r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Brexit: Verenigd Koninkrijk stapt uit Europese Unie

Brexit: vlag naast Big Ben met Vote to Leave © Europese Unie 2016 - Europees Parlement

De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk (VK) onderhandelen over een vertrek van dat land uit de EU: een brexit'. In een referendum over lidmaatschap van de Europese Unie op 23 juni 2016 stemde een kleine meerderheid van de Britse bevolking (51,9 procent van de stemmen) voor een brexit. Het Verenigd Koninkrijk diende op 29 maart 2017 formeel het verzoek tot vertrek in.

De onderhandelingen verlopen moeizaam. Ondanks een principeakkoord dat begin december 2017 werd bereikt, zijn een aantal heikele kwesties nog niet opgelost. De tijd begint te dringen; op 29 maart 2019 om 23.00 uur Britse tijd, twee jaar na indiening van het verzoek tot vertrek, zal de brexit plaatsvinden. Voor die tijd moeten de onderhandelingen zijn afgerond én het eindresultaat door alle lidstaten en het Europees Parlement worden goedgekeurd. Eén van de belangrijkste discussiepunten is de interne markt. Theresa May wil slechts een deel daarvan behouden, terwijl de EU het 'alles of niks' principe hanteert in de onderhandelingen.

Op 19 maart 2018 werd een principe-akkoord bereikt over een overgangsperiode. Het Verenigd Koninkrijk blijft tot 1 januari 2021 deel uitmaken van de douane-unie en de interne markt, maar het mag niet meer meebeslissen over nieuwe EU-wetgeving. De relatie tussen de EU en het VK na 2021 is inzet van onderhandelingen. Sinds de zomer van 2018 hebben zowel de EU als het VK scenario's voor een 'no deal'-brexit bekend gemaakt, voor het geval de onderhandelingen mislukken. De laatste mijlpaal was tijdens de EU-top in Salzburg van 20 september. Daar bleken de onderhandelingen muurvast te zitten. Volgens Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, is de Europese top van 18-20 oktober het moment van de waarheid. In de weken tot deze top zal duidelijk moeten worden wat het karakter van de Brexitdeal wordt, als er al een deal komt.

 

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Relatie EU-Verenigd Koninkrijk

De relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie is in de loop der jaren vaak moeizaam geweest.

Sinds het begin van de oprichting van de voorlopers van de Europese Unie, de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en de Europese Economische Gemeenschap, willen de Britten wel samenwerken en zelfs deel uitmaken van Europese samenwerking, maar zelden met volle overtuiging. Zelfs als lid van EU doet het VK niet mee met de euro en diverse beleidsterreinen, met name op het terrein van immigratie en sociale regelgeving. Ook stemmen de Britten in de Raad van Ministers meer dan enig ander land tegen voorstellen voor Europese wetgeving.

2.

Status onderhandelingen

De EU en het Verenigd Koninkrijk staan onder hoge tijdsdruk om een akkoord te bereiken. Als er geen overeenkomst ligt dan wordt het een 'no-deal' of 'harde' brexit, die het meest nadelig is voor zowel de Britten als de Europese Unie.

Tijdens de presentatie van de voorlopige overeenkomst in maart 2018 bleek dat de partijen het over behoorlijk veel punten nog niet eens zijn.

Op 12 juli 2018 maakte de Britse regering haar plannen (English) bekend voor de toekomstige relatie met de EU. Het Verenigd Koninkrijk wil een associatie-overeenkomst met de EU en een vrijhandelszone voor goederen. Producten hoeven maar één keer te worden goedgekeurd voordat ze op beide markten kunnen worden verkocht. Vrij verkeer van personen wordt beëindigd. Het VK wil op het gebied van veiligheid nauw met de EU blijven samenwerken, en blijven meedoen met een aantal Europese agentschappen: het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart, het Europees Geneesmiddelenbureau en het Europees Agentschap voor chemische stoffen. De Britten accepteren de regels van die agentschappen en blijven meebetalen aan de werkzaamheden daarvan, zonder dat ze hun stemrecht behouden.

De Europese Unie heeft laten weten dat vrij verkeer van goederen zonder een gezamenlijke douane-unie niet mogelijk is. Britse goederen kunnen dan in de EU worden doorverkocht zonder dat die producten aan Europese eisen voldoen. Ook wil de EU dat het VK ook vrij verkeer voor personen accepteert wanneer het land volledige toegang wil tot de interne markt van de EU. Tijdens de Europese Top van Salzburg op 20 september bleek dat onderhandelingen over dit punt muurvast zitten.

Probleemdossiers

grens met Ierland

Het grootste hoofdpijndossier is de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Beide partijen willen dat deze volledig open blijft. Dat kan alleen als de Britten in de interne markt blijven, wat nog onzeker is. Een regeling die ervoor zorgt dat die grens openblijft zonder douanecontroles én dat het Verenigd Koninkrijk eigen handelsregels heeft, lijkt een onmogelijke opgave. De Ieren vinden een hechte relatie met het VK na de brexit van groot belang; zij willen op dit punt geen concessies doen.

handelsrelatie

De belangrijkste vraag is hoe de handelsrelatie er uit komt te zien. Er zijn een aantal opties, variërend van vrijwel volledige vrijhandel (zoals met bijvoorbeeld Noorwegen) tot een 'regulier' handelsverdrag (zoals met Japan of Canada). De mate waarin de grenzen open kunnen blijven hangt af van de vraag in hoeverre de EU en het VK bereid zijn elkaars regels over te nemen en/of te accepteren. Zo wil de EU dat de eigen strenge milieu-eisen niet worden ondermijnd door producten uit het VK die niet aan die eisen voldoen.

Details, details

Op sommige meer 'technische' vraagstukken, zoals wederzijdse toegang tot visgronden, wordt om iedere millimeter onderhandeld. Een mengeling van economische belangen, politieke gevoeligheid, en het hebben of juist ontbreken van een gezamenlijk doel is bepalend voor hoe moeizaam overeenstemming bereikt kan worden. Zo waren de EU en het VK het snel eens dat de samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding moet worden voortgezet. Toch is ook die samenwerking niet meteen geregeld omdat er wel afspraken moeten komen onder welke voorwaarden gegevens worden uitgewisseld en hoe die gegevens gebruikt mogen worden. Stel dat de EU al haar gevoelige informatie deelt met de Britten, en de Britten sluiten op hun beurt een verdrag met een ander land waarin staat dat zij al hun informatie zullen delen, dan komt gevoelig Europese informatie terecht bij een derde land zonder dat de EU daar iets over te zeggen heeft.

Punten van overeenstemming

Financiële verplichtingen VK

Het VK heeft eind 2017 toegezegd dat het aan de financiële verplichtingen die het als lid van de EU is aangegaan, ook na de brexit zal voldoen. Het gaat om een bedrag van ongeveer 40 miljard euro.

Rechten burgers

Ook zijn de partijen het grotendeels eens over de rechten van EU-burgers in Groot-Brittannië en Britse burgers in de EU na de brexit. Bestaande rechten worden zoveel mogelijk gerespecteerd. Toch bestaat er onder de ruim 3 miljoen EU-burgers die in het Verenigd Koninkrijk wonen en werken nog grote onzekerheid of en onder welke voorwaarden ze in het land kunnen blijven.

Naar een harde of een zachte brexit?

Het schrikbeeld van de EU en ook veel Britten is dat er géén akkoord ligt voordat de brexit plaatsvindt, en mogelijk zelfs niet na de overgangstermijn op 1 januari 2021. Dat betekent dat er geen afspraken zijn en de handelsrelatie onder het regime van de Wereldhandelsorganisatie plaatsvindt, het absolute minimum. Dan zijn er ook geen afspraken over zaken als wederzijdse hulp bij de aanpak van terrorisme en mensenhandel, geen programma's voor samenwerking op het gebied van onderzoek, en geen afspraken op andere terreinen waarop nu samen wordt opgetrokken. Dit is de 'harde brexit'.

Is het voorkomen van dat scenario reden genoeg om hoe dan ook tot een vergelijk te komen? De hardliners aan Britse zijde draaien het om: liever geen akkoord dan een akkoord waar het VK te veel moet toegeven. Dat is meer dan alleen politiek sentiment: wanneer de Britten uit de interne markt stappen, zijn ze ook niet langer gebonden aan het vrije verkeer van personen. De Britten krijgen dan weer volledige controle over de eigen grenzen en kunnen zelf bepalen wie er wel en niet het Verenigd Koninkrijk in mag.

In de loop van 2018 begonnen steeds meer mensen en bedrijven zich zorgen te maken over de gevolgen van de brexit, en vooral van de gevolgen van een harde of 'no deal' brexit. Zowel de EU als het VK hebben draaiboeken en scenario's opgesteld over wat er gaat gebeuren als ze er niet uit komen in de onderhandelingen. Dit gaat om heel praktische zaken als het op korte termijn aannemen van heel veel douanepersoneel tot versnelde procedures voor wederzijdse erkenning van producteisen.

3.

Wat verandert er na de brexit?

Voor het Verenigd Koninkrijk

Op 29 maart 2019 zijn alle Europese regels die directe werking hebben - regels die op Europees niveau zijn vastgesteld en zonder tussenkomst van nationale wetgeving voor iedereen gelden - niet meer geldig. De Britse regering moet duizenden en duizenden regels opstellen om allerlei zaken zelf te regelen. Bijvoorbeeld eisen op het gebied van productveiligheid, of lijsten van verboden middelen. De Britten zullen ook regels die zijn opgesteld om Europese richtlijnen te implementeren tegen het licht willen houden en in veel gevallen aanpassen. Nigel Farage, boegbeeld in de strijd voor een brexit, zegt niet voor niets dat dit de dag is waarop het Verenigd Koninkrijk weer baas in eigen huis is. Het is een wetgevende operatie die zijn weerga in de Britse geschiedenis niet kent.

Afhankelijk van hoe 'hard' de brexit is, komen er grenscontroles tussen de EU en het VK. Het VK moet handelsakkoorden gaan sluiten met de rest van de wereld wanneer het niet langer onderdeel uitmaakt van de douane-unie. Nog meer dan de EU zal ook het VK aan invloed op het wereldtoneel verliezen.

Voor de EU

Voor de Europese Unie verandert er formeel heel weinig. Er is één lidstaat minder, en dat heeft gevolgen voor stemverhoudingen en de begroting maar qua wetgeving blijft alles hetzelfde. Er is een land bijgekomen waar de EU een verdrag mee zal sluiten. Voor Europese bedrijven die veel handelen met het VK of vestigingen hebben in het VK zijn de gevolgen ingrijpend - mogelijk krijgen die te maken met allerlei barrières die er al heel lang niet meer zijn geweest.

Politiek gezien is de impact veel groter. De politieke verhoudingen binnen de Unie zijn aan het verschuiven; de grote drie zijn weer de grote twee (Duitsland en Frankrijk) en het noordelijke blok wordt verzwakt. Op het wereldtoneel boet de EU aan gewicht in. Tegelijkertijd vertrekt ook de lidstaat die het vaakst op de rem trapte bij het ontwikkelen van nieuw beleid en nieuwe bevoegdheden. In die zin kan de brexit ook tot nieuwe vooruitgang voor de EU leiden.

De Europese Commissie brengt de gevolgen van de brexit per beleidsonderwerp in kaart in zogeheten 'preparedness notices'. Voor belangrijke stukken regelgeving staat daarin nauwkeurig omschreven wat er verandert na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Veel Europese agentschappen hebben soortgelijke documentatie opgesteld.

Voor Nederland

Er wonen en werken ongeveer 100.000 Nederlanders in het Verenigd Koninkrijk. Het VK heeft toegezegd dat EU-burgers die vijf jaar of langer in het VK wonen niet uit het land hoeven te vertrekken. De termijn van vijf jaar gaat in na het definitieve vertrek van het VK uit de EU. Voor mensen die er korter wonen geldt een 'coulanceperiode' van waarschijnlijk twee jaar.

De overheid heeft een overzicht gemaakt van de gevolgen voor Nederlanders in het VK en Britten in Nederland.

Het Nederlandse bedrijfsleven is zeer ongelukkig met de brexit: veel Nederlandse bedrijven handelen met het Verenigd Koninkrijk of hebben er vestigingen. Als de Britten niet in de interne markt blijven, kost dat mogelijk miljarden aan administratieve rompslomp, handelsbelemmeringen en import- en exporttarieven. Volgens het IMF gaat de Brexit mét goede afspraken Nederland 0,6 procent van het bbp kosten, en een 'no-deal' brexit 1 procent.

4.

De onderhandelingen over de brexit: wie is wie?

In het nieuws over de brexit-onderhandelingen vallen veel verschillende namen. Een overzicht van de hoofdrolspelers.

'Team UK'

De Britse premier Theresa May leidt sinds de zomer van 2018 de onderhandelingen over de Brexit zelf, en haar minister Dominic Raab is daarbij haar adjudant.

De nummer twee van het Britse onderhandelingsteam is Oliver Robbins. Hij is in feite de vaste man in Brussel. Tim Barrow is de Britse permanente vertegenwoordiger in Brussel en steun en toeverlaat van Oliver Robbins. Barrow bezorgde de officiële brief van May aan Juncker die de artikel 50-procedure in werking zette.

Verder is Philip Hammond, de Britse minister van Financiën, een invloedrijke speler binnen het kabinet van May. Hij was, net als May in eerste instantie, een 'remainer' (voorstander van EU-lidmaatschap) en tegen een brexit.

Verdeeld thuisfront

Een flink deel van de Conservatieven is voorstander van een Verenigd Koninkrijk buiten de EU. Een aanzienlijk deel van hen wil nog liever een harde brexit dan een akkoord waar de Britten 'te veel' moeten toegeven. In haar optredens beweegt May zich voortdurend tussen de hardliners en de zachte lijn, en dat bemoeilijkt de onderhandelingen.

De grootste oppositiepartij Labour bleef lang onduidelijk over wat zij wil. Slechts schoorvoetend lijkt Labour zich definitief uit te spreken voor een zo open mogelijke relatie tussen het VK en de EU na brexit. Dat geeft de 'remainers' binnen de partij en in de regering van May enige steun.

Steun in het parlement is belangrijk voor May. Ieder akkoord moet worden goedgekeurd door het Britse parlement. Het Britse Hogerhuis lijkt in elk geval in meerderheid voor diepgaande samenwerking met de EU, ook als dat betekent dat de Britten ook op een aantal punten iets zullen moeten toegeven.

'Team EU'

Michel Barnier is de hoofdonderhandelaar van de EU. Hij was eerder minister van Europese Zaken in Frankrijk en twee keer eurocommissaris. Barnier blijft in de onderhandelingen hameren op het feit dat EU gebouwd is op regels, en dat de EU daar niet in zal gaan schipperen.

Barnier wordt bijgestaan door Sabine Weyand en Didier Seeuws. Seeuws moet ervoor moet zorgen dat de belangen van de lidstaten behartigd worden, die elk een eigen brexit-afgevaardigde hebben en intensief betrokken worden bij de onderhandelingen.

Daarnaast heeft het Europees Parlement ook een hoofdonderhandelaar. De voormalig Belgische premier Guy Verhofstadt, nu leider van de ALDE-fractie, heeft deze taak op zich genomen.

Een opvallende raadgever aan de EU kant is Georg Riekeles. Deze Noor is een kenner van de bijzondere relatie die de Noren, als niet-EU-lidstaat, met de Unie hebben.

De Europese Raad, het overleg van de Europese regeringsleiders, is in belangrijke mate verantwoordelijk voor het opstellen van de kaders waarin EU-hoofdonderhandelaar Barnier kan onderhandelen.

Nederland

Regering

Premier Rutte is als lid van de Europese Raad nauw betrokken bij de brexit-onderhandelingen. De brexit is een vast agendapunt op de Europese Raad, en de regeringsleiders worden tussentijds op de hoogte gehouden van alle vorderingen.

In Brussel heeft Nederland heeft een brexit-afgevaardigde die aanschuift bij overleggen met Didier Seeuws. Daarnaast is er binnen de permanente vertegenwoordiging, de Nederlandse ambassade bij de EU, veel aandacht voor het brexit-dossier.

Parlement

Rapporteurs Pieter Omtzigt (CDA) en Marit Maij (PvdA) van de vaste commissie van Europese Zaken van de Tweede Kamer hebben begin 2017 een uitgebreid rapport over de gevolgen van de brexit voor Nederland gepubliceerd. Sinds de verkiezingen van maart 2017 zijn Anne Mulder (VVD) en Kees Verhoeven (D66) naast Omtzigt brexit-rapporteurs.

5.

Mijlpalen in de brexit-onderhandelingen

Belangrijke te nemen stappen

  • 17-18 oktober 2018: Europese top. Was de harde deadline voor een uitgewerkt akkoord omdat ratificatie van een akkoord ook tijd kost, maar sinds de zomer van 2018 lijkt de deadline niet zo hard meer
  • november 2018: mogelijk de maand waar een extra brexit-top georganiseerd zal worden
  • 13-14 december 2018: de laatste top waar een politiek akkoord bereikt kan worden
  • 21 januari 2019: indien er geen akkoord ligt tussen de Britse regering en de EU-onderhandelaars dan krijgt het Britse parlement extra bevoegdheden om de onderhandelingen te kunnen sturen. Bovendien heeft de EU gesteld dat Groot-Britannië binnen vijf dagen moet laten weten wat de plannen zijn als er op deze datum nog geen deal is.
  • 29 maart 2019: brexit
  • 31 december 2020: einde overgangsperiode

Belangrijke genomen stappen

  • juni 2016: op een informele top laten de Europese regeringsleiders weten via welke spelregels de onderhandelingen over het terugtreden van het VK uit de EU moeten plaatsvinden
  • 8 februari 2017: het Britse Lagerhuis stemt met 494 tegen 122 stemmen definitief voor het aanroepen van artikel 50, het artikel uit het EU-verdrag waarin staat beschreven hoe een lidstaat uit de EU kan stappen. Op 13 maart 2017 stemt ook het Hogerhuis in, ondanks bezwaren dat de rechten van EU-ingezetenen in het VK niet goed beschermd werden
  • 29 maart 2017: overhandiging van de zogeheten 'artikel 50'-brief van premier May (English) door de Britse EU-ambassadeur aan de Europese instellingen. De artikel 50-procedure treedt in werking
  • 5 april 2017: het Europees Parlement stelt richtlijnen voor de onderhandelingen op. Het EP laat weinig ruimte voor speciale deals of andere uitzonderingsposities, en eist dat verplichtingen volledig zullen worden nagekomen
  • 29 april 2017: de Europese Raad stelt een onderhandelingsmandaat op. In mei 2017 wordt het formeel goedgekeurd door de Raad van Ministers
  • 19 juni 2017: start onderhandelingen
  • 8 december 2017: voorlopig politiek akkoord over de scheidingsvoorwaarden. Hiermee is de weg vrij voor de start voor de onderhandelingen over de relatie tussen de EU en het VK na brexit
  • maart 2018: akkoord over de transitieperiode na brexit. Deze zal duren tot 1 januari 2021 en tot die tijd blijft het VK lid van de interne markt en de douane-unie
  • juli 2018: het Verenigd Koninkrijk maakt de voorstellen bekend (English) voor de toekomstige relatie met de EU
  • 20 september 2018: Europese Top in Salzburg waar onder andere over de Brexit werd gesproken, zonder concrete resultaten.

6.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven