r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Nederland en de Europese begrotingsafspraken

Eurobiljetten

De lidstaten van de Europese Unie hebben begrotingsafspraken gemaakt om te voorkomen dat hun overheidsfinanciën uit de hand lopen waardoor andere lidstaten bij moeten springen. Deze afspraken houden in dat de staatsschuld van lidstaten onder de zestig procent van het bruto binnenlands product (bbp) moet blijven en dat het begrotingstekort niet boven de drie procent van het bbp mag uitkomen.

Door de eurocrisis bleek het extra moeilijk om aan deze normen te voldoen. Nederland - fel voorstander van het streng naleven van de begrotingsregels - overschreed de Europese normen zelf ook. In 2009 schoot het begrotingstekort omhoog naar 5,4 procent en bleef tot 2012 boven de norm van drie procent. De staatsschuld liep in een paar jaar tijd met bijna tien procent op tot 67,9 procent. Nederland nam de nodige maatregelen om aan de normen te gaan voldoen.

Nederland kwam onder verscherpt toezicht van de Europese Commissie te staan. Beleidsplannen werden doorgelicht en de Commissie gaf stevige adviezen over hoe Nederland moest hervormen. In 2017 kwam de Nederlandse overheidsschuld voor het eerst sinds zes jaar onder de Europese norm en was de begroting op orde. Toch blijft de Commissie de situatie in Nederland volgen, net als alle andere lidstaten die de euro als munt hebben. De eurozone moet sterk genoeg zijn om een volgende crisis goed te doorstaan.

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Europese begrotingsafspraken in het kort

In 1997 spraken de Europese landen de toetredingseisen voor de eurozone af, het zogenaamde Stabiliteits- en Groeipact. Op basis daarvan mag het begrotingstekort niet groter zijn dan drie procent van het bbp; de overheidsschuld moet lager zijn dan zestig procent van het bbp of in voldoende mate afnemen. Hierbij word rekening gehouden met het schuldverhogende effect van de deelname aan Europese crisismaatregelen.

De afspraken over begrotingsdiscipline werden vernieuwd en aangescherpt naar aanleiding van de schuldencrisis die in 2009 begon. Er werd een begrotingspact afgesloten waarin onder andere stond dat de begrotingsregels in de grondwetten van de lidstaten moesten worden opgenomen en dat overtreders van het pact konden rekenen op forse boetes. Nederland heeft zich sinds het uitbreken van deze crisis hard gemaakt voor sancties tegen landen die zich niet aan de begrotingsafspraken houden.

De Europese afspraken laten de nodige ruimte voor de lidstaten: die moeten hun tekorten terugdringen tot onder de drie procent, maar hoe ze dat doen bepalen ze zelf. De EU heeft wel een pakket aan verordeningen en richtlijnen uitgebracht waarin de nadruk wordt gelegd op structurele hervormingen die op lange termijn economische groei en werkgelegenheid bevorderen. De begrotingsplannen van de lidstaten worden daarop beoordeeld door middel van het Europees semester. In dat kader maakt Europese Commissie ieder jaar in februari een analyse van de economieën van de EU-lidstaten. De procedure van het Europees semester heeft betrekking op de begroting van het volgende jaar.

2.

Semester 2019

In 2019 loopt de Nederlandse staatsschuld naar verwachting terug tot minder dan 50% van het bbp. Het begrotingstekort loopt op van een overschot van 0,5% in 2018 tot een tekort van 0,3%. Dit is ruim binnen de grens van 3%.

De Europese Commissie is positief over de dalende werkloosheid en de economische groei, hoewel deze groei wel is gematigd ten opzichte van het voorgaande jaar. De groei biedt de mogelijkheid om zaken als de huizenmarkt en het pensioenstelsel te hervormen. De Commissie maakt zich zorgen over de relatief hoge hypotheekschulden van Nederlandse burgers en de toekomstbestendigheid van het pensioenstelsel. Ze adviseert Nederland meer te investeren in de huursector en het pensioenstelsel transparanter en eerlijker voor volgende generaties te maken. Hoewel er met de 'Wet Arbeidsmarkt in Balans' een hervorming in gang is gezet, blijft de Commissie kritisch over het huidige aantal (schijn)zelfstandigen in Nederland.

Tijdens de Eurogroep van 8 juli 2019 werd nogmaals duidelijk gemaakt dat naast Duitsland ook Nederland meer moet uitgeven om zo het begrotingsoverschot te verkleinen.

3.

Semester 2018

In 2018 was het begrotingsoverschot van de Nederlandse overheid +0,7 procent bbp en is de staatsschuld verder teruggelopen tot 57,7 procent van het bbp. De boven verwachting sterke economische groei geeft extra ruimte.

Het structurele begrotingsoverschot, waarin meevallers in gunstige economische tijden niet worden meegeteld, valt een stuk lager uit. Volgens Nederland komt dat in 2018 uit op 0,1 procent. Volgens de Commissie - die strenger aankijkt tegen stimuleringsmaatregelen van de Nederlandse overheid - komt het uit op -0,2% van het bbp. Daarmee voldoet Nederland aan de doelstellingen van het begrotingspact.

Naast alle complimenten over de economische groei en verbeterde overheidsfinanciën was de Commissie op een aantal punten kritisch op Nederland.

  • 1. 
    De Nederlandse overheid en bedrijven geven nog steeds te weinig uit aan onderzoek en innovatie. Ook de uitgaven voor onderwijs blijven achter
  • 2. 
    De huizenmarkt is en blijft een probleem. Het Nederlandse beleid werkt marktverstorend en huishoudens houden relatief hoge schulden aan, mede dankzij de fiscale aftrek van hypotheekrente
  • 3. 
    Het sterk groeiende aantal zzp'ers verstoort met name de onderkant van de arbeidsmarkt. Zzp'ers hebben doorgaans een laag inkomen en zijn minder goed verzekerd tegen ziekte of loonval
  • 4. 
    Er moet meer worden geïnvesteerd in duurzaamheid. Met het huidige beleid zal Nederland de doelstelling voor hernieuwbare energie niet halen

Het zijn voor een groot deel dezelfde punten waar de Commissie al jaren op wijst.

De Commissie waarschuwt ook dat de brexit een negatief effect kan hebben op de Nederlandse export. Uit berekeningen van het IMF blijkt dat een brexit met handelsovereenkomst Nederland minstens 0,6 procent economische groei zal kosten, en een brexit waar het Verenigd Koninkrijk en de EU geen overeenkomst bereiken 1 procent.

4.

Overzicht per jaar

Semester

algemeen beeld

staatsschuld

+/- 60%*

begrotingstekort

+/- 3%**

aanbevelingen

2019

Positief

  • herstellende arbeidsmarkt
  • economische groei biedt mogelijkheden voor hervormingen

Negatief

  • te veel schulden onder burgers
  • verstoorde huizenmarkt

50 %

-0,3%

  • investeren in de private sector
  • meer aandacht nodig voor energie en klimaat
  • ontwikkeling particuliere huursector stimuleren
  • stabieler pensioenstelsel nodig dat eerlijker is voor jongeren
  • besteedbaar inkomen van burgers verhogen
  • schijnzelfstandigheid aanpakken en meer sociale bescherming van zelfstandigen

2018

Positief

  • economie groeit
  • werkloosheid daalt

Negatief

  • hoge particuliere schulden
  • brexit kan de economische groei schaden
 

54,9 %

+0,5%

  • investeren in onderzoek, onderwijs en innovatie
  • hypotheekrenteaftrek afbouwen
  • groei van het aantal zzp'ers afremmen
  • investeren in duurzaamheid

2017

Positief

  • werkloosheid daalt sterk
  • inflatie neemt toe
  • particuliere consumptie en investeringen nemen toe
  • herstel huizenmarkt

Negatief

  • mogelijk negatief effect Brexit op export
  • lage inkomsten directe buitenlandse investeringen Nederlandse multinationals
 

57,7 %

+0,7%

  • het sterk groeiende aantal zzp'ers tegengaan
  • meer investeren in onderzoek, onderwijs en innovatie
  • meer investeren in duurzaamheid
  • de hypotheekrenteaftrek afschaffen

2016

Positief

  • verwachte toename consumptie
  • verwachte lichte toename werkgelegenheid

Negatief

  • verwachte daling van investeringen
  • verwachte daling van overheidsinkomsten

61,8%

+0,4%

  • meer investeren in onderzoek en ontwikkeling
  • meer sociale bescherming voor zzp'ers
  • belemmeringen wegnemen bij de doorstroom naar vast werk
  • pensioenstelsel transparanter en schokbestendiger maken
  • beperking hypotheekrente-aftrek
 

2015

Positief

  • verwachte groei van de economie in 2015 en 2016
  • de werkgelegenheid trekt aan

Negatief

  • gevaar van de crises in Irak en Oekraïne voor de economie

64,6%

-2,1%

  • private investeringen in onderzoek en ontwikkeling meer stimuleren
  • versnellen van beperking hypotheekrente-aftrek
  • prijzen sociale huurwoningen beter laten aansluiten op inkomens doelgroep
  • minder pensioenpremie voor werknemers in eerste jaren van hun loopbaan

2014

Negatief

  • hoge schulden huishoudens
  • hoge overheidsschuld
  • lage binnenlandse private investeringen

68%

-2,3%

  • versterken van de begrotingsstrategie
  • versnellen van beperking hypotheekrente-aftrek
  • prijzen sociale huurwoningen beter laten aansluiten op inkomens doelgroep
  • hervormen van stelsel waarmee werknemers pensioenrechten opbouwen gedurende hun loopbaan
  • stimuleren van de arbeidsparticipatie
 

*Schatting van de staatsschuld als percentage van het bbp.

**Schatting van het begrotingstekort als percentage van het bbp.

5.

Economische indicatoren

Indicator

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Begrotingstekort/-overschot overheid

-0,3%

0,2%

0,2%

0,2%

-5,4%

-5,0%

-4,3%

-3,9%

-2,4%

-2,3%

-2,1%

0,4%

0,7%

0,5%

-0,3%

Hoogte staatsschuld als % van BNP

49,3%

44,8%

42,7%

54,8%

56,9%

59,3%

61,6%

66,3%

67,8%

68%

64,6%

61,8%

57,7%

54,9%

50%

Gemiddelde werkloosheid

5,9%

5,0%

4,2%

3,7%

4,4%

5,0%

5,0%

5,8%

7,3%

7,4%

6,9%

6,0%

4,8%

4%

3,6%

Bron: Eurostat

6.

Meer informatie

Terug naar boven