r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Op meer terreinen stemmen met gekwalificeerde meerderheid

Raad van de Europese Unie
Bron: The Council of the European Union

Volgens de Europese Commissie is de besluitvorming op een aantal beleidsterreinen niet slagvaardig genoeg. Dat geldt vooral voor het buitenlands en veiligheidsbeleid, het fiscaal beleid, delen van het sociaal beleid en thema's binnen de Energie-unie. De meeste EU-besluiten op deze beleidsterreinen moeten unaniem genomen worden. Als één land tegenstemt wordt er dus geen besluit genomen.

De Europese Commissie vindt dat de grote vraagstukken waar de EU mee te maken heeft hierdoor niet efficiënt opgelost worden. De Commissie stelt voor om vaker met gekwalificeerde meerderheid (in het Engels qualified majority voting of QMV) besluiten te nemen. Niet alle lidstaten zijn hier echter voorstander van, omdat zij dan moeilijker beslissingen kunnen tegenhouden.

1.

QMV als discussiepunt

Lidstaten

Het belangrijkste discussiepunt is in welke mate de gekwalificeerde meerderheid wordt uitgebreid. Met andere woorden, hoeveel bevoegdheden zijn de EU-lidstaten bereid af te dragen aan de EU? Dit is een lastig punt, aangezien het om de soevereiniteit van de lidstaten gaat. Meer gekwalificeerde meerderheid betekent namelijk minder unanimiteit. De lidstaten kunnen bij unanimiteit in hun eentje een besluit tegenhouden en hebben daarmee dus meer invloed. Bij gekwalificeerde meerderheid moet een lidstaat die tegen een voorstel is genoeg bondgenoten vinden om het tegen te houden.

Een tweede zorg is hoe besluitvorming democratisch wordt gecontroleerd. Bij unanimiteit kan een parlement van een lidstaat een minister ter verantwoording roepen als er regelgeving is aangenomen waar dat parlement het niet mee eens is. Immers, de minister had een voorstel kunnen blokkeren en zich kunnen beroepen op een bezwaar van zijn of haar eigen parlement. Bij besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid kan een parlement voorstellen via de eigen minister niet blokkeren.

Dan wordt de rol van het Europees Parlement belangrijker - daar zitten de volksvertegenwoordigers uit alle lidstaten in die samen op Europees niveau voorstellen goed- of afkeuren.

Europese Commissie

Artikel 31, lid 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) geeft aan dat uitbreiding van gekwalificeerde meerderheid als stemwijze binnen de Raad mogelijk is. Volgens de Europese Commissie hebben de lidstaten met dit artikel ingezien dat uitbreiding van gekwalificeerde meerderheid nodig is om de EU efficiënt te houden. De Europese Commissie gebruikt artikel 31, lid 3 van het VEU dus als basis van hun argument.

Daarnaast gebruikt de Commissie het argument dat het democratischer is als het Europees Parlement ook een stem heeft. Wanneer de bijzondere wetgevingsprocedure gevolgd wordt en lidstaten met unanimiteit stemmen, heeft het Europees Parlement enkel een adviserende rol. Bij stemmen met gekwalificeerde meerderheid geldt de gewone wetgevingsprocedure, waarbij het Europees Parlement volwaardig meebeslist.

De Commissie wil bij het ombuigen van unanimiteit naar QMV gebruik maken van passerelle. Via die weg is het niet nodig om de Europese verdragen aan te passen, maar volstaat een eenvoudige procedure.

2.

Buitenlands en veiligheidsbeleid

De Europese Commissie schat in dat de volgende uitdagingen niet zullen verdwijnen of zelfs groter worden:

  • wereldwijde concurrentie
  • technologische verandering
  • geopolitieke instabiliteit
  • gevolgen van klimaatverandering
  • migratie naar de EU

De bovengenoemde uitdagingen vragen om een slagvaardige aanpak op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid

De Europese Commissie heeft een mededeling uitgebracht over dit onderwerp te debatteren in de Europese Raad. Dit debat wordt voortgezet op de bijeenkomst van de Europese Raad in Sibiu, Roemenië op 9 mei 2019. De Europese Commissie hoopt dat de Europese Raad tijdens deze bijeenkomst akkoord gaat met de voorstellen uit de mededeling. Omdat het een mededeling is, wordt er geen standaard besluitvormingsprocedure doorlopen.

Meer gekwalificeerde meerderheid als oplossing

Als oplossing stelt de Europese Commissie in deze mededeling voor om gekwalificeerde meerderheid (QMV) als stemwijze uit te breiden tot meer gebieden:

  • 1. 
    mensenrechtenkwesties in internationale fora
  • 2. 
    sanctiebeleid
  • 3. 
    civiele missies in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid

De uitbreiding naar deze gebieden zorgt volgens de Europese Commissie voor een krachtigere en efficiëntere EU op het wereldtoneel. Dit is het geval omdat het met QMV makkelijker wordt om een besluit te nemen.

Het Nederlandse standpunt

De Nederlandse regering is het met de Commissie eens dat besluitvorming op basis van unanimiteit snel en effectief optreden van de Unie soms in de weg heeft gezeten. Tegelijkertijd wil Nederland dat lidstaten hun sterke positie in de besluitvorming over het buitenlands en veiligheidsbeleid behouden.

Alleen voor zaken die passen binnen bestaand beleid wil Nederland overwegen om met gekwalificeerde meerderheid te stemmen. Dat zal per terrein afzonderlijk moeten worden besloten. Een voorbeeld is het instellen van civiele missies: Nederland wil dat de goedkeuring van missies met unanimiteit wordt besloten, waarna besluiten over de uitvoering ervan per gekwalificeerde meerderheid kunnen worden besloten. Nederland wil hierin niet zo ver gaan als de Commissie, die ook het instellen van een missie met gekwalificeerde meerderheid wil kunnen regelen.

Het voorstel is door de Eerste en Tweede Kamer als algemeen prioritair verklaard.

3.

Fiscaal beleid

Op 15 januari 2019 publiceerde de Europese Commissie deze mededeling over meer efficiënte en democratische besluitvorming in het fiscale beleid van de EU. De Commissie ziet de volgende uitdagingen op het gebied van fiscaal beleid:

  • bedrijven en burgers zijn mobieler
  • de concurrentiedruk van buitenaf neemt toe
  • groei van de digitale economie

Vanwege deze snel veranderende omgeving is het nodig binnen korte termijn te kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen. Het is dan niet wenselijk dat één lidstaat belangrijke besluiten kan blokkeren.

Meer gekwalificeerde meerderheid als oplossing

Fiscaal beleid is het laatste terrein waarop nog uitsluitend met unanimiteit wordt gestemd. Door over te gaan op de gewone wetgevingsprocedure met QMV, wordt het eenvoudiger om de belastingwetgeving van de lidstaten te harmoniseren. Lidstaten hebben dan niet langer een veto waarmee ze voorstellen kunnen blokkeren. De Commissie stelt voor om over de volgende onderwerpen met gekwalificeerde meerderheid te stemmen:

  • 1. 
    maatregelen om belastingfraude en -ontduiking tegen te gaan
  • 2. 
    meer doeltreffende beleidsvoering, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat
  • 3. 
  • 4. 
    een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting en een nieuw stelsel voor de belastingheffing van de digitale economie

Deze maatregelen zouden zorgen voor een sterkere en meer concurrerende eengemaakte markt, omdat dan binnen de EU meer dezelfde regels gelden. Zo hoeven bijvoorbeeld bedrijven minder rekening te houden met verschillende belastingregels, wat de EU aantrekkelijker kan maken voor investeringen.

Het Nederlandse standpunt

Nederland heeft een kritische houding tegenover het voorstel van de Europese Commissie. Het kabinet en de Tweede Kamer maken zich zorgen, omdat Frankrijk en Italië de begrotingsregels van de EU lijken te overtreden. De minister van Financiën wil dat de Commissie er eerst voor zorgt dat landen bestaande regels naleven, voordat Nederland nieuwe bevoegdheden afdraagt aan de EU. Voorlopig wil Nederland bij besluiten over fiscaal beleid zijn veto behouden. Nederland wil dus op dit gebied voorlopig geen stemming door middel van gekwalificeerde meerderheid.

Tijdens de vergadering van de EU Raad Economische en Financiële Zaken van 12 februari 2019 waren ook andere, met name kleinere, lidstaten kritisch over het voorstel.

4.

Sociaal beleid

Voor sociaal beleid geldt het principe dat de EU de lidstaten ondersteunt, en niet ingrijpt in de sociale stelsels van de lidstaten. Het uitgangspunt van Europese regels is dat ze moeten zorgen voor een gelijk speelveld met minimumnormen, het de interne markt soepeler laat functioneren, rechten als gelijkheid tussen mannen en vrouwen versterkt, het beschermen van de rechten van werknemers en grensoverschrijdende aspecten goed regelt. Op een aantal van deze terreinen wordt al met gekwalificeerde meerderheid van stemmen gewerkt, maar voor met name sociale rechten van werknemers geldt dat unanimiteit de regel is.

De Commissie stelt echter ook dat de EU voor uitdagingen staat die de hele EU treffen en waar een Europese aanpak noodzakelijk is. De scherpe kanten van globalisering moeten worden Europees worden opgelost. En omdat de sociale verandering steeds sneller plaatsvinden, moet er snel kunnen worden ingegrepen.

Het uitbreiden van QMV moet ook leiden tot meer begrip tussen lidstaten voor elkaars wensen bij verdere harmonisatie van regels en rechten op het terrein van sociaal beleid. Hiermee doelt de Commissie mede op verschillen tussen de noordelijke lidstaten, die bijvoorbeeld willen dat constructies om Oost-Europese werknemers tegen veel lagere lonen in hun landen in te zetten worden aangepakt, en de Oost-Europese lidstaten, die voor hun werknemers die in het buitenland werken bepaalde rechten verankerd willen zien.

Eén dwarsliggend land is nu al genoeg om helemaal geen regeling te hebben, met meer QMV worden lidstaten gedwongen een compromis te zoeken.

De Commissie hoopt dat met de belofte uit 2017 van de Europese regeringsleiders werk te maken van een sociale pijler naast de interne markt er genoeg steun zal zijn voor meer QMV op dit terrein.

5.

Energie-unie

De energie-unie is een pakket aan maatregelen dat raakt aan het energiebeleid, het veiligstellen van de Europese energievoorziening en is tegelijkertijd ook onderdeel van de Europese aanpak van klimaatverandering. Veel van de uitdagingen op het terrein van het buitenlands beleid komen ook hier weer terug.

De Commissie wil beginnen met het overstappen van unanimiteit naar QMV op thema's die dicht tegen de interne markt en het milieubeleid aan liggen, waar QMV de norm is. Dit betreft maatregelen voor het integreren van de markt voor energie en het stimuleren van en eisen stellen aan zuiniger gebruik van energie. De fiscale kanten van dergelijke maatregelen zouden ook middels gekwalificeerde meerderheid moeten kunnen worden aangenomen.

Daarnaast wil de Commissie QMV ook hanteren voor besluiten die te maken hebben met de energievoorziening van de EU in zijn geheel.

6.

Meer informatie

Terug naar boven