.

Buitenlands en veiligheidsbeleid

Migratie, technologische ontwikkelingen, geopolitieke instabiliteit, wereldwijde concurrentie en klimaatverandering zijn volgens de Europese Commissie de grote uitdagingen van deze tijd. De Commissie betoogt dat deze uitdagingen vragen om een slagvaardige aanpak op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) Het voorkomen dat één land een voorstel kan vetoën wordt dus gezien als een goede stap daartoe. Op dit moment worden de meeste beslissingen op dit gebied namelijk nog met unanimiteit genomen.

De Commissie bracht in september 2018 een mededeling (COM(2018)647) uit over hoe de besluitvorming op dit beleidsgebied efficiënter kan. Specifiek is er de wens om op deze gebieden te stemmen met QMV:

  • 1. 
    mensenrechtenkwesties in internationale fora
  • 2. 
    sanctiebeleid
  • 3. 
    civiele missies in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid

Het Nederlandse standpunt

Het Nederlandse kabinet is het met de Commissie eens dat besluitvorming op basis van unanimiteit snel en effectief optreden van de Unie soms in de weg heeft gezeten. Tegelijkertijd wil Nederland dat lidstaten hun sterke positie in de besluitvorming over het buitenlands en veiligheidsbeleid behouden.

Alleen voor zaken die passen binnen bestaand beleid wil Nederland overwegen om met gekwalificeerde meerderheid te stemmen. Dat zal per terrein afzonderlijk moeten worden besloten. Een voorbeeld is het inzetten van civiele missies: Nederland wil dat de goedkeuring van missies met unanimiteit wordt besloten, waarna besluiten die gaan over de uitvoering ervan per gekwalificeerde meerderheid kunnen worden besloten.

Fiscaal beleid

Op 15 januari 2019 publiceerde de Europese Commissie een mededeling (COM(2019)8) over meer efficiënte en democratische besluitvorming in het fiscaal beleid van de EU, het laatste terrein waarop nog uitsluitend met unanimiteit wordt gestemd. Door over te gaan op de gewone wetgevingsprocedure met QMV, wordt het eenvoudiger om de belastingwetgeving van de lidstaten te harmoniseren. De Commissie stelt voor om over de volgende onderwerpen met gekwalificeerde meerderheid te stemmen:

  • 1. 
    maatregelen om belastingfraude en -ontduiking tegen te gaan
  • 2. 
    meer doeltreffende beleidsvoering, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat
  • 3. 
  • 4. 
    een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting en een nieuw stelsel voor de belastingheffing van de digitale economie

Deze maatregelen zouden zorgen voor een sterkere en meer concurrerende eengemaakte markt, omdat dan binnen de EU meer dezelfde regels gelden. Zo hoeven bijvoorbeeld bedrijven minder rekening te houden met verschillende belastingregels, wat de EU aantrekkelijker kan maken voor investeringen.

Het Comité van de Regio's (CoR) liet in juni 2019 weten vóór de inzet van QMV te zijn op het gebied van fiscaal beleid.

Het Nederlandse standpunt

Nederland heeft een kritische houding tegenover het voorstel van de Europese Commissie. Er zijn zorgen over overtredingen door landen als Frankrijk en Italië van de begrotingsregels. Voorlopig wil Nederland dus bij besluiten over fiscaal beleid zijn veto behouden en geen implementatie van QMV.

Sociaal beleid

Voor sociaal beleid geldt het principe dat de EU de lidstaten ondersteunt, en niet ingrijpt in de sociale zekerheidsstelsels van de lidstaten. Het uitgangspunt van Europese regels is dat ze moeten zorgen voor:

  • een gelijk speelveld met minimumnormen
  • het soepel functioneren van de interne markt
  • het versterken van rechten als gelijkheid tussen mannen en vrouwen
  • het beschermen van de rechten van werknemers en het goed regelen van grensoverschrijdende aspecten

Op een aantal van bovengenoemde terreinen wordt al met gekwalificeerde meerderheid van stemmen gewerkt, maar voor met name sociale rechten van werknemers geldt dat unanimiteit de regel is.

Het uitbreiden van QMV moet leiden tot meer begrip tussen lidstaten voor elkaars wensen bij verdere harmonisatie van regels en rechten op het terrein van sociaal beleid. Hiermee doelt de Commissie mede op verschillen tussen de noordelijke lidstaten, die bijvoorbeeld willen dat constructies om Oost-Europese werknemers tegen veel lagere lonen in hun landen in te zetten worden aangepakt, en de Oost-Europese lidstaten, die voor hun werknemers die in het buitenland werken bepaalde rechten verankerd willen zien. QMV zou lidstaten dwingen een compromis te zoeken.

Het Nederlandse standpunt

Het kabinet vindt het positief dat de Commissie lidstaten aanspoort te zorgen voor sterke arbeidsmarkten en en een effectief sociaal beleid. Wel vindt Nederland dat sociale bescherming en sociale zekerheid een verantwoordelijkheid moet blijven van de lidstaten, waar hier en daar wat aansturing van de EU voor nodig is. Daarom wordt er betoogt dat er per deelterrein van het beleid gekeken moet worden welk type besluitvorming nodig is. Op het gebied van sociale zekerheid en de sociale bescherming van werknemers acht Nederland besluitvorming d.m.v. unanimiteit noodzakelijk.

Energie-en klimaatbeleid

De energie-unie is een pakket aan maatregelen dat raakt aan het energiebeleid, het veiligstellen van de Europese energievoorziening, en is tegelijkertijd ook onderdeel van de Europese aanpak van klimaatverandering. Veel van de uitdagingen op het terrein van het buitenlands beleid komen ook hier weer terug.

De Commissie wil beginnen met het overstappen van unanimiteit naar QMV op thema's die dicht tegen de interne markt en het milieubeleid aan liggen en waar QMV de norm is. Dit betreft maatregelen voor het integreren van de markt voor energie en het stimuleren van en eisen stellen aan zuiniger gebruik van energie. De fiscale kanten van dergelijke maatregelen zouden volgens de Commissie ook middels gekwalificeerde meerderheid moeten kunnen worden aangenomen.

Het Nederlandse standpunt

Het kabinet ziet de voordelen van samenwerking op het gebied van bijvoorbeeld energiebelasting. Denk daarbij aan een CO2-minimumprijs of vliegbelasting. Toch is

Nederland wat betreft besluitvorming omtrent fiscaal beleid erg duidelijk: dit is een nationale bevoegdheid, en dat zou zo moeten blijven.

3.

Meer informatie

Terug naar boven