r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Vluchtelingendeal tussen EU en Turkije (2016)

Hoofdrolspelers vluchtelingendeal EU-Turkije geven persconferentie © Europese Unie 2016

Op 19 maart 2016 sloot de Europese Unie een vluchtelingendeal met Turkije. Die deal is een belangrijk onderdeel van de Europese aanpak van de vluchtelingencrisis, omdat veel vluchtelingen via Turkije naar de EU komen.

Afgesproken is dat Turkije meer migranten opvangt en haar grenzen beter moet bewaken. In ruil daarvoor ontvangt het land extra financiële steun van de Europese Unie en er zijn afspraken gemaakt over afschaffing van de visumplicht voor Turken die naar de EU reizen.

De deal werd in 2018 verlengd tot 2020, maar kwam in het voorjaar van 2020 onder druk te staan, doordat de Turkse regering bekendmaakte dat het land vluchtelingen die naar Europa willen niet langer zou tegenhouden aan de grens. Na dat besluit trokken duizenden migranten vanuit Turkije naar de grens met Griekenland, waar zij werden tegengehouden door Griekse politie en veiligheidstroepen. EU-leiders proberen, in overleg met de Turkse regering, een oplossing te vinden voor de situatie.

Inhoud

1.

Afspraken tussen EU en Turkije

Op 7 maart 2016 kwamen de leiders van de 28 landen van de Europese Unie en van Turkije naar Brussel voor een top om de gezamenlijke aanpak van de migratiecrisis te bespreken. Op 19 maart kon vervolgens de deal definitief worden gesloten.

De onderhandelingen hebben tot de volgende afspraken geleid:

  • Alle vluchtelingen die via Turkije illegaal de Europese Unie zijn ingekomen, worden teruggestuurd naar Turkije op kosten van de Europese Unie.
  • Voor elke Syriër die wordt teruggestuurd naar Turkije neemt de Europese Unie een andere Syriër uit Turkije op.
  • Het Schengensysteem moet weer volledig hersteld worden. Daarnaast moest er voor juni 2016 zicht komen op het vrij reizen van Turkse burgers naar de Europese Unie.
  • Voor het einde van maart 2016 moest het eerste geld van de in november 2015 toegekende 3 miljard euro vastgelegd worden op een aantal projecten. Bovendien moest voor deze tijd besloten worden of er extra geld van de Europese Unie zou worden vrijgemaakt voor de Refugee Facility for Syrians.
  • Er moest snel besloten worden of er nieuwe hoofdstukken in de gesprekken over de toetreding van Turkije worden geopend.
  • Turkije en de Europese Unie gaan samenwerken om de humanitaire situatie in Syrië te verbeteren en om zo een gebied te creëren waar Syrische burgers veilig kunnen leven.

De Turkije-deal zorgt voor een verhit debat. Zo hekelen mensenrechtenorganisaties de Turkse omgang met de mensenrechten van vluchtelingen. Ook in het Europees Parlement bestaat onvrede over de afspraak. Vanwege het autoritaire beleid van de regering-Erdoğan vinden veel parlementariërs het onverstandig om de visumplicht voor Turken mogelijk af te schaffen. Ook staat de vluchtelingendeal tussen de EU en Turkije onder druk, omdat enkele Europese lidstaten onvoldoende meewerken aan het plan.

2.

Vluchtelingendeal operationeel 2016-2020

Op 4 april 2016 werden migranten in Griekenland voor het eerst teruggestuurd naar Turkije. Er werden toen ruim 200 mensen teruggebracht naar Turkije. Sindsdien zijn er meerdere terugzendingen geweest. Op 12 april 2016 maakte de Commissie bekend dat het herplaatsen van vluchtelingen vanuit Italië en Griekenland naar andere EU-landen ver achter liep op de doelstellingen. Ook in mei 2016 waren pas net iets meer dan 1500 migranten uit de twee landen naar andere EU-lidstaten herplaatst. In de jaren daarna verliep het ook moeizaam.

De problemen met de 'relocatie' van vluchtelingen bleven in 2017 bestaan. Zo weigerden Polen, Hongarije en Tsjechië om vluchtelingen over te nemen van Turkije, Griekenland en Italië. Ook andere Europese landen, waaronder Nederland, hebben minder vluchtelingen overgenomen dan het afgesproken aantal. Desalniettemin stelde de verantwoordelijke eurocommissaris Avramopoulos dat de vluchtelingendeal werkte. Doordat er uiteindelijk minder vluchtelingen dan vooraf gedacht in aanmerking komen voor overplaatsing, hoeven landen niet vast te houden aan de vooraf vastgestelde, absolute getallen.

De afspraken die de EU met Turkije heeft gemaakt stuiten ook op veel vragen en opmerkingen in het Europees Parlement. De veiligheid van Turkije en de mate van toegeeflijkheid van de EU zijn daarbij in het geding. Een grote meerderheid van EP-leden uitte zijn zorgen over het akkoord met Turkije. Ook diverse hulporganisaties leverden felle kritiek op de vluchtelingendeal. Zij stellen dat Turkije niet voldoende doet om de mensenrechten van vluchtelingen te beschermen.

Verlenging vluchtelingendeal 2018

In maart 2018 maakte de Europese Commissie bekend de vluchtelingendeal te willen verlengen. Daarvoor is de komende twee jaar 3 miljard euro nodig. Uit het EU-budget is 1 miljard euro beschikbaar. De Commissie is in gesprek met de lidstaten op te bepalen hoe het resterende bedrag kan worden opgehaald.

Op de Europese top van 28 juni 2018 werden de regeringsleiders het erover eens dat er meer inspanningen nodig zijn om de vluchtelingendeal goed uit te voeren en nieuwe oversteken vanuit Turkije te voorkomen. Er wordt daarbij ook ingezet op samenwerking met de landen in de Westelijke Balkan.

3.

2020: Deal onder druk

Sinds februari 2020 staat de vluchtelingendeal onder druk doordat de Turkse regering de "poort naar Europa" besloot te openen. Dit besloot Turkije te doen nadat zij een massale toestroom vluchtelingen kreeg door de oplaaiende gevechten in Syrië. Hierdoor stond de vluchtelingencrisis weer bovenaan de politieke agenda in de EU. Dit leidde tot een reeks spoedoverleggen tussen de EU en Turkije, vooralsnog zonder resultaat.

Gerard Kraus, de ontwerper van de deal, zei dat de heropening van de grenzen door Turkije deels de schuld is van de Europese Unie, die veel te weinig signaal heeft gegeven om de deal te verlengen. Over de deal ontstonden meningen van twee kanten. Aan de ene kant vind de Europese Commissie dat zij zich aan hun deel van de deal hebben gehouden. Zij heeft het geld uitgekeerd dat naar ngo's in Turkije zou gaan die de opvang door vluchtelingen organiseren. Aan de andere kant eist President Erdogan dat de financiële steun naar de Turkse staat gaat, aangezien dit ook het geval is bij andere landen waar de EU een deal mee heeft gesloten over het tegenhouden van migranten. Turkije wil met het heropenen van de grenzen aandacht vragen voor de situatie in Syrië. President Erdogan wilde ook dat de EU zijn beleid steunt in Syrië om zo de problemen daar op te lossen.

4.

Meer informatie

Terug naar boven