r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Politieke situatie Denemarken

Parlementsgebouw Kopenhagen
Bron: IPU.org

Sinds juni 2019 regeert een sociaaldemocratische minderheidskabinet onder leiding van Mette Frederiksen. Het kabinet heeft steun van vier partijen, zoals het links-liberale Radikale Venstre. Links won de verkiezingen van 6 juni 2019. Na de verkiezingen van juni 2015 vormde Lars Løkke Rasmussen een liberaal minderheidskabinet, dat kon rekenen op steun van drie centrumrechtse partijen. In november 2016 traden twee daarvan, de Liberale Alliantie en de Conservatieve Volkspartij toe tot het kabinet.

De Deense politiek werd lange tijd gedomineerd door de sociaaldemocraten (Socialdemokraterne, SD). In 1982 vormde de conservatief Poul Schlüter een centrumrechts minderheidskabinet van conservatieven (Det Konservative Folkeparti), liberalen (Venstre), centrumdemocraten (Centrum-Demokraterne) en christendemocraten (Kristeligt Folkeparti, nu Kristendemokraterne).

In de periode 1990-2001 waren de sociaaldemocraten opnieuw aan het bewind met kabinetten waaraan enige jaren ook radikalen (Det Radikale Venstre, DRV), en aanvankelijk tevens centrumdemocraten en christendemocraten deelnamen. Daarna regeerde tien jaar centrumrechtse minderheidskabinetten, met steun van de rechts-populistische Deense Volkspartij (Dansk Folkeparti). Premiers waren toen Anders Fogh Rasmussen, en sinds april 2009 Lars Løkke Rasmussen. In 2011-2015 regeerde een links minderheidskabinet van de sociaaldemocrate Helle Thorning-Schmidt.

Opvallend in de Deense politiek is de versplintering en het daarmee samenhangende probleem om een meerderheidskabinet te vormen. Het regeren met minderheidskabinet is regel en daarvoor gelden ook vrij strikte afspraken.

Inhoud

1.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Denemarken is een constitutionele parlementaire monarchie. Net als in Nederland is de koning(in) onschendbaar en zijn de ministers verantwoordelijk. Een kabinet mag aanblijven, zolang het niet het vertrouwen van het parlement verliest. Meestal worden door twee partijen (of soms zelfs één partij) minderheidskabinetten gevormd, die met steun van één of twee andere partijen kunnen regeren.

Kiesstelsel

Sinds 1953 kent Denemarken een eenkamerstelsel. Het parlement (Folketing) telt 175 leden en daarnaast zijn er vier leden voor Groenland en de Faröer Eilanden. Ten minste iedere vier jaar zijn er verkiezingen. Van de parlementsleden worden er 135 in districten gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging. De overige veertig leden worden naar evenredigheid verdeeld via de landelijke verkiezingsuitslag. Er is een kiesdrempel van twee procent.

Denemarken kent referenda. In 2000 werd bijvoorbeeld invoering van de euro in een referendum afgewezen.

Partijen

Denemarken heeft een meerpartijenstelsel. Naast sociaaldemocraten, liberalen, conservatieven en populistisch-rechts zijn er links-liberalen (DRV), te vergelijken met D66); een eenheidslijst van Groenen; en linkse partijen, de links-socialistische SF (Socialistik Folkeparti), een partij die is te vergelijken met de SP, en de Liberal Alliance (rechts sociaal-liberaal). De conservatieve partij DKF is aangesloten bij de Europese Volkspartij. De kleine christendemocratische partij (niet in het parlement vertegenwoordigd) is verwant aan de ChristenUnie en is ook lid van de EVP.

Met name in de jaren zeventig was de rechts-liberale FP (Fremskridtspartiet), Vooruitgangspartij van Mogens Glistrup een belangrijke partij. Haar positie is overgenomen door de Deense Volkspartij waarvan Pia Kjærsgaard lange tijd de partijleider was.

Twee tamelijk jonge partijen zijn de 'groene' sociaal-liberale Alternativet (Het Alternatief), een afsplitsing van DRV, en de Liberal Alliance. Die partij ontstond in 2007 als klassiek liberale centrumrechts partij.

2.

Zetelverdeling Folketing vanaf 1973

jaar

SD

SF

DRV

Ven

DKF

Rd-

Gr

CD

KF

FP

DF

NA

Ov.

datum

1973

46

11

20

22

16

 

14

7

28

   

11

4 dec.

1975

53

9

12

42

10

 

4

9

24

   

7

9 jan.

1977

65

7

6

21

15

 

11

6

26

   

13

25 febr.

1979

68

11

10

22

22

 

6

5

20

   

5

23 okt.

1981

59

21

9

20

26

 

15

4

16

     

8 dec.

1984

56

21

10

22

42

 

8

5

6

     

10 jan.

1987

54

27

11

19

38

 

9

4

9

   

4

8 sept.

1988

55

24

10

22

35

 

9

4

16

     

10 mei

1990

69

15

7

29

30

 

9

4

12

     

12 dec.

1994

62

13

8

42

27

6

5

 

11

   

1

21 sept.

1998

63

13

7

42

16

5

8

4

4

13

   

11 mrt

2001

52

12

9

56

16

4

 

4

 

22

   

20 nov.

2005

47

11

17

52

18

6

     

24

   

8 feb.

2007

45

23

9

46

18

4

     

25

 

5

13 nov.

2011

44

16

17

47

8

12

     

22

9

 

15 sep.

2015

47

9

8

34

6

14

     

37

13

9

18 juni

2019

48

14

16

43

12

13

     

16

4

13

5 juni

3.

Kabinetten vanaf 1973

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Jörgensen I

5 oktober 1972-18 december 1973

links

SD

BuZa: Børge Andersen

Hartling

18 december 1973-13 februari 1975

centrumrechts

Venstre

BuZa: Guldberg

Jörgensen II

13 februari 1975-30 augustus 1978

links

SD

BuZa: Børge Andersen

Jörgensen III

30 augustus 1978-26 oktober 1979

links

SD

BuZa: Christophersen

Jörgensen IV

26 oktober 1979-30 december 1981

links

SD

BuZa: Olesen

Jörgensen V

30 december 1981-10 september 1982

links

SD

BuZa: Olesen

Schlüter I

10 september 1982-10 september 1987

centrumrechts

Venstre-DKF-CD-KF

BuZa: Ellemann-Jensen

Schlüter II

10 september 1987-3 maart 1988

centrumrechts

Venstre-DKF-CD-KF

BuZa: Ellemann-Jensen

Schlüter III

3 maart 1988-18 december 1990

centrumrechts

Venstre-DKF-DRV

BuZa: Ellemann-Jensen

Schlüter IV

18 december 1990-25 januari 1993

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Ellemann-Jensen

Nyrup Rasmussen I

25 januari 1993-27 september 1994

centrumlinks

SD-CD-DRV-KF

BuZa: Helvig Petersen

Nyrup Rasmussen II

27 september 1994-30 december 1996

centrumlinks

SD-CD-DRV

BuZa: Helvig Petersen

Nyrup Rasmussen III

30 december 1996-23 maart 1998

links

SD-DRV

BuZa: Helvig Petersen

Nyrup Rasmussen IV

23 maart 1998-27 november 2001

links

SD-DRV

BuZa: Helvig Petersen

2000: Lykketoft

Fogh Rasmussen I

27 november 2001-18 februari 2005

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

Fogh Rasmussen II

18 februari 2005-23 november 2007

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

Fogh Rasmussen III

23 november 2007-5 april 2009

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

Fin: Løkke Rasmussen

Løkke Rasmussen I

5 april 2009-3 oktober 2011

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

2010: Espersen

Thorning-Schmidt

3 oktober 2011-28 juni 2015

links

SD-DRV-(SF, tot jan. 2014)

BuZa: Søvndal

2014:

Løkke Rasmussen II

28 juni 2015-28 nov. 2016

rechts-liberaal

Venstre

BuZa: Jensen

Løkke Rasmussen III

28 nov. 2016-26 juni 2019

rechts-liberaal

Venstre, LA, DKF

BuZa: Samuelsen

Frederiksen

27 juni 2019-heden

links

SD

BuZa: Kofod

Terug naar boven