r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Nederland en de Europese begrotingsafspraken

Eurobiljetten

De lidstaten van de Europese Unie hebben begrotingsafspraken gemaakt om te voorkomen dat hun overheidsfinanciën uit de hand lopen waardoor andere lidstaten bij moeten springen. Deze afspraken houden in dat de staatsschuld van lidstaten onder de zestig procent van het bruto binnenlands product (bbp) moet blijven en dat het begrotingstekort niet boven de drie procent van het bbp mag uitkomen.

Door de eurocrisis bleek het extra moeilijk om aan deze normen te voldoen. Nederland - fel voorstander van het streng naleven van de begrotingsregels - overschreed de Europese normen zelf ook. In 2009 schoot het begrotingstekort omhoog naar 5,4 procent en het bleef tot 2012 boven de norm van drie procent. De staatsschuld liep in een paar jaar tijd met bijna tien procent op tot 67,9 procent. Nederland nam de nodige maatregelen om aan de normen te gaan voldoen. Nederland kwam onder verscherpt toezicht van de Europese Commissie te staan. Beleidsplannen werden doorgelicht en de Commissie gaf stevige adviezen over hoe Nederland moest hervormen. In 2017 kwam de Nederlandse overheidsschuld voor het eerst sinds zes jaar onder de Europese norm en was de begroting op orde.

Het Nederlandse begrotingstekort over 2020 kwam uit op 4,3 procent. Dit bracht de totale overheidsschuld op 54,5 procent van het bbp. Daarmee is het Nederlandse begrotingstekort hoger dan de norm van 3 procent die in het Stabiliteits- en Groeipact is vastgesteld. Gezien de uitzonderlijke omstandigheden wil de Europese Commissie pas in 2023 terug naar de begrotingsregels waar de lidstaten zich normaal aan moeten houden, met als voorwaarde dat de economische activiteit in de unie dan weer op hetzelfde niveau zit als voor de crisis.

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Europese begrotingsafspraken in het kort

In 1997 spraken de Europese landen de toetredingseisen voor de eurozone af, het zogenaamde Stabiliteits- en Groeipact. Op basis daarvan mag het begrotingstekort niet groter zijn dan drie procent van het bbp; de overheidsschuld moet lager zijn dan zestig procent van het bbp of in voldoende mate afnemen. Hierbij word rekening gehouden met het schuldverhogende effect van de deelname aan Europese crisismaatregelen.

De afspraken over begrotingsdiscipline werden vernieuwd en aangescherpt naar aanleiding van de schuldencrisis die in 2009 begon. Er werd een begrotingspact afgesloten waarin onder andere stond dat de begrotingsregels in de grondwetten van de lidstaten moesten worden opgenomen en dat overtreders van het pact konden rekenen op forse boetes. Nederland heeft zich sinds het uitbreken van deze crisis hard gemaakt voor sancties tegen landen die zich niet aan de begrotingsafspraken houden.

De Europese afspraken laten de nodige ruimte voor de lidstaten: die moeten hun tekorten terugdringen tot onder de drie procent, maar hoe ze dat doen bepalen ze zelf. De EU heeft wel een pakket aan verordeningen en richtlijnen uitgebracht waarin de nadruk wordt gelegd op structurele hervormingen die op lange termijn economische groei en werkgelegenheid bevorderen. De begrotingsplannen van de lidstaten worden daarop beoordeeld door middel van het Europees semester. In dat kader maakt Europese Commissie ieder jaar in februari een analyse van de economieën van de EU-lidstaten. De procedure van het Europees semester heeft betrekking op de begroting van het volgende jaar.

2.

Semester 2021

Voor Nederland maakt de Commissie zich zorgen over de huizenmarkt en daarmee gepaarde schulden voor huishoudens, en over het structureel overschot op de handelsbalans. Volgens het Voorjaarspakket van het Europees Semester 2021 krimpt het Nederlands BBP met 3,7 procent. In 2021 is de verwachting dat de reële economische groei weer oppakt en uitkomt op 2,3 procent. Vanwege de coronapandemie zijn deze inschattingen heel onzeker.

Vanwege het te hoge begrotingstekort houdt het dagelijks bestuur van de EU Nederland extra in de gaten. De Europese Commissie maakt zich zorgen over enkele 'onevenwichtigheden.' Zo is de schuldenlast van burgers, mede door de hoge huizenprijzen, volgens de Commissie te hoog en blijft deze waarschijnlijk stijgen. Ook is het overschot op de Nederlandse handelsbalans, wat betekent dat Nederland meer exporteert dan importeert, volgens de Commissie aan de hoge kant.

3.

Semester 2020

Met een begrotingsoverschot en een dalende staatsschuld is de Commissie tevreden over Nederland. Toch was er ook een kritisch noot. Nederland zou meer moeten uitgeven dan ze deed volgens de Commissie, zeker gezien de fiscale ruimte die er is. Ook had Nederland slechts beperkte vooruitgang geboekt op alle landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie voor 2019 had gedaan.

Aansluitend op de adviezen van de Commissie aangaande de coronacrisis beval de Commissie aan dat Nederland alle noodzakelijke maatregelen dient te nemen om het virus in te dammen en de economie te kunnen herstellen. Ook Nederland moet meer investeren in de gezondheidssector door het tekort aan werknemers in de zorg weg te werken en in te zetten op relevante elektronische hulpmiddelen voor de volksgezondheid. Ook moet Nederland sociale bescherming bieden voor zzp'ers.

Daarnaast moet Nederland meer investeren in de duurzame en digitale transitie. Tot slot werd Nederland gewaarschuwd om witwaspraktijken aan te pakken en effectief de Europese antiwitwaswetgeving te handhaven. Daarnaast moet Nederland stoppen met belastingontwijking mogelijk maken.

4.

Semester 2019

In 2019 is de Nederlandse staatsschuld naar verwachting teruggelopen tot minder dan 50% van het bbp. Het begrotingstekort loopt op van een overschot van 0,5% in 2018 tot een tekort van 0,3%. Dit is ruim binnen de grens van 3%.

De Europese Commissie is positief over de dalende werkloosheid en de economische groei, hoewel deze groei wel is gematigd ten opzichte van het voorgaande jaar. De groei biedt de mogelijkheid om zaken als de huizenmarkt en het pensioenstelsel te hervormen. De Commissie maakt zich zorgen over de relatief hoge hypotheekschulden van Nederlandse burgers en de toekomstbestendigheid van het pensioenstelsel. Ze adviseert Nederland meer te investeren in de huursector en het pensioenstelsel transparanter en eerlijker voor volgende generaties te maken. Hoewel er met de 'Wet Arbeidsmarkt in Balans' een hervorming in gang is gezet, blijft de Commissie kritisch over het huidige aantal (schijn)zelfstandigen in Nederland.

Tijdens de Eurogroep van 8 juli 2019 werd nogmaals duidelijk gemaakt dat naast Duitsland ook Nederland meer moet uitgeven om zo het begrotingsoverschot te verkleinen.

5.

Overzicht per jaar

Jaar

algemeen beeld

staatsschuld

+/- 60%*

begrotingstekort

+/- 3%**

aanbevelingen

2022

 

57,7%

-6%

 

2021

 

59,1%

-7.2%

 

2020

Negatief

  • verstoorde arbeidsmarkt
  • grote economische krimp
  • groot aantal faillissementen
  • Te veel schulden onder burgers
  • Teveel overschot op de handelsbalans

54,5%

-4,3%

  • beschermen werkgelegenheid en koopkracht huishoudens
  • rechtstreekse financiële compensatie sectoren
  • investeren in zorgstelsel
  • verbeteren positie flexwerkers en zzp
  • investeren in digitalisering

2019

Positief

  • herstellende arbeidsmarkt
  • economische groei biedt mogelijkheden voor hervormingen

Negatief

  • te veel schulden onder burgers
  • verstoorde huizenmarkt

50 %

-0,3%

  • investeren in de private sector
  • meer aandacht nodig voor energie en klimaat
  • ontwikkeling particuliere huursector stimuleren
  • stabieler pensioenstelsel nodig dat eerlijker is voor jongeren
  • besteedbaar inkomen van burgers verhogen
  • schijnzelfstandigheid aanpakken en meer sociale bescherming van zelfstandigen

2018

Positief

  • economie groeit
  • werkloosheid daalt

Negatief

  • hoge particuliere schulden
  • brexit kan de economische groei schaden
 

54,9 %

+0,5%

  • investeren in onderzoek, onderwijs en innovatie
  • hypotheekrenteaftrek afbouwen
  • groei van het aantal zzp'ers afremmen
  • investeren in duurzaamheid

2017

Positief

  • werkloosheid daalt sterk
  • inflatie neemt toe
  • particuliere consumptie en investeringen nemen toe
  • herstel huizenmarkt

Negatief

  • mogelijk negatief effect Brexit op export
  • lage inkomsten directe buitenlandse investeringen Nederlandse multinationals
 

57,7 %

+0,7%

  • het sterk groeiende aantal zzp'ers tegengaan
  • meer investeren in onderzoek, onderwijs en innovatie
  • meer investeren in duurzaamheid
  • de hypotheekrenteaftrek afschaffen

2016

Positief

  • verwachte toename consumptie
  • verwachte lichte toename werkgelegenheid

Negatief

  • verwachte daling van investeringen
  • verwachte daling van overheidsinkomsten

61,8%

+0,4%

  • meer investeren in onderzoek en ontwikkeling
  • meer sociale bescherming voor zzp'ers
  • belemmeringen wegnemen bij de doorstroom naar vast werk
  • pensioenstelsel transparanter en schokbestendiger maken
  • beperking hypotheekrente-aftrek
 

2015

Positief

  • verwachte groei van de economie in 2015 en 2016
  • de werkgelegenheid trekt aan

Negatief

  • gevaar van de crises in Irak en Oekraïne voor de economie

64,6%

-2,1%

  • private investeringen in onderzoek en ontwikkeling meer stimuleren
  • versnellen van beperking hypotheekrente-aftrek
  • prijzen sociale huurwoningen beter laten aansluiten op inkomens doelgroep
  • minder pensioenpremie voor werknemers in eerste jaren van hun loopbaan

2014

Negatief

  • hoge schulden huishoudens
  • hoge overheidsschuld
  • lage binnenlandse private investeringen

68%

-2,3%

  • versterken van de begrotingsstrategie
  • versnellen van beperking hypotheekrente-aftrek
  • prijzen sociale huurwoningen beter laten aansluiten op inkomens doelgroep
  • hervormen van stelsel waarmee werknemers pensioenrechten opbouwen gedurende hun loopbaan
  • stimuleren van de arbeidsparticipatie

*Schatting van de staatsschuld als percentage van het bbp.

**Schatting van het begrotingstekort als percentage van het bbp.

6.

Economische indicatoren

Indicator

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Begrotingstekort/-overschot overheid

-0,3%

0,2%

0,2%

0,2%

-5,4%

-5,0%

-4,3%

-3,9%

-2,4%

-2,3%

-2,1%

0,4%

0,7%

0,5%

-0,3%

-4,3%

-7.2%

Hoogte staatsschuld als % van BNP

49,3%

44,8%

42,7%

54,8%

56,9%

59,3%

61,6%

66,3%

67,8%

68%

64,6%

61,8%

57,7%

54,9%

50%

54,5%

59,1%

Gemiddelde werkloosheid

5,9%

5,0%

4,2%

3,7%

4,4%

5,0%

5,0%

5,8%

7,3%

7,4%

6,9%

6,0%

4,8%

4%

3,6%

3,8%

 

Bron: Eurostat

7.

Meer informatie

Terug naar boven