r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Een nieuwe marktopzet en een "new deal" voor de consumenten

Met dank overgenomen van Europese Commissie (EC), gepubliceerd op woensdag 15 juli 2015.

Nieuwe marktopzet moet het terrein effenen voor een "new deal" voor de consumenten

Zie ook: Persbericht: De transformatie van het Europese energiesysteem - Het zomerenergiepakket van de Commissie effent het terrein (15 juli 2015)

Wat wordt bedoeld met "de opzet" van de elektriciteitsmarkt?

Met "marktopzet" wordt een geheel van voorwaarden bedoeld dat bepalend is voor hoe de verschillende actoren op de markt elektriciteit produceren, verhandelen, aanbieden en consumeren, en gebruik maken van de infrastructuur.

Van belang is dat deze opzet het energiesysteem transformeert en netwerkbeheerders, producenten en consumenten - zowel huishoudens als ondernemingen - in staat stelt de vruchten te plukken van nieuwe technologie.

Investeringsbeslissingen en stimulansen voor de ontwikkeling van nieuwe diensten door innovatieve bedrijven moeten vertrekken van de markten (groot- en kleinhandel). In een netwerksector zoals de elektriciteitssector, is effectief toezicht op de spelregels, in het bijzonder door distributie- en transmissiesysteembeheerders, essentieel voor het goed functioneren van de marktopzet.

Met de nieuwe opzet voor de elektriciteitsmarkt mikt de Europese Commissie op het volgende: de interne markt efficiënter doen functioneren zodat elektriciteit vrij kan stromen naar waar dat op een gegeven moment het meest nodig, de samenleving maximaal laten profiteren van grensoverschrijdende concurrentie, de juiste signalen en prikkels geven voor investeringen, en het groeiende aandeel van hernieuwbare energie volledig integreren.

Waarom is een nieuwe marktopzet nodig?

Het Europese elektriciteitssysteem maakt een periode van grondige verandering door. Het aandeel van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen zal toenemen van 25% vandaag tot 50% in 2030. Maar wanneer de zon niet schijnt en er geen wind is, moet er nog steeds voldoende elektriciteit worden geproduceerd om energie te leveren aan consumenten en het elektriciteitsnet stabiel te houden.De elektriciteitsmarkt verandert voortdurend en de markt van vandaag verschilt fundamenteel van die van vijf jaar geleden.

Aangezien de EU het kader wil scheppen voor een betrouwbare en betaalbare energievoorziening voor alle Europese burgers en bedrijven en van de Europese Unie de wereldleider op het gebied van hernieuwbare energie wil maken, is het einde van de veranderingen nog niet in zicht. In de eerste plaats betekent dit dat elektriciteit steeds meer over de landsgrenzen heen zal worden verhandeld, hetgeen een doeltreffende samenwerking van alle actoren op de markt vereist. Naarmate het aandeel van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen groeit, zal de vraag naar grensoverschrijdende samenwerkingscapaciteit van netwerken toenemen om de groeiende variatie in de productie op te vangen.

Nieuwe technologieën zoals slimme netwerken, slimme meters, intelligente huizen, zelfproductie en opslagmogelijkheden stellen de burgers in staat de energietransitie meer en meer zelf in handen te nemen, hun uitgaven te drukken en actief aan de markt deel te nemen.

Hoe kunnen de markten flexibeler worden gemaakt?

Marktflexibiliteit kan tot stand worden gebracht door:

  • consumenten de mogelijkheid te bieden om actieve marktdeelnemers te worden door hun verbruik aan de prijzen aan te passen.
  • ervoor te zorgen dat de markten de juiste signalen geven voor investeringen in de productie en de beschikbare middelen efficiënt worden ingezet;
  • ontbrekende infrastructuur te bouwen en bestaande infrastructuur beter te gebruiken;
  • ervoor te zorgen dat er vlot kan worden gehandeld: voor een doeltreffende integratie van hernieuwbare energie in het net, moeten producenten, leveranciers en handelaren elektriciteit zoveel mogelijk realtime kunnen verhandelen, wat hen in staat stelt beter rekening te houden met ramingen van de geproduceerde hoeveelheden zonne- of windenergie;
  • gereguleerde prijzen enerzijds en inefficiënte subsidieregelingen anderzijds af te schaffen. Als de elektriciteitstarieven niet de werkelijke kosten weerspiegelen, dan zal dit valse signalen geven aan investeerders en consumenten van elektriciteit;
  • de steunregelingen voor hernieuwbare energie beter onderling af te stemmen tussen de lidstaten. Investeringen moeten worden aangestuurd door de markten. In een goed functionerende markt zijn de prijzen laag in tijden van overvloedig aanbod en hoog in tijden van productieschaarste, en signaleren de prijzen waar investeringen het meest rendabel zijn.

Producenten van hernieuwbare energie moeten op voet van gelijkheid kunnen concurreren met producenten van conventionele energie. Waar overheidssteun nog steeds noodzakelijk om dit te bewerkstelligen, zouden aanzienlijke efficiëntiewinsten kunnen worden behaald via convergentie van steunregelingen voor hernieuwbare energie over de grenzen heen, in het bijzonder door sterkere regionale samenwerking;

Hebben we meer elektriciteitsnetten nodig?

Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt met het efficiënt gebruik van de netwerkcapaciteit. Zogeheten "marktkoppeling" (elektriciteit samen met interconnectiecapaciteit verkopen in plaats van afzonderlijk) in grote delen van Europa” en "stroomgebaseerde capaciteitsberekening" (waarbij beter rekening wordt gehouden met de werkelijke fysieke elektriciteitsstromen in het sterk onderling gekoppelde Europese net) hebben geleid tot aanzienlijke toenames van de bruikbare netwerkcapaciteiten. Er zal evenwel behoefte blijven aan extra netwerken, zowel binnen de lidstaten als tussen hen. Om te voorkomen dat er buitenproportioneel in netwerken wordt geïnvesteerd, moeten andere mogelijkheden tot flexibiliteit worden benut, onder andere consumenten in de gelegenheid stellen hun vraag aan de productiepatronen aan te passen.

Wat is er nodig om de netwerken in evenwicht te brengen wanneer de productie van zonne- of windenergie schommelt?

Ten eerste kan door de verspreiding van de hernieuwbare energieproductie in Europa met onderling verbonden netwerken een lagere productie in sommige gebieden worden gecompenseerd. Daarnaast moet de markt duidelijke financiële prikkels geven aan duurzame energieproducenten om hun productie zo voorspelbaar mogelijk te maken. Voorts kunnen de consumenten door hun vraag te temperen in perioden van lage productie en hoge prijzen de kloof helpen dichten, en moet de markt ervoor zorgen dat zij hiervoor voldoende worden gecompenseerd.

De overgang naar een koolstofarm en efficiënt energiesysteem vindt plaats op de groothandelsmarkten. Waarom kunnen de retailconsumenten nog niet van de voordelen profiteren?

Het merendeel van de Europese consumenten heeft momenteel geen toegang tot informatie over de veranderende economische en milieukosten van het energiegebruik op dag-, week- of jaarbasis. Deze kosten schommelen voortdurend onder invloed van het weer en onze dagelijkse gewoonten, onder andere.

De meeste particuliere consumenten betalen voor die stabiliteit een prijs, soms zonder dat zij daarvan weet hebben. Dit maakt energie niet alleen duurder vanwege de prijs voor meer krachtcentrales en netwerken om incidentele piekbelastingen op te vangen, maar het betekent ook dat wij meer fossiele brandstoffen invoeren en verbranden dan nodig is.

Andere consumenten kunnen evenwel kiezen voor contracten waarbij van de pieken en dalen in de markt wordt geprofiteerd, en betalen minder. Consumenten in Finland of Zweden met dynamisch geprijsde elektriciteitscontracten hebben op die manier 15 à 30% bespaard op hun elektriciteitsrekening dankzij die contracten en slimme meters.

Een andere belemmering voor consumenten om ten volle te profiteren van de transitie is de moeilijkheid om de tarieven en aanbiedingen van verschillende energieleveranciers met elkaar te vergelijken, waardoor zij geneigd zijn bij hun huidige leverancier te blijven. Terwijl de transparantie en de concurrentie op de groothandelsmarkten toenemen, tasten consumenten vaak nog in het duister omtrent de mogelijkheden. En als zij al een gunstiger aanbod vinden, zijn er vaak contractuele verplichtingen en administratieve hindernissen die hen ervan weerhouden over te stappen.

Een "new deal" voor consumenten, wat houdt dat in?

De rol die de consumenten in de markt spelen, moet fundamenteel veranderen. We moeten consumenten de mogelijkheid geven hun energieverbruik aan te passen aan de realtime-ontwikkeling van vraag en aanbod.

Consumenten moeten als kopers en verkopers kunnen optreden, met innovatieve bedrijven die hen nieuwe diensten aanbieden, een en ander onderbouwd met duidelijke, vergelijkbare tariferings- en reclameregels; ook moeten zij toegang krijgen tot betrouwbare prijsvergelijkingsinstrumenten en hun grote onderhandelingsmacht kunnen verzilveren via collectieve regelingen (bv. collectieve overstap, energiecoöperaties). Consumenten moeten de vrijheid krijgen om onder eerlijke voorwaarden hun eigen energie op te wekken en te verbruiken, in het belang van hun portemonnee, het milieu en de continuïteit van de voorziening.

Tot slot moeten consumenten in een kwetsbare positie of die in energiearmoede leven en huishoudens die hun vraag moeilijk kunnen aanpassen of niet in staat zijn om prosumenten te worden, afdoende worden beschermend tijdens de transitie en doelgerichte bijstand krijgen om hun woningen energie-efficiënter te maken.

Hoe zullen wij ervoor zorgen dat de consumenten en hun gegevens worden beschermd in deze nieuwe context?

Energieconsumenten genieten in de EU-wetgeving reeds uitgebreide rechten. de naleving hiervan blijft een prioriteit. Bovendien zal de Commissie overwegen nieuwe energiespecifieke regels op te nemen in het kader van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming. Zij zal middelen spenderen aan een betere monitoring van energiearmoede in de Unie en aan de verspreiding van goede praktijken, zodat burgers uit alle lagen van de bevolking kunnen profiteren van deze transitie.

Een doelmatig gebruik van slimme metersystemen vereist de verwerking van persoonsgegevens. Er moet op worden toegezien dat die gegevens afdoende worden beschermd. De Commissie beveelt een "veiligheid en privacy by design"-aanpak aan.

Wat is zelfconsumptie van hernieuwbare energie?

Consumenten kunnen vandaag de dag dankzij het goedkoper worden van de technologie hun eigen elektriciteit produceren uit hernieuwbare energiebronnen (bv. zonne- of windenergie) en deze geheel of gedeeltelijk zelf verbruiken, hetzij in één keer, hetzij uitgesteld door middel van kleinschalige energieopslag (bv. een warmtepomp of een accu). Door zelf elektriciteit op te wekken in plaats van aan te kopen, kunnen consumenten die zelf energie produceren geld besparen en zelfs de niet-verbruikte overtollige elektriciteit aan het net leveren.

Zelfconsumptie kan ertoe bijdragen netwerkverliezen te beperken doordat de elektriciteit lokaal wordt opgewekt en verbruikt. Daarnaast kan het ook de energiesysteemkosten helpen drukken; bijvoorbeeld fotovoltaïsche energie-opwekking in landen met veel zonuren bij een vraagpiek als gevolg van airconditioning. Tot slot kan via zelfconsumptie particulier kapitaal worden gemobiliseerd om te investeren in de energietransitie.

Anderzijds kan zelfsconsumptie het energiesysteem ook voor nieuwe uitdagingen stellen en tot lagere inkomsten voor netwerkexploitanten leiden. Ook kunnen technische aanpassingen van het net nodig zijn om de veiligheid en betrouwbaarheid ervan op peil te houden. De Commissie heeft onderzocht wat de beste manieren zijn om de lidstaten te steunen waar het gaat om het bevorderen van zelfconsumptie op een kosteneffectieve manier.

Welke rol kan energie-opslag spelen in de nieuwe marktopzet?

De snelle groei van variabele hernieuwbare energie heeft het waarborgen van de netzekerheid lastiger gemaakt, en producenten en consumenten moeten in staat zijn en worden gestimuleerd om de flexibiteitsuitdaging te beantwoorden. De flexibiliteit van de elektriciteitsmarkt zou verder gebaat als ook de opslag er deel van zou uitmaken: stroom moet worden opgeslagen wanneer er een overschot is en de prijzen laag zijn en op het net worden gebracht wanneer de productie schaars is en de prijzen hoog, om de pieken en dalen in de energieproductie uit te vlakken.

De volgende stappen

Na een openbare raadpleging over de opzet van de elektriciteitsmarkt zal de Commissie in de tweede helft van 2016 concrete wetgevingsvoorstellen uitwerken. Aanpassingen zijn mogelijk wat betreft de wetgeving inzake de interne markt, de richtlijn inzake hernieuwbare energie, de richtlijn betreffende energie-efficiëntie en de infrastructuurverordening.

De Commissie zal ook samen met de belanghebbenden verder bekijken met welke instrumenten, zoals vergelijkingsinstrumenten, consumenten in staat kunnen worden gesteld om actieve marktdeelnemers te worden, welke minimumnormen moeten gelden voor essentiële tariefinformatie en hoe de gegevensbescherming moet worden geregeld.

Meer weten:

zie voor nadere informatie en documentatie: https://ec.europa.eu/energy/en/news/new-electricity-market-consumers

Over de groot- en kleinhandelsmarkten: http://ec.europa.eu/energy/en/topics/markets-and-consumers

Zie ook de infografiek in de bijlage.

MEMO/15/5351

 

Contactpersoon voor de pers

Voor het publiek:


Terug naar boven