r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Sociale pijler van Europa

Valdis Dombrovskis at the rostrum
Bron: European Commission

De sociale pijler van Europa is geïntroduceerd in november 2017 op de sociale top in Göthenborg. Voormalig Commissievoorzitter Juncker kondigde de pijler in 2015 al aan in zijn werkprogramma. Dit initiatief van de Commissie Juncker was erop gericht om de rechten van burgers op het gebied van werkgelegenheid en sociale zekerheid te versterken. Ook is de pijler ontwikkeld om regelgeving in verschillende lidstaten op dit beleidsterrein beter op elkaar af te stemmen. De sociale pijler is gericht op de landen binnen de Eurozone, maar andere EU-lidstaten kunnen ook meedoen als ze dat willen.

Traditioneel gezien valt sociaal beleid buiten het toepassingsgebied van de EU. Hierdoor kon er veel kritiek komen van de lidstaten. De voorgestelde beginselen van de Sociale Pijler waren daarom vooral een maatstaf om de prestaties op het sociaal en werkgelegenheidsbeleid in de lidstaten te vergelijken, te verbeteren en lidstaten te stimuleren om de sociale rechten in hun land te versterken. Daar is met de aanstelling van Commissievoorzitter Von der Leyen een nieuw probleem bijgekomen: de transitie naar een duurzame economie.

De huidige Commissievoorzitter, Ursula von der Leyen, kondigde in haar speech voor het Europees Parlement in juli 2019 aan de sociale pijler verder te willen ontwikkelen. Ook gaf zij onder het tweede speerpunt in haar werkprogramma - een economie die werkt voor de burger - aan dat de nadruk van de sociale markteconomie meer op het 'sociale' element moet komen te liggen. Ook in het kader van de Green Deal is de sociale pijler van groot belang: de Commissie wil ervoor waken dat de transitie naar een duurzame economie op een rechtvaardige manier gebeurt, waarbij geen burgers of regio's achterblijven.

Inhoud

1.

Probleem: burgers beschermen tegen de gevolgen van transities

De sociale pijler komt voort uit de veronderstelling dat er grote veranderingen plaatsvinden in de Europese samenleving en dat het van groot belang is dat er geen burgers achterblijven door deze veranderingen. Vooral de vernieuwde convergentie in de Eurozone zorgt voor nieuwe uitdagingen, maar de sociale pijler richt zich ook op lidstaten die (nog) geen lid zijn van de Eurozone. De sociale pijler richt zich op het bestrijden van drie hoofdproblemen: ongelijke kansen op de arbeidsmarkt, slechte arbeidsomstandigheden en een gebrek aan sociale bescherming en integratie.

Daar is nog een probleem bijgekomen met het aantreden van de Commissie-Von der Leyen. Von der Leyen heeft tot doel om twee grote transities te verwezenlijken: een groene en een digitale transitie. De Commissie erkent dat zulke ingrijpende veranderingen risico's met zich meebrengen: bepaalde burgers of regio's zouden er op achteruit kunnen gaan wanneer zij niet ondersteund worden in het maken van de transities. Eurocommissaris Valdis Dombrovskis is verantwoordelijk voor de agenda "Economie die werkt voor de burger". Hij geeft aan dat het succesvol implementeren van de sociale pijler door de EU en de lidstaten een grote bijdrage kan leveren aan het voorkomen van deze negatieve gevolgen van de door te voeren veranderingen. Daarom staat de sociale pijler dan ook hoog op de agenda van de nieuwe Commissie.

2.

Voorgestelde oplossingen

De basis van de pijler bestaat uit twintig beginselen, onderverdeeld over drie hoofdstukken die gekoppeld zijn aan de hierboven geschetste problemen:

Hoofdstuk I: Gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt

  • 1. 
    Onderwijs, opleiding en een leven lang leren voor iedereen
  • 2. 
    Gelijkheid van mannen en vrouwen
  • 3. 
    Gelijke kansen op het gebied van werkgelegenheid, sociale bescherming en onderwijs, ongeacht gender, ras of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid
  • 4. 
    Actieve ondersteuning bij het vinden van werk

Hoofdstuk II: Billijke arbeidsvoorwaarden

  • 5. 
    Veilige en flexibele werkgelegenheid voor iedereen
  • 6. 
    Voor iedereen een loon waarmee een fatsoenlijke levensstandaard onderhouden kan worden
  • 7. 
    Informatie over arbeidsvoorwaarden en bescherming bij ontslag
  • 8. 
    Sociale dialoog tussen werkgevers en werknemers en betrokkenheid van werknemers
  • 9. 
    Evenwicht tussen werk en privéleven
  • 10. 
    Een gezonde, veilige en goed aangepaste werkomgeving en gegevensbescherming

Hoofdstuk III: Sociale bescherming en inclusie

  • 11. 
    Kinderopvang en hulp aan kinderen
  • 12. 
    Sociale bescherming van werknemers
  • 13. 
    Werkloosheidsuitkeringen
  • 14. 
    Een minimuminkomen voor Europeanen
  • 15. 
    Een waardig inkomen voor ouderen
  • 16. 
    Toegang tot goede gezondheidszorg voor iedereen
  • 17. 
    Inclusie van personen met een handicap
  • 18. 
    Langdurige zorg voor iedereen
  • 19. 
    Huisvesting en ondersteuning voor daklozen
  • 20. 
    Toegang tot essentiële diensten voor iedereen

3.

Uitvoering van de Sociale Pijler

Per hoofdstuk zijn verschillende richtlijnen en maatregelen uitgezet door de Commissies Juncker en de von der Leyen om de Sociale Pijler uit te voeren.

Hoofdstuk I Gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt

Europese regelgeving over vader- en ouderschapsverlof

De Commissie Juncker streefde naar gelijkheid tussen man en vrouw en hoopte hieraan bij te dragen door een minimum te stellen aan de duur van het vader- en ouderschapsverlof. De Raad en het Europees Parlement zijn hiermee akkoord gegaan en nu moeten de lidstaten deze richtlijn voor 2022 om hebben gezet naar nationale regelgeving.

Om de gelijkheid tussen man en vrouw verder te ontwikkelen is door de Commissie von der Leyen de Work-Life Balance Directive verder uitgewerkt. Deze richtlijn voorziet in minimumnormen voor verlof en flexibelere werkregelingen zodat ouders een gelijke verdeling van zorgtaken op zich kunnen nemen.

Hoofdstuk II Billijke arbeidsvoorwaarden

Pakket inzake Sociale Rechtvaardigheid

In dit Pakket heeft de Commissie Juncker eerlijke arbeidsmobiliteit centraal gezet. Het Pakket bestaat uit drie onderdelen: de oprichting van een Arbeidsautoriteit, de ontwikkeling van een richtlijn over transparante arbeidsvoorwaarden en de ontwikkeling van een richtlijn voor sociale bescherming van zelfstandigen en oproepkrachten:

  • Het belangrijkste resultaat dat hier geboekt is, is de oprichting van de Europese Arbeidsautoriteit (EAA). De EAA is opgericht om de eerlijke arbeidsmobliteit binnen de EU te bevorderen. De autoriteit houdt toezicht op de handhaving van Euroepse regels voor grensoverschrijdende arbeid. Hiermee wil de EU oneerlijke concurrentie, uitbuiting en fraude tegengaan. De EAA stimuleert betere samenwerking tussen nationale arbeidsinspecties. In geval van grensoverschrijdende geschillen bemiddelt de EAA tussen nationale autoriteiten.
  • De richtlijn wat betreft transparante arbeidsvoorwaarden is op 31 juli 2019 in werking getreden. Hierdoor kunnen werknemers onder andere makkelijker toegang tot informatie over hun arbeidsvoorwaarden verkrijgen.
  • De richtlijn voor sociale bescherming voor zelfstandigen en oproepkrachten houdt in dat werkgevers de zelfstandigen die zij aannemen voor korte opdrachten niet mogen belemmeren als zij ook bij een andere werkgever aan de slag willen. Verder moeten werkgevers afspraken maken met oproepkrachten over de werktijden en mogen deze werknemers opdrachten weigeren die buiten de afgesproken uren vallen. In 2022 moeten de lidstaten de richtlijn hebben omgezet in nationale wetgeving.

Bescherming werknemers tegen kankerverwekkende stoffen

Hoofdstuk II van de Pijler onderstreept onder meer dat een gezonde, veilige en goed aangepaste werkomgeving en gegevensbescherming nodig is. Aansluitend hierop heeft de Commissie Juncker in 2018 een voorstel gedaan over bescherming van werknemers tegen kankerverwekkende stoffen op het werk, waarin mede bindende grenswaarden voor kankerverwekkende stoffen werden voorgesteld.

Hoofdstuk III Sociale bescherming en inclusie

Coördinatie socialezekerheidsstelsels

Door het vrije verkeer van personen is het voor EU-burgers makkelijk om ergens anders te wonen, werken en/of te gaan reizen. Hierdoor is het volgens de Commissie Juncker noodzakelijk dat overal in de EU dezelfde regels gelden wat betreft sociale zekerheid. De wetgeving rond socialezekerheidsstelsels heeft haken en ogen. Het komt voor dat burgers uit lidstaten met minder sociale zekerheid, zoals Roemenië en Bulgarije, naar andere lidstaten vertrekken om daar een uitkering aan te vragen. Dit staat bekend als uitkeringstoerisme. Om dit misbruik tegen te gaan is de Europese Commissie in december 2016 met een nieuw voorstel gekomen. Het belangrijkste onderdeel van dit voorstel is de controversiële WW-export. Hierdoor is de stemming over het pakket aan maatregelen in het Europees Parlement meermaals uitgesteld. Op 20 maart 2019 is er een politieke overeenstemming bereikt over ww-export, maar deze moet nog formeel worden goedgekeurd door de Raad.

Consultatie over minimumloon

In het kader van de sociale pijler publiceerde de Commissie von der Leyen een consultatie over het voorstel om het minimuminkomen op Europees niveau te reguleren. De Commissie gaf hierbij wel aan dat het niet gaat om het gelijktrekken van het minimumloon in heel Europa. Het gaat om de vraag of werkgevers en vakbonden voordelen zien in Europese controle dat in elk land sprake is van een minimuminkomen dat rechtvaardig is, de verschillen tussen het beleid van lidstaten daargelaten.

4.

Nederland en Europa

Doordat het sociaal beleid traditioneel gezien niet onder het toepassingsgebied van de EU valt, heeft Nederland kritiek geleverd op sommige plannen voor Europese regelgeving. Ten eerste had Nederland kritiek op het plan voor een Europese regelgeving over vader-en ouderschapsverlof. Na de publicatie van het voorstel door de Commissie, heeft Nederland in 2017 overwogen om de gele kaart procedure in te zetten. Een meerderheid van de kamer vond dat het ouderschapsverlof een nationale kwestie is. Aangezien Nederland hier geen bijval kreeg van andere nationale parlementen, ging de behandeling van het wetsvoorstel gewoon door.

Het politieke akkoord over de ww-export heeft ook veel kritiek gekregen van Nederland en zeven andere lidstaten, waaronder Duitsland en Zweden. Nederland vreesde onder andere dat arbeidsmigranten het land met de hoogste uitkering zouden kiezen. Door deze kritiek is het officiële besluit uitgesteld en is er door de toenmalige EU-voorzitter Roemenië een werkgroep ingesteld die de vragen en kritiekpunten gaat onderzoeken. Op het moment is er nog geen officiëel besluit genomen, maar Nederland staat nog steeds niet achter het politieke akkoord.

5.

Besluitvorming

De nieuwe Commissie wil voortbouwen op beginselen die de basis van de sociale pijler vormen, maar geeft ook aan dat er niet alleen op Europees niveau actie moet worden ondernomen. Daarom verzoekt de Commissie alle EU-landen, regio's en partners om hun mening te geven over welke doelstellingen in de pijler verwerkt moeten worden. Dit zal bijdragen aan de voorbereiding van een in 2021 te publiceren actieplan dat alle bijdragen moet weerspiegelen en dat zal worden voorgelegd op het hoogste politieke niveau.

 

6.

Meer informatie

Terug naar boven