r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Onafhankelijkheidsstreven Europese regio's

Nadat het Catalaanse parlement op 27 oktober 2017 de Catalaanse onafhankelijkheid van Spanje uitriep, hief de Spaanse premier Rajoy het Catalaanse zelfbestuur op en stelde de regio onder direct bewind van de Spaanse overheid. Een referendum over onafhankelijkheid werd door Rajoy en het Constitutionale Hof als onrechtmatig bestempeld. Europese leiders steunden Rajoy, maar benadrukten dat de kwestie rond Catalaanse onafhankelijkheid een Spaanse nationale aangelegenheid was; geen Europese.

Ook Schotland roerde zich de afgelopen jaren. Een - wel officieel goedgekeurd - referendum daar eindigde in een kleine overwinning voor de kant die bij het Verenigd Koninkrijk willen horen. Maar de roep om onafhankelijk is nog niet verstomd. En dat geldt ook voor andere regio's van lidstaten van de Europese Unie zoals onder meer Vlaanderen, het Baskenland, Noord-Italië en Corsica.

Wat deze regio's gemeen hebben is dat - wanneer ze onafhankelijk zouden worden - allemaal wel lid willen blijven van de Europese Unie. Het dagelijks bestuur van de Unie, de Europese Commissie, ziet het in de eerste plaats als een interne aangelegenheid van de lidstaten en zal zich niet vóór of tegen onafhankelijkheid van een regio uitspreken. Mochten regio's zich afscheiden van een lidstaat dan raakt dat het bestuur van de Unie en heeft het gevolgen op tal van programma's en beleidsterreinen.

Delen

Inhoud

1.

Onafhankelijke regio's en de EU

De EU biedt regio's juist de kans om onafhankelijk te worden van de eigen lidstaat, omdat de EU vrede, handel en stabiliteit garandeert en regio's daar voor niet langer afhankelijk zijn van de eigen nationale staat.

Opstelling EU

De EU stelt zich zo neutraal mogelijk op omdat het over een bestuurlijke kwestie in de lidstaten gaat waar de Europese Unie formeel niets over te zeggen heeft. Daarnaast ligt het politiek erg gevoelig omdat de lidstaten en de regio's in die lidstaten die onafhankelijk willen worden vaak op gespannen voet met elkaar staan.

Lidmaatschap EU

Mocht een regio zich afscheiden van een land dan krijgt de EU daar wel mee te maken. In principe wordt de onafhankelijke regio een nieuw land en zal het lidmaatschap van de Europese Unie moeten aanvragen.

Dan zal er moeten worden voldaan aan de toetredingseisen, ook bekend als de Kopenhagencriteria. Omdat de regio deel uitmaakte van de een lidstaat van de Europese Unie zou de regio daar relatief makkelijk aan moeten kunnen voldoen, mits de grondwet van het dan nieuwe land aan bepaalde standaarden voldoet en de Europese regels waar de lidstaat waarvan ze is afgescheiden zijn overgenomen en gehandhaafd. Zo niet zou het langer kunnen duren eer de regio bij de EU mag komen.

Politiek gezien ligt het een stuk lastiger. EU-lidmaatschap is alleen mogelijk als alle lidstaten unaniem akkoord gaan. Dit betekent dat de lidstaat waarvan de regio zich heeft afscheiden, ook akkoord moet gaan met toetreding tot de EU. Zeker als die lidstaat, zoals in Spanje in 2017 duidelijk bleek jegens Catalonië, tegen afscheiding is kan deze aankondigen het toekomstig lidmaatschap van de EU te zullen blokkeren. Bovendien is het de vraag of andere lidstaten die ook geconfronteerd worden met separatistische regio's de nieuwe lidstaat zullen steunen, uit angst het vuur van onafhankelijk in eigen land verder aan te wakkeren.

2.

Catalonië

Catalonië is een autonome regio in het noordoosten van Spanje. De regio werd in 1978 autonoom, met steun van ruim 90 procent van de kiezers in een referendum. Tijdens de economische crisis van 2008 laaide de roep om onafhankelijkheid weer op. Veel Catalanen dachten beter af te zijn zonder 'Madrid'. De Catalaanse economie vertegenwoordigde destijds circa een vijfde van het Spaanse bruto binnenlands product (bbp), een kwart van de industriële productie en bijna een derde van de Spaanse export. De regio droeg veel bij aan de Spaanse begroting, maar kreeg daar volgens veel Catalanen te weinig voor terug.

Het idee om een referendum te houden over volledige afscheiding van Spanje werd steeds populairder. In het najaar 2012 gingen anderhalf miljoen mensen de straat op voor onafhankelijkheid. De leider van de regionale regering, Artur Mas, had voor Catalonië de status van 'een staat binnen Europa die over zichzelf beslist' voor ogen. Bij regionale verkiezingen in november 2012 behaalden Catalaanse separatistische partijen samen een meerdeheid in het Catalaanse parlement.

Op 9 november 2014 vond een officieus referendum plaats over onafhankelijkheid van Catalonië. Hierbij stemde ruim 80 procent van de Catalaanse kiezers voor onafhankelijkheid. Op 25 februari 2015 verklaarde het Constitutionele Hof van Spanje de Catalaanse wet waarop het referendum gebaseerd was echter ongrondwettelijk.

In 2017 organiseerde het Catalaanse regiobestuur opnieuw een referendum. De Spaanse regering noem het referendum in strijd met de democratie en de grondwet. Het Constitutionele Hof deelde die mening. Niettemin werd op 1 oktober een referendum gehouden over Catalaanse onafhankelijkheid. Negentig procent van de kiezers sprak zich uit voor onafhankelijkheid van Catalonië, de opkomst was ruim 42 procent. De Catalaanse regering stelde op 10 oktober onderhandelingen over onafhankelijkeid met Madrid voor. Europese leiders pleitten voor de-escalatie.

Dat heeft niet mogen baten. De Catalaanse regering en de centrale Spaanse overheid zijn niet met elkaar in gesprek gegaan. De Catalaanse premier hield vast aan zijn eis van onafhankelijkheid, de regering de Spaanse premier Rajoy benadrukte het onwettige karakter van het referendum. Rajoy hief het Catalaanse zelfbestuur op en stelde de regio onder direct bewind van de centrale overheid. Het Catalaanse parlement stemde op 27 oktober vóór onafhankelijkheid. Van de 135 parlementsleden stemden er 72 vóór, het grootste deel van de tegenstanders van onafhankelijkheid had de zaal verlaten.

3.

Schotland

Het toekomstige vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie heeft grote gevolgen voor Schotland, dat onderdeel uitmaakt van het VK en dus ook uit de EU zal vertrekken. Dat terwijl een meerderheid van de Schotten juist tegen vertrek uit de EU stemde.

4.

Baskenland

Baskenland ligt in het noordoosten van Spanje en het zuidwesten van Frankrijk. Het gebied bestaat uit zeven provincies; vier provincies liggen in Spanje, drie in Frankrijk.

De afscheidingsbeweging ETA streefde lange tijd naar onafhankelijkheid. De ETA werd in 1959 opgericht en stond bekend om zijn gewelddadige acties. Verschillende landen beschouwden de ETA als een terroristische organisatie. In oktober 2011 maakte de ETA bekend een einde te maken aan de gewapende strijd. In 2013 maakte de partij Batasuna, de politieke tak van de ETA, ook bekend haar strijd te staken.

5.

Vlaanderen

Sinds 1993 vormt Vlaanderen een deelstaat van België, met een eigen regering en parlement, eigen begroting en eigen inkomsten. Economisch gezien is Vlaanderen de sterkste regio van België.

In Vlaanderen heerst sterk het gevoel steeds meer te moeten betalen voor de andere grote regio in België, Wallonië. Sommige politieke partijen in Vlaanderen streven daarom naar een onafhankelijk Vlaanderen als lidstaat van de EU.

6.

Overige regio's

Noord-Italië

Lega Nord, een politieke partij in Italië, wil het noorden van Italië afscheiden van de rest van het land. De partij nam meerdere malen zitting in Italiaanse kabinetten en vond meer autonomie voldoende voor de korte termijn.

Corsica

Op Corsica, een Frans eiland in de Middellandse Zee, zijn verschillende onafhankelijkheidsbewegingen die meer autonomie voor het eiland willen. Sommige bewegingen streven, al dan niet met geweld, naar volledige onafhankelijkheid. De grootste afscheidingsbeweging van Corsica, FLNC, liet in juni 2014 weten zijn gewapende strijd te staken.

Kosovo

Kosovo wordt door de meeste EU-lidstaten erkend als onafhankelijke staat, maar er zijn nog vijf lidstaten (Cyprus, Griekenland, Roemenië, Slowakije en Spanje) die zich verzetten tegen deze status, en Kosovo als Servisch grondgebied beschouwen. Het Internationaal Gerechtshof erkent Kosovo wel als soevereine staat. Kosovo is een potentiële kandidaat voor EU-lidmaatschap.

Noord-Ierland

Noord-Ierland is geen onafhankelijke staat, maar onderdeel van het Verenigd Koninkrijk met een eigen bestuur, wetgeving en bankbiljetten. De republikeinen zijn voorstander van aansluiting bij de rest van Ierland. Desondanks staan veel Noord-Ieren positiever tegenover het Verenigd Koninkrijk dan inwoners van Wales of Schotland.

7.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven