r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Europees Openbaar Ministerie fraudezaken (EOM)

EU-vlag en Vrouwe Justitia (Europees Openbaar Ministerie)

Er wordt regelmatig gefraudeerd met EU-gelden, maar de huidige aanpak hiervan is inefficiënt. Daarom willen twintig EU-lidstaten nauwer samenwerken in een Europees Openbaar Ministerie voor fraudezaken. Het Europees Openbaar Ministerie zal in de deelnemende lidstaten onderzoek kunnen gaan doen naar fraude met EU-gelden. Nederland heeft er echter voor gekozen om niet deel te nemen aan de nauwere samenwerking.

De mogelijke instelling van een Europees Openbaar Ministerie leidde tot veel weerstand binnen de nationale parlementen. Het zou immers de soevereiniteit van lidstaten aan kunnen tasten en wellicht strijdig zijn met het subsidiariteitsbeginsel. Daarom verwierpen veel nationale parlementen een eerste voorstel. De Commissie moest toen met een nieuw voorstel komen.

Begin juni 2017 werd in de Raad politieke overeenstemming bereikt tussen de twintig lidstaten over een aangepast voorstel ter instelling van een Europees Openbaar Ministerie. Omdat de Tweede Kamer niet akkoord ging kon Nederland geen goedkeuring voor het Europees Openbaar Ministerie geven in Brussel. Het Europees Parlement stemde op 5 oktober 2017 in met de oprichting van een Europees OM. Op 12 oktober stemde Raad in met de instelling van het EOM. Naar verwachting zal het EOM begin 2020 operationeel worden.

Delen

Inhoud

1.

Voorstel Europees Openbaar Ministerie

De Europese Commissie kwam in juli 2013 met het voorstel een Europees Openbaar Ministerie op te richten om fraude met Europees geld te voorkomen. Het initiatief moet de huidige inefficiënte aanpak van fraude met EU-gelden verbeteren en ervoor zorgen dat EU-gelden beter geïnvesteerd kunnen worden. De EU heeft geen bevoegdheid om nationale openbare ministeries onderzoeken in te laten stellen. De situatie is nu nog zo dat de inspanningen van aanklagers voor zaken betreffende EU-gelden in de verschillende lidstaten wijd uiteenlopen.

Jaarlijks spelen circa 2.500 zaken rond het EU-budget, minder dan de helft daarvan kan worden opgevolgd met concrete juridische stappen. Daarvan leidt vervolgens maar 42,3 procent van de gevallen tot een veroordeling. Dit terwijl naar schatting jaarlijks voor 500 miljoen euro wordt gefraudeerd met EU-gelden. Een Europees Openbaar Ministerie moet dit probleem verhelpen.

In maart 2014 keurde het Europees Parlement een eerste voorstel voor een Europees Openbaar Ministerie goed, maar 19 nationale parlementen hadden twijfels en spraken zich uit tegen de komst van een Europees Openbaar Ministerie. Omdat genoeg parlementen tegen het voorstel waren - een kwart van de nationale parlementen volstond in dit geval - werd er een gele kaart getrokken. Veel parlementen waren tegen het voorstel, omdat zij vonden dat de instelling van een Europees Openbaar Ministerie de soevereiniteit van de lidstaten aan zou tasten en strijdig zou zijn met het subsidiariteitsbeginsel.

Het gevolg hiervan was dat de Europese Commissie het voorstel opnieuw in overweging moest nemen.

In het nieuwe voorstel spelen lidstaten een grotere rol bij de organisatie het Europees Openbaar Ministerie. Een meerderheid van de lidstaten ging in juni 2015 akkoord over de opzet van de organisatie van het Europees Openbaar Ministerie.

Het Nederlandse EU-voorzitterschap heeft in de eerste helft van 2016 een voorstel gedaan voor een aantal aanpassingen voor het rechterlijk toezicht op het Europees Openbaar Ministerie:

  • het EOM wordt gecontroleerd door nationale rechtbanken op basis van nationaal recht
  • nationale rechters kunnen het Europees Hof van Justitie vragen te beoordelen of het handelen van het EOM rechtmatig is op basis van het EU-recht
  • nationale rechters kunnen het Hof ook vragen uitleg te geven in geschillen tussen het EOM en nationale autoriteiten over de bevoegdheid van de rechter
  • in een beperkt aantal gevallen (onder andere als het gaat om bescherming van gegevens en toegang tot documenten) hebben individuele betrokkenen een direct beroepsrecht tegen het EOM bij het Hof

Dit voorstel is in het najaar van 2016 door de Raad besproken. Tijdens een vergadering van de Raad Algemene Zaken in februari 2017 bleek dat er geen unanimiteit onder de EU-lidstaten voor de oprichting van een Europees OM is. Zweden blokkeerde het voorstel.

De Europese Raad heeft het voorstel voor een Europees Openbaar Ministerie besproken tijdens de vergadering van maart 2017. De conclusie van deze vergadering is dat het pad nu geëffend is voor nauwere samenwerking tussen 17 lidstaten die het voorstel steunen.

In de Raad Justitie is in juni 2017 politieke overeenstemming bereikt tussen twintig lidstaten over de instelling van een Europees Openbaar Ministerie. Het Europees Parlement stemde op 5 oktober 2017 in met de oprichting van een Europees OM, en de Raad ging op 12 oktober 2017 met de instelling akkoord. Naar verwachting zal het EOM in 2020 operationeel worden.

2.

Nederland en het EOM

Binnen de Nederlandse politiek bestond aanvankelijk weerstand tegen het voorstel van de Europese Commissie. Verschillende partijen vonden dat een Europees Openbaar Ministerie in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel. Om het bezwaar tegen het voorstel aan de Commissie kenbaar te maken stuurden zowel de Tweede als de Eerste Kamer een subsidiariteitsbezwaar naar de Commissie. De Tweede Kamer stemde op 10 oktober 2013 in met de verzending van dat bezwaar en de Eerste Kamer op 15 oktober.

Het kabinet meldde in november 2016 achter het aangepaste voorstel voor oprichting van het EOM te staan. De Tweede Kamer was echter niet akkoord met het voorstel. Dit betekende dat Nederland geen goedkeuring voor het Europees Openbaar Ministerie kon geven in Brussel. In 2017 sprak de nieuwe coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in het regeerakkoord haar steun uit voor eer het EOM. De verwachting is dan ook dat Nederland zich ondanks eerdere bezwaren alsnog aansluit bij het Europees Openbaar Ministerie.

3.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven