r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Euroscepsis

'Euroscepsis' is een kritische houding van burgers en politici tegenover de Europese Unie. Het enthousiasme onder de Europese bevolking voor het Europese project is in de afgelopen jaren verschillende malen gedaald en weer gestegen. Veel Europeanen onderschrijven het belang van samenwerking tussen EU-lidstaten om vrede te bewaren en democratische waarden te promoten. Anderzijds wordt 'Brussel' vaak omschreven als te bureaucratisch en te inefficiënt.

Een veelgehoord punt van kritiek is de macht die nationale overheden af zouden staan aan Brussel, het geld dat Zuid-Europese landen krijgen voor hun economisch herstel en samenwerking op het gebied van migratie. Sinds de Brexit lijkt de steun voor EU-lidmaatschap in veel landen echter weer te zijn toegenomen. Ondanks de kritiek is een meerderheid van de politieke partijen in Europa voorstander van de Europese samenwerking.

Uit de uitslagen van de Europese Parlementsverkiezingen in 2019 bleek dat er in de lidstaten veel steun is voor zowel het eurokritische als het eurofiele kamp. Partijen van beide kampen wonnen terrein. Daarmee raakte het Europees Parlement verder gefragmenteerd. Het opkomstpercentage was met 51 procent het hoogste in 20 jaar tijd. De onafhankelijke Amerikaanse denktank Pew Research Centre toonde aan dat 62% van de Europeanen een positief is over EU-lidmaatschap. Uit het onderzoek kwam naar voren dat vooral jongeren eerder EU-gezind waren dan dat zij eurosceptisch waren.

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

De theorieën

Het woord euroscepsis wordt vaak gebruikt voor elke vorm van kritiek die burgers en politici hebben op de Europese samenwerking, maar er is onenigheid over wat ‘euroscepsis’ nu eigenlijk precies betekent.

Sommige wetenschappers maken onderscheid tussen twee vormen van euroscepsis:

  • sterke euroscepsis is tegen Europese samenwerking in het algemeen
  • gematigde euroscepsis is voor Europese samenwerking, maar heeft zorgen over de koers van de Europese Unie

2.

Nederland over Europa

Ieder halfjaar publiceert de EU de Eurobarometer, een onderzoek naar de publieke opinie in alle EU-lidstaten. Zo probeert de Europese Commissie zicht te houden op wat er leeft onder de EU-burgers. In de Eurobarometer wordt respondenten gevraagd hoe tevreden zij zijn over de EU en over hun persoonlijke leefsituatie. De opiniepeilingen worden verricht door nationale bureaus onder ongeveer duizend burgers per lidstaat. In Nederland is Kantar TNS (voorheen TNS NIPO) verantwoordelijk voor de opiniepeilingen van de Eurobarometer.

Veel mensen die pro-Europa zijn noemen vooral de economische voordelen van het lidmaatschap terwijl de eurocritici vaker met culturele argumenten komen, zoals het verlies van de nationale identiteit. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau van 2019 blijkt ook weer dat de meeste Nederlanders EU-lidmaatschap als iets onvermijdelijks zien. De steun voor de EU onder Nederlanders is anno 2019 veel breder dan tijdens de economische crisis, maar lang niet meer zo hoog als in de jaren '90 van de twintigste eeuw.

Het behoud van nationale soevereiniteit blijft een belangrijk thema in de publieke discussie over de rol van de EU. Dit bleek onder andere in 2005, toen Nederland in een referendum met een meerderheid van 62% tegen de invoering van de Europese Grondwet stemde. Een ander voorbeeld hiervan is het Oekraïne-referendum in 2016. Toch blijkt dat de publieke opinie veranderlijk is en wordt beïnvloed door actuele ontwikkelingen. Dat was duidelijk te zien in 2016, in de periode rondom de brexit. In die periode was er veel nieuws over de negatieve gevolgen van een vertrek uit de Unie. In deze periode kan dus ook een stijging in steun voor EU-lidmaatschap worden geconstateerd.

De laatste jaren is Nederland dus weer positiever over de Europese Unie gaan denken. Volgens de eurobarometer was in 2018 78% van de Nederlanders positief over het EU-lidmaatschap. Ter vergelijking: in 2013 was dit nog 62%. Gemiddeld vond in 2018 62% van de Europese burgers het EU-lidmaatschap een goede zaak. Nederland behoort dus nog steeds tot de grootste voorstanders van de EU. In een rapport uit 2019 constateert de Eurobarometer dat steun voor de EU onder burgers op een 'historisch hoog niveau' blijft.

3.

Meer informatie

Terug naar boven