r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese maatregelen in verband met migratie

Boot met migranten
Bron: Copyright Frontex

In 2015 was er een relatief sterke stijging van het aantal migranten dat naar Europa kwam. Het geweld in Syrië en Libië wordt gezien als de oorzaak voor die toename. De Oost-Europese landen hadden moeite met de komst van migranten om te gaan die via de Balkan naar de EU trokken. Zij sloten hun grenzen of vingen migranten onder slechte omstandigheden op. In de Zuid-Europese landen raakten de vluchtelingenkampen al snel overvol. Met regelmaat zijn boten vol migranten niet meer in havens toegelaten. Duizenden migranten verdronken in hun poging Europa te bereiken via de Middellandse Zee. Doordat lidstaten het niet eens kunnen worden over de aanpak van de massamigratie mondde de discussie uit in een patstelling. Er werd daarom ook wel gesproken van een 'vluchtelingencrisis'.

Deze crisis gaat over illegale migratie - migranten die, in elk geval in eerste instantie, op illegale wijze de EU proberen te bereiken. Migratie die volledig volgens alle reguliere procedures verloopt valt onder andere afspraken in de EU. De term illegaal in dit verband zegt niets over of een migrant recht heeft en krijgt op verblijf of niet.

Om grip te krijgen op de stroom migranten hebben de lidstaten afspraken gemaakt het versterken van de grensbewaking. Afspraken over de eerlijke verdeling van de migranten over de lidstaten zijn gemaakt maar werden niet nageleefd. In 2016 sloot de EU de 'Turkije-deal'. Mensen op de vlucht voor het geweld in Syrië zouden in Turkije worden opgevangen in ruil voor extra financiële steun. Zo moest het aantal migranten dat illegaal naar Europa komt terug worden gedrongen.

Het aantal asielaanvragen in Europa is sinds 2015 flink gedaald, maar er zijn nog altijd problemen in de opvang van migranten in Zuid-Europese landen als Italië en Griekenland. Een van de kernpunten van de Commissie-Von der Leyen in haar strategische agenda 2019-2024 is het vormgeven van één integraal Europees migratiebeleid.

Inhoud

1.

Migratie naar Europa

Routes

De routes via welke migranten de Europese Unie binnen komen concentreren zich op een paar plaatsen. Dat betekent dat een paar lidstaten met grote aantallen illegale migranten te maken krijgen, terwijl de rest van Europese Unie relatief weinig illegale migranten ziet komen. Dit is één van de centrale problemen in de vluchtelingencrisis. Eerdere afspraken uitgingen van het principe dat het land waar een migrant de EU binnenkomt verantwoordelijk is voor de opvang én het afhandelen van een mogelijk asielaanvraag.

Via Marokko over de westelijke Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan komen er veel migranten aan in Spanje. Malta en Italië krijgen met veel migranten te maken die de oversteek uit vooral Libië maken, een populaire smokkelroute voor migranten van centraal-Afrika. Via de Middellandse Zee én de landgrens met Turkije komen er veel migranten aan in Griekenland. Vanuit de Turkse landroute of over zee via Albanië trekken veel migranten door Griekenland en Bulgarije de Balkan over en komen dan aan in met name Hongarije en Kroatië. De landroute vanuit Oekraïne en Wit-Rusland wordt veel minder gebruikt.

De Noordwest-Europese landen hebben ook te maken met directe migratie, maar dat betreft veelal veel makkelijker te controleren routes zoals via luchthavens, en het betreft meestal legale migratie.

Overzeese delen van lidstaten, die met name nog in het Caraïbisch gebied liggen, hebben ook te maken met illegale migratie, maar die stroom migranten wordt in discussies over 'de vluchtelingencrisis' in Europa buiten beschouwing gelaten.

Aantallen

In 2015 kwamen er meer dan een miljoen illegale migranten aan in Europa, een enorme en onverwachte piek in aantal. In 2016 daalde dat aantal tot minder dan de helft ervan. De daling zette door naar onder de 200.000 in 2017, en 150.000 in 2018. Voorlopige cijfers voor 2019 laten een verdere daling zien.

In 2020 wijst alles erop dat door de wereldwijde uitbraak van COVID-19 het aantal mensen dat de kans waagt om op illegale wijze Europa te bereiken een stuk lager zal uitkomen.

2.

Onderlinge steun

Noodhulp

Op 15 maart 2016 stemde de lidstaten in met een 'Emergency Support Instrument' waarmee de EU landen kan helpen water, voedsel en onderdak te verzorgen voor migranten.

Herverdelen migranten

Omdat Griekenland en Italië een relatief hoog aantal asielzoekers hadden vergeleken met andere EU-landen, is afgesproken om ongeveer 120.000 vluchtelingen die in Griekenland en Italië verbleven in de andere lidstaten onder te brengen.

Met name de Visegrad-groep was erg kritisch over deze 'solidariteitsmaatregelen' en stemde tegen de verplichte herverdeling. De Commissie daagde Hongarije, Polen en Tsjechië zelf voor het Europees Hof om medewerking aan de herverdeling af te dwingen. De Commissie won de zaak. Toch liep dit akkoord uit op een mislukking - veel lidstaten, waaronder ook Nederland, haalden de afgesproken aantallen bij lange na niet.

In april 2017 stelde de Europese Commissie het aantal vluchtelingen dat lidstaten vanuit Italië en Griekenland moet overnemen dan ook naar beneden bij. In totaal komen maar 33.000 in plaats van 160.000 vluchtelingen in aanmerking voor een herplaatsing. Dat kwam ongeveer overeen met het aantal vluchtelingen dat inmiddels al was overgenomen, wat effectief een einde van de afspraken in hield.

Een aantal landen heeft wel onderling afspraken gemaakt om vluchtelingen over te nemen. Zo heeft Duitsland een aantal migranten uit Spanje en Griekenland overgenomen.

Een plan uit 2018 van de Commissie om landen 6.000 per opgenomen migrant te geven - als steun aan landen met veel migranten en als aansporing voor landen om migranten over te nemen - haalde het niet. Plannen voor centrale opvangcentra en het verdelen van politieke vluchtelingen konden rekenen op meer steun, maar medewerking is op vrijwillige basis. In de praktijk liep ook dit op niets uit.

3.

Asielprocedures

De vernieuwing van Europese asielprocedures is al jarenlang een patstelling. Al op 6 april 2016 presenteerde de Europese commissie een mededeling waarin een grondige hervorming van het Europese asielsysteem werd voorgesteld.

In het document hierboven worden verschillende opties genoemd, zoals een coördinerende rol voor het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (EASO) of een aanpassing van de Dublinverordening. Daarnaast deed de Commissie voorstellen voor een efficiëntere afhandeling van asielverzoeken en het verbeteren van legale mogelijkheden om de EU binnen te komen.

In september 2018 kwam de Commissie met een aantal voorstellen om asielaanvragen sneller te kunnen verwerken. Zo wil de Commissie asielprocedures harmoniseren en moeten teams van een nieuw op te richten Europees asielagentschap de lidstaten bijstaan in het afwikkelen van de gehele asielprocedure. De lidstaten konden opnieuw niet tot een akkoord komen. De patstelling bleef. De Commissie wil op het gebied van asielprocedures en de Dublinverordening tijdelijke maatregelen nemen, totdat de lidstaten een definitieve oplossing hebben gevonden.

De Commissie wil ook uitzettingsprocedures beter regelen. Migranten wiens asielaanvraag is afgewezen moeten sneller en gemakkelijker kunnen worden uitgezet. Om dat te faciliteren wil de Commissie extra centra aan de grenzen van Europa inrichten. De Commissie wil vrijwillige terugkeer bevorderen door het aanbieden van financiële en praktische hulp.

Legale migratie

Met het vertragen van de hervorming van het asielbeleid in 2018 sneuvelden ook de plannen die de legale mogelijkheden om de EU binnen te komen efficiënter moesten maken. De Commissie besloot daarom in september 2018 een apart voorstel te doen om legale migratie te versterken. De kern van het voorstel draait om het aannemen van eerder gedane voorstellen voor een blauwe kaart voor hooggekwalificeerd personeel, en versterking van de samenwerking met derde landen om procedures aldaar beter te laten verlopen.

4.

Bewaking buitengrenzen

Maritieme operaties

De Europese Unie heeft een aantal opvolgende missies in de Middellandse Zee opgezet om boten met migranten te onderscheppen en hulp te verlenen. Gaandeweg is de nadruk in die missies steeds meer komen te liggen op grensbewaking en de aanpak van mensensmokkel. Alle EU-lidstaten dragen bij aan deze missies. Italië werkt hierbij ook nauw samen met de Libische kustwacht.

Europese grens- en kustwachtagentschap

Sinds 2016 bestaat er een Europese grens- en kustwacht, Frontex. In september 2018 stelde de Commissie voor om de Europese grenswacht de bevoegdheid te geven om, onder het gezag van de lidstaat waar ze aan werk zijn, langs de grens identiteitscontroles uit te voeren, personen te onderscheppen en toegang aan de buitengrenzen toe te staan of te weigeren. In november 2019 nam de Raad deze herzieningen aan. Daarnaast besloot de Raad dat Frontex meer personeel en een betere uitrusting krijgt. In 2027 moet Frontex de beschikking hebben over 10.000 eigen manschappen.

Grensbewakingssysteem

Met het toenemen van het aantal migranten dat de oversteek waagde nam ook het aantal rampen met boten toe. Daarom is in 2013 een nieuw EU-grensbewakings­systeem, Eurosur opgezet. Dit systeem verschaft de lidstaten en Frontex 'real-time' informatie over wat er aan de grenzen gebeurt en moet zorgen voor een betere bewaking van de Europese grenzen. Dit stelt grenspatrouilles in staat sneller te hulp te komen wanneer schepen vol migranten in de problemen zijn. Daarnaast is het voor migranten moeilijker geworden om ongemerkt de EU binnen te komen.

Aanpak mensensmokkel

Veel migranten betalen smokkelaars om ze over de grens te krijgen. In juli 2017 besloot de Raad om een reisverbod in te stellen tegen mensensmokkelaars en hun Europese banktegoeden te bevriezen. Daarnaast werd besloten om de export van materialen die kunnen worden gebruikt bij de mensensmokkel te beperken.

5.

Afspraken met derde landen

De Europese Unie zet steeds meer in op opvang in de regio en het verwerken van asielaanvragen buiten de Europese Unie.

Migratie is een belangrijk onderdeel geworden van de relatie tussen de EU en Afrika. In juni 2016 stelde de Europese Commissie voor om met zogeheten 'partnerschappen-op-maat' te gaan werken. Landen die meewerken kunnen extra geld en handelsvoordelen krijgen, voor landen die juist niet meewerken kunnen er sancties volgen. Het visabeleid kan worden aangescherpt, of de samenwerking op landbouwgebied zou kunnen worden opgezegd. De Europese Raad ging diezelfde maand akkoord met die afspraken.

De Commissie deed in 2018 een voorstel om het investeren in Afrika door landen en de private sector te vergemakkelijken, om zo de economische groei van in Afrika te ondersteunen.

Samenwerking met Turkije

Turkije vangt miljoenen vluchtelingen op. De Turkse voorzieningen en opvangkampen worden door velen als slecht beschouwd. Om migranten te ontmoedigen de oversteek van Turkije naar Griekse eilanden te maken, maakten de Europese Unie en Turkije in maart 2016 afspraken, ook wel de 'Turkije-deal' genoemd. De Nederlandse Europarlementariër Kati Piri onderhandelde namens het Europees Parlement met Turkije over de vluchtelingendeal. De deal kon rekenen op veel kritiek, niet op de laatste plaats van de Turkije-rapporteur zelf.

Meer informatie over de samenwerking met Turkije

Samenwerking met Libië

Libië krijgt financiële steun voor wederopbouw en humanitaire hulp. De Raad Buitenlandse Zaken besloot eind mei 2016 om de missie in Libië (EU-missie Sophia) te verlengen en om de Libische kust- en grenswacht beter te trainen en te ondersteunen. In april 2019 werd de missie echter onder druk van Italië stopgezet. Italië wil dat andere Europese landen meer migranten opvangen.

In februari 2017 namen de Europese leiders een tienpuntenplan aan om migratie vanuit Libië terug te dringen, bekend als de Verklaring van Malta. Bestaande steun werd uitgebreid. Daarnaast heeft de EU als doel de politieke stabiliteit in Libië te herstellen. Samen met de Verenigde Naties, de Arabische Liga en de Afrikaanse Unie wil de EU bemiddelen tussen de strijdende partijen.

Samenwerking met de westelijke Balkan

In 2019 sloot de EU een overeenkomst met Albanië, waarin werd afgesproken dat het Europees Grenswachtagentschap Frontex zal assisteren bij het grensbeheer in dit land. Dit leidde in mei 2019 tot het eerste optreden van Frontex in een buurland, en niet-lidstaat, van de EU.

In mei 2020 heeft de Raad vergelijkbare overeenkomsten gesloten met Montenegro en Servië over samenwerking tussen deze landen en Frontex. Noord-Macedonië en Bosnië-Herzegovina volgden later. Zij zullen samenwerken om de grenzen van deze derde landen te beheren en illegale migratie te bestrijden aan de buitengrenzen van de EU.

Ontschepingsplatforms

In een poging de druk op met name Italië te verlichten stelden de Europese regeringsleiders in 2018 voor om zogenaamde 'ontschepingsplatforms' in Noord-Afrika plaatsen om Afrikanen die gered zijn gedurende oversteek terug te sturen. Hoe deze platforms er precies uit zullen komen te zien is nog onduidelijk. VN-organisaties UNHCR en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) zullen waarschijnlijk een rol gaan spelen in het herplaatsen van de vluchtelingen vanaf deze platforms. De Noord-Afrikaanse landen hebben in eerste instantie afwijzend gereageerd.

De plannen hebben uiteindelijk geen doorgang gevonden.

Afspraken met Sub-Sahara Afrika

In april 2016 maakte de toenmalige minister Koenders namens de EU afspraken met Mali, Ghana en Ivoorkust over de aanpak van migratie. De EU en haar lidstaten zullen met de West-Afrikaanse landen samenwerken om de grensbewaking te verbeteren, mensensmokkel te bestrijden en de terugkeer van migranten zonder geldige asielaanvraag te versnellen, om het aantal asielzoekers in de EU af te laten nemen.

6.

Nationale maatregelen vluchtelingencrisis

Invoering grenscontroles

Als reactie op de stijging van het aantal asielzoekers in Europa stelden landen als Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Noorwegen en Denemarken tijdelijk grenscontroles in.

Het merendeel van de lidstaten van de Europese Unie is aangesloten bij het Verdrag van Schengen, dat juist gericht is op het opheffen van de binnengrenzen. De verschillende nationale maatregelen en het gebrek aan onderlinge afstemming over dergelijke maatregelen leidden tot veel onenigheid binnen de Europese Unie. De Europese Commissie stelde eind 2015 dat de maatregelen waren toegestaan, mits ze tijdelijk van aard zouden zijn, en alleen in uitzonderlijke situaties.

Zweden beëindigde de controles begin mei 2017. De Europese Commissie gaf in mei 2017 aan dat de controles moeten worden afgebouwd. In september 2017 werd besloten dat de tijdelijke grenscontroles tot 12 mei 2018 verlengd mochten worden. Er zijn echter nog steeds lidstaten die aan de grens controleren.

Bouw van hekken

Het grote aantal asielaanvragen in de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat sommige landen weer hekken bij hun grenzen hebben gebouwd. Dit was met name het geval in Hongarije, Kroatië, Servië, Noord-Macedonië en Slowakije.

Aanscherpen wetgeving

Verschillende EU-landen scherpen hun asielwetgeving aan om het land voor vluchtelingen onaantrekkelijker te maken. In Denemarken is op 26 januari 2016 door de centrumrechtse minderheidsregering een pakket maatregelen aangenomen, waarbij vluchtelingen bezittingen boven een waarde van 10.000 Deense kronen (1335 euro) moeten afstaan om hun onderhoud mede van te kunnen bekostigen. Verder wordt gezinshereniging pas toegestaan na drie in plaats van één jaar.

Alhoewel de Europese Commissie en internationale mensenrechtenorganisaties fel hebben geprotesteerd, is Denemarken niet het eerste land dat tot dit soort maatregelen overgaat. Ook enkele Zuid-Duitse deelstaten laten vluchtelingen meebetalen aan hun verblijf. In Zwitserland mogen vluchtelingen bij aankomst in een asielzoekerscentrum hoogstens 1000 frank eigen geld behouden.

7.

Terminologie rondom vluchtelingencrisis

De termen 'migrant,' 'asielzoeker' en 'vluchteling' worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen strikt genomen niet hetzelfde. Volgens het VN Vluchtelingenverdrag is een vluchteling iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht, vanwege gegronde vrees voor vervolging. Een asielzoeker is iemand die asiel heeft aangevraagd, maar wacht op een beslissing op zijn of haar aanvraag. Migranten zijn mensen die naar een ander land verhuizen, om allerlei mogelijke redenen.

Wanneer zowel de Commissie als de lidstaten over de migratie spreken, wordt er duidelijk onderscheid gemaakt tussen politieke vluchtelingen en economische migranten. De eerste groep betreft vluchtelingen die vluchten voor bijvoorbeeld oorlog, uit landen als Syrië. Economische migranten komen vaak uit Oost-Europese of Balkan-landen en zijn op zoek naar werk.

Onder de nieuwe regels worden de economische migranten zo snel mogelijk teruggestuurd naar het land van herkomst. Er zijn verschillende maatregelen afgekondigd die deze economische migranten moeten afschrikken.

8.

Meer informatie

Europa Nu

Andere websites

Terug naar boven