r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter
Niet/beperkt geactualiseerd na 31 januari 2018.

Terugblik voorzitterschap Eurogroep Jeroen Dijsselbloem

Jeroen Dijsselbloem in het Europees Parlement © Europese Unie 2014, Europees Parlement

Op 12 januari 2018 eindigde de termijn van Jeroen Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep. De Portugese minister van Financiën Mário Centeno nam zijn taak over. Dijsselbloem heeft twee termijnen als voorzitter vervuld, van februari 2013 tot januari 2018. Hij was sinds oktober 2017 weliswaar geen minister van Financiën meer, maar mocht zijn termijn als voorzitter wel afmaken. Daarmee werd de Eurogroep voor het eerst voorgezeten door een 'buitenstaander'.

Belangrijke gebeurtenissen tijdens het voorzitterschap van Dijsselbloem waren de Griekse en Cypriotische financiële crises en de implementatie van de bankenunie. Hij was ook voorzitter ten tijde van het rapport van de vijf voorzitters, waarin de toekomstplannen van de Economische en Monetaire Unie (EMU) tot 2025 werden uiteengezet.

Dijsselbloem kwam meerdere keren in het nieuws vanwege opmerkingen die niet goed vielen in Zuid-Europese landen. Ondanks zijn soms 'directe' uitlatingen bleef de Eurogroep hem steunen.

Delen

Inhoud

1.

Ministerschap

Dijsselbloem is sinds 1985 lid van de PvdA en vanaf 2000 werd Dijsselbloem voor het eerst Tweede Kamerlid. Na het opstappen van Job Cohen werd Dijsselbloem in 2012 fractievoorzitter. Vanaf november 2012 tot oktober 2017 was hij in het kabinet-Rutte II de minister van Financiën. Onder zijn bewind moest Nederland herstellen van de eurocrisis en werd in 2013 SNS Reaal genationaliseerd.

2.

Verkiezing tot voorzitter

Al kort na de Nederlandse kabinetsformatie in november 2012 volgden geruchten dat Dijsselbloem mogelijk Jean-Claude Juncker zou opvolgen als voorzitter van de Eurogroep. Voor de kandidatuur waren tijdens de eurocrisis extra vereisten gesteld. Enkel kandidaten uit eurolanden met een triple-A kredietbeoordeling kwamen in aanmerking. Eind 2012 bezaten alleen Nederland, Duitsland, Luxemburg, Oostenrijk en Finland deze status.

De Luxemburgse voormalig Eurogroepvoorzitter Juncker gaf in december 2012 aan zich na 7 jaar als voorzitter niet opnieuw herkiesbaar te stellen. De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble was een kanshebber om opvolger te worden. Er was echter verzet tegen een Duitse Eurogroepvoorzitter, omdat destijds de voorzitter van het Europees noodfonds (Klaus Regling) ook een Duitser was. De Finse kandidaat Jyrki Katainen ondervond soortgelijke tegenstand, omdat de eurocommissaris voor Economische en monetaire zaken al een Fin was. De Oostenrijkse bondskanselier Werner Faymann overwoog zich kandidaat te stellen, maar Duitsland had voorkeur voor een minister van financiën. Nederland bleef hierdoor als grote kanshebber over.

Hoewel Dijsselbloem pas sinds november 2012 als minister van Financiën aan de slag was, stelde Dijsselbloem zich in januari 2013 als enige officieel kandidaat voor het Eurogroepvoorzitterschap. Op 21 januari 2013 stemde de Eurogroep en werd Dijsselbloem verkozen tot voorzitter. Spanje onthield zich van stemming omdat het zich ondervertegenwoordigd voelde op Europese topfuncties.

3.

Herverkiezing tot voorzitter

In 2015 kwam de termijn van tweeënhalf jaar ten einde. Bij de nieuwe verkiezingen waren er twee officiële kandidaten: Dijsselbloem en de Spaanse minister van Financiën De Guindos. Tijdens onderhandelingen met Griekenland had Dijsselbloem zich strategischer getoond dan De Guindos. Een ander bezwaar tegen De Guindos was dat de Europese Volkspartij een vierde Europese topfunctie zou gaan bekleden indien hij Eurogroepvoorzitter zou zijn. Tijdens de stemming op 13 juli werd Dijsselbloem unaniem herkozen.

4.

Belangrijke dossiers

Griekenland

Een grote uitdaging voor Dijsselbloem was de eurocrisis, die met name Griekenland hard trof. De crisis zette grote druk op de eurozone, waarvan Dijsselbloem als voorzitter het gezicht was. De crisis ontstond vanaf 2009, toen bleek dat het begrotingstekort van Griekenland vele malen groter was dan gedacht. Uit angst voor een domino-effect van wankele economieën werd een reddingsplan gecreëerd. De Eurogroep kwam regelmatig in botsing met de Griekse linkse Syriza-regeringspartij, vooral met de minister van Financiën Yanis Varoufakis. Dijsselbloem moest zwaar onderhandelen over de voorwaarden van een derde steunpakket om het vertrouwen in de Griekse markt te herstellen.

Cyprus

Ook Cyprus werd hard getroffen door de eurocrisis. In 2012 vroeg het land om noodhulp nadat de overgeslagen Griekse crisis ervoor zorgde dat Cyprus niet langer onder een begrotingstekort van 3 procent kon blijven. Er waren uitgebreide hervormingen en een steunpakket nodig om de Cypriotische economie te herstellen. Dijsselbloem leidde hierbij een belangrijk deel van de onderhandelingen. Hij kreeg veel kritiek over zijn voorstellen om een heffing op spaargeld door te voeren. Desalniettemin was in 2016 het steunpakket succesvol afgerond en was de economie van Cyprus gestabiliseerd.

Bankenunie

Tijdens het voorzitterschap van Dijsselbloem is ook de voltooiing van de bankenunie veelvuldig op de agenda gekomen. Er was veel discussie over de vormgeving. Ook Nederland was huiverig over de potentiële gevolgen van verregaande Europese centralisatie. De bankenunie heeft drie hoofddoelen: toezicht houden op de banken, aanpak van noodsituaties op Europees niveau en een Europees depositogarantiestelsel. Sinds november 2014 houdt de ECB toezicht op de grote banken en wordt verdere verdieping stapsgewijs doorgevoerd.

Rapport van de vijf voorzitters

In het rapport van de vijf voorzitters gaven de voorzitters van vijf belangrijke Europese instituties in juni 2015 hun visie op de uitbreiding van de Economische en Monetaire Unie (EMU) weer. Als één van de vijf voorzitters had ook Dijsselbloem zijn invloed op de visie van het rapport. Het rapport geeft in twee fasen van 2015 tot 2025 weer hoe de EMU door nauwere samenwerking weerbaarder moet worden. De rol van de Eurogroep en de Eurogroepvoorzitter wordt volgens deze toekomstschets steeds belangrijker.

5.

Discussie over opvolging

Vanwege de Nederlandse verkiezingen ontstond in 2017 discussie over de opvolging van Dijsselbloem. De termijn van tweeënhalf jaar Eurogroepvoorzitter liep pas af nadat er in Nederland verkiezingen hadden plaatsgevonden. Door de verkiezingsuitslag waren de kansen gering dat de PvdA opnieuw zou gaan regeren. Dat leidde tot de vraag of een Eurogroepvoorzitter ook een 'buitenstaander' mocht zijn. Normaal is de voorzitter altijd een minister van financiën, maar er is weinig concrete regelgeving over het voorzitterschap. Protocol 14 bij het Verdrag van Lissabon stelt dat ministers een voorzitter kiezen voor tweeënhalf jaar. In de praktijk verkiezen de ministers de voorzitter uit hun midden, maar er is geen regelgeving die aangeeft wat er gebeurt indien de voorzitter niet langer minister is.

Vanwege de lange formatieduur was de tijd die Dijsselbloem als 'buitenstaander' in de Eurogroep zou spenderen beperkt. Daarbij hadden Duitsland en Oostenrijk zelf een demissionair kabinet. Italië en Duitsland overwogen zelfs om de termijn van Dijsselbloem met een half jaar te verlengen. Nederland was hier echter tegen. Het zou een precedent kunnen wekken voor een onafhankelijke Eurogroepvoorzitter, iets waar Nederland huiverig voor is. Ook hoopte Nederland via een ruil het voorzitterschap van de Eurogroep werkgroep binnen te halen. Van oktober 2017 tot januari 2018 vervulde Dijsselbloem de functie als Eurogroepvoorzitter zonder dat hij zelf minister van Financiën was. Zijn opvolger is de Portugese Centeno, die na een verkiezing met vier kandidaten werd verkozen op 4 december 2017. De termijn van Dijsselbloem eindigde op 12 januari 2018.

6.

Opvallende uitspraken

De voorzitter van de eurogroep opereert meestal achter de schermen. Sommige uitlatingen van Dijsselbloem haalden echter de media. In januari 2015 zei hij tegen Yanis Varoufakis, de Griekse minister van Financiën: "You just killed the troika!" De trojka bestond uit de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds. Zij moesten oordelen of Griekenland zich goed aan de gewenste hervormingen had gehouden. Dijsselbloem deed de beschuldiging nadat de Griekse regering zich niet gewillig toonde om de gewenste economische hervormingen door te voeren. De opmerking maakte de moeizame relatie tussen de Griekse regering en de trojka nog moeizamer.

In een interview in maart 2017 met de Duitse krant Frankfurter Allgemeine Zeitung zei Dijsselbloem dat "ik niet al mijn geld aan drank en vrouwen kan uitgeven om daarna om hulp te vragen". De opmerking werd door sommige de Zuid-Europese landen opgevat als een sneer in hun richting. Dijsselbloem benadrukte echter dat de opmerking niet specifiek tegen Zuid-Europese landen was bedoeld, maar in het algemeen tegen slechte begrotingsdiscipline. De Portugese premier en 73 Europarlementariërs (waaronder de voorzitter van de S&D-fractie) riepen Dijsselbloem op om af te treden. De leden van de Eurogroep bleven hem steunen, en Dijsselbloem kon zijn functie voortzetten.

Tijdens de verkiezingen van de nieuwe Eurogroepvoorzitter in 2017 'versprak' Dijsselbloem zich tijdens een persconferentie. Hij meldde dat Mario Centeno zijn opvolger zou worden, terwijl de laatste stemmingsronde pas drie uur later zou plaatsvinden. Centeno werd na de stemming inderdaad officieel bekendgemaakt als opvolger van Dijsselbloem.

7.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven