r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europese maatregelen in verband met migratie

Boot met migranten
Bron: Copyright Frontex

In 2015 was er een relatief sterke stijging van het aantal asielzoekers dat naar Europa kwam. Zij kwamen met name via de Balkan en de Middellandse Zee. Het geweld in Syrië en Libië wordt gezien als de oorzaak voor een toename van het aantal vluchtelingen in Europa. De lidstaten maakten afspraken over de opvang en het versterken van de grensbewaking, maar er is nog altijd verdeeldheid over één gezamenlijke aanpak voor de komst van deze migranten.

De Oost-Europese landen hadden moeite met de komst van asielzoekers om te gaan en sloten hun grenzen of vingen vluchtelingen onder slechte omstandigheden op. De vluchtelingenkampen in Zuid-Europese landen raakten overvol. Er kwamen afspraken over het eerlijk verdelen van de vluchtelingen over de lidstaten, maar deze werden niet nageleefd. Met Turkije werd in 2016 een vluchtelingendeal gesloten om het aantal asielzoekers dat naar Europa komt, terug te dringen.

Het aantal asielaanvragen in Europa is sinds 2015 bijna gehalveerd. Wel zijn er in landen als Italië en Griekenland nog altijd problemen bij de opvang van asielzoekers. De Europese Unie kijkt momenteel over de grenzen voor structurele oplossingen. Er wordt gesproken over 'ontschepingsplatforms' in Noord-Afrikaanse landen, waar bootmigranten buiten de EU hun asielprocedure doorlopen.

 

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Migratieroutes naar Europa

Er zijn 5 hoofdroutes waarlangs asielzoekers Europa bereiken, of Europa verder intrekken. Precieze aantallen zijn moeilijk te meten, de onderstaande cijfers van Frontex zijn daarom een benadering.

Westelijke Middellandse Zee (en land) migratieroute

Veel migranten die via deze route reizen, komen uit Noord- en Centraal-Afrikaanse landen die door oorlogen of armoede worden geteisterd. Een deel van de migranten probeert de Europese Unie te bereiken via Melilla, de Spaanse enclave aan de Middellandse Zee in Noord-Afrika. Anderen proberen per boot naar Spanje te komen.

Via deze land- en zeeroutes bereikten in de eerste helft van 2018 14.700 migranten de Europese Unie. Deze route is populairder geworden, omdat onder andere de vluchtelingendeal met Turkije de Oostelijke routes minder toegankelijk zijn.

Centrale Middellandse Zee migratieroute

Al jarenlang steken migranten de Middellandse Zee over, op weg naar Italië. In 2011 nam het aantal migranten sterk toe. Meer dan 65.000 mensen maakten in het eerste helft van dat jaar de oversteek naar het Italiaanse eiland Lampedusa. Sinds 2013 zijn honderdduizenden migranten aangekomen in Italië en Griekenland. Onder hen zijn veel Eritreërs, Nigerianen en ook Syriërs. Sinds de zomer van 2017 is het aantal migranten dat deze route neemt sterk afgenomen, onder andere door het optreden van de Libische kustwacht.

De bootroute via de Middellandse Zee wordt als gevaarlijk beschouwd. Jaarlijks komen duizenden mensen om het leven bij hun vlucht naar Europa via zee.

Oostelijke Middellandse Zee migratieroute

Tussen 2015 en 2017 gingen de meeste Syrische, Afghaanse en Irakese vluchtelingen via Turkije en de oostelijke Middellandse Zee naar Europa. Vanuit Turkse steden zoals Izmir voeren migranten met slecht onderhouden (rubber)boten naar Griekse eilanden. Eenmaal aangekomen in Griekenland reisden zij via de 'Westelijke Balkanroute' door naar West-Europese landen, waarbij vooral Duitsland, Zweden en ook Nederland populaire eindbestemmingen waren.

Het ging in 2015 om meer dan 700.000 migranten die via deze route de Europese Unie bereikten. In 2016 is het aantal aanzienlijk gedaald tot 182.000 vluchtelingen. In 2017 en 2018 daalde dit aantal verder, naar aanleiding van de Turkijedeal.

Westelijke Balkan migratieroute

Met name migranten die in Griekenland aankwamen maakten gebruik van deze route om naar West-Europese landen te reizen. Hongarije heeft in 2015 een hek gebouwd bij de grens met Servië en de grens met Kroatië, om migranten tegen te houden. Het aantal asielzoekers dat via Hongarije reist is afgenomen. Het aantal migranten dat via de parallelle route via Albanië, Montenegro en Bosnië en Herzegovina reist is toegenomen. Het totale aantal migranten dat de grens overstak in de Westelijke Balkan is sinds 2015 afgenomen van ruimt 750.000 naar ruim 12.000.

Oostelijke Europese migratieroute

Oostelijke EU-lidstaten delen een 6000 kilometer lange grens met landen als Moldavië, Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland. Deze grenzen zijn niet potdicht; vaak lopen de landsgrenzen door beboste gebieden. Vooral veel Afghanen en Vietnamezen bereiken de Europese Unie via deze route. De Oostelijke route is de minst populaire route; in 2016 werden 1500 migranten gerapporteerd.

2.

Opvang en verdelen vluchtelingen

Europese steun bij opvang

Op 15 maart 2016 stemde de Raad Algemene Zaken in met een noodhulpmechanisme voor de landen met de meeste vluchtelingen. Met het mechanisme kan de EU de landen helpen om te voorzien in de humanitaire behoeften. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om voedsel, onderdak, water en geneesmiddelen.

Herverdelingsvraagstuk

Naast steun zijn er ook afspraken gemaakt om migranten eerlijk te verdelen over de lidstaten. Omdat Griekenland en Italië een relatief hoog aantal asielzoekers hadden vergeleken met andere EU-landen, is afgesproken om ongeveer 120.000 vluchtelingen die in Griekenland en Italië verbeleven, in de andere lidstaten onder te brengen.

Problemen bij het herverdelen

De Visegrad-groep was erg kritisch en stemde daarom ook tegen de verplichte herverdeling. Deze groep landen wil niet meewerken aan het plan, maar moet dat vanwege het verplichtende karakter wel. In december 2015 hebben Slowakije en Hongarije bij het Europees Hof van Justitie een procedure aangespannen tegen het besluit van de EU om 120.000 vluchtelingen te herverdelen over de Europese Unie. De landen meenden dat er procedurele fouten waren gemaakt bij de vaststelling van de herverdeelsleutel. Ook had unanimiteit van stemmen gebruikt moeten worden. Het Europese Hof van Justitie oordeelde echter dat de Europese Commissie rechtmatig heeft gehandeld.

Op haar beurt startte de Europese Commissie in juni 2017 een inbreukprocedure tegen Hongarije, Polen en Tsjechië omdat ze niet meewerken aan gemaakte afspraken. In december 2017 daagde de Europese Commissie de lidstaten Hongarije, Polen en Tsjechië voor het Europese Hof van Justitie. De Europese Commissie zei nog steeds open te staan voor een oplossing die niet via de rechter gaat.

Uit rapportages blijkt dat de herverdeling zeer traag verloopt. In totaal waren er begin 2018 in de hele EU pas ongeveer 34.000 migranten overgenomen. Ook Nederland blijft achter - begin 2017 had Nederland pas 1500 van de 7000 migranten overgenomen.

In april 2017 stelde de Europese Commissie het aantal vluchtelingen dat lidstaten vanuit Italië en Griekenland moet overnemen naar beneden bij. In totaal komen maar 33.000 in plaats van 160.000 vluchtelingen in aanmerking voor een herplaatsing.

Nieuwe oplossingen

Op 28 en 29 juni 2018 werd een extra Europese top georganiseerd over migratie. Er moeten binnen de EU centrale opvangcentra komen, waar binnen 72 uur besloten wordt of iemand om economische of politieke redenen zijn of haar land verlaten heeft. De immigranten uit de laatste categorie zullen dan eerlijk over de lidstaten worden verspreid. Zowel het plaatsen van de opvangcentra als het opnemen van migranten zal gebeuren op vrijwillige basis. Er was nog niet veel enthousiasme onder regeringsleiders over het faciliteren van de centra. Op 24 juli 2018 kwam de Europese Commissie met een voorstel om EU-landen 6000 euro per opgenomen migrant te geven.

Onderlinge afspraken

Naast de officiële akkoorden maken Europese landen onderling ook afspraken over de opvang van vluchtelingen. Zo heeft Duitsland in augustus 2018 deals gesloten met Spanje en Griekenland om migranten die via die landen Europa zijn binnengekomen op te vangen. Ook andere landen hebben vergelijkbare afspraken gemaakt, vaak op kleinere schaal.

3.

Asielprocedures

De vernieuwing van Europese asielprocedures is al jarenlang een patstelling. Al op 6 april 2016 presenteerde de Europese commissie een mededeling waarin een grondige hervorming van het Europese asielsysteem werd voorgesteld.

In het document worden verschillende opties genoemd, zoals een coördinerende rol voor het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (EASO) of een aanpassing van de Dublinverordening. Daarnaast deed de Commissie voorstellen voor een efficiëntere afhandeling van asielverzoeken en het verbeteren van legale mogelijkheden om de EU binnen te komen.

In september 2018 kwam de Commissie met een aantal voorstellen om asielaanvragen sneller te kunnen verwerken. Zo wil de Commissie asielprocedures harmoniseren en moeten teams van een nieuw op te richten Europees asielagentschap de lidstaten bijstaan in het afwikkelen van de gehele asielprocedure. De lidstaten konden opnieuw niet tot een akkoord komen. De patstelling bleef.

Daarom stelde de Europese Commissie voor, in december 2018, vaart te maken. De Commissie wil op het gebied van asielprocedures en de Dublinverordening tijdelijke maatregelen nemen, totdat de lidstaten een definitieve oplossing hebben gevonden.

De Commissie wil ook uitzettingsprocedures beter regelen. Migranten wiens asielaanvraag is afgewezen moeten sneller en gemakkelijker kunnen worden uitgezet. Om dat te faciliteren wil de Commissie extra centra aan de grenzen van Europa inrichten. De Commissie wil vrijwillige terugkeer bevorderen door het aanbieden van financiële en praktische hulp.

Legale migratie

Met het vertragen van de hervorming van het asielbeleid in 2018 sneuvelden ook de plannen die de legale mogelijkheden om de EU binnen te komen efficiënter moesten maken. De Commissie besloot daarom in september 2018 een apart voorstel te doen om legale migratie te versterken. De kern van het voorstel draait om het aannemen van eerder gedane voorstellen voor een blauwe kaart voor hooggekwalificeerd personeel, en versterking van de samenwerking met derde landen om procedures aldaar beter te laten verlopen.

4.

Bewaking buitengrenzen

Maritieme operaties

De Europese Unie heeft een aantal opvolgende missies in de Middellandse Zee opgezet om boten met migranten te onderscheppen en hulp te verlenen. Gaandeweg is de nadruk in die missies steeds meer komen te liggen op grensbewaking en de aanpak van mensensmokkel. Alle EU-lidstaten dragen bij aan deze missies. Italië werkt hierbij ook nauw samen met de Libische kustwacht.

Grensbewakingssysteem

Met het toenemen van het aantal migranten dat de oversteek waagde nam ook het aantal rampen met boten toe. Daarom is in 2013 een nieuw EU-grensbewakings­systeem, Eurosur opgezet. Dit systeem verschaft de lidstaten en Frontex 'real-time' informatie over wat er aan de grenzen gebeurt en moet zorgen voor een betere bewaking van de Europese grenzen. Dit stelt grenspatrouilles in staat sneller te hulp te komen wanneer schepen vol migranten in de problemen zijn. Daarnaast is het voor migranten moeilijker geworden om ongemerkt de EU binnen te komen.

Europese grens- en kustwacht

Sinds 2016 bestaat er een Europese grens- en kustwacht. In september 2018 stelde de Commissie voor om de Europese grenswacht de bevoegdheid te geven om, onder het gezag van de lidstaat waar ze aan werk zijn, langs de grens identiteitscontroles uit te voeren, personen te onderscheppen en toegang aan de buitengrenzen toe te staan of te weigeren.

Het bestaande agentschap Frontex kreeg extra bevoegdheden én personeel. De lidstaten hebben 1500 grenswachten klaar staan om in te kunnen zetten als een land zijn grenscontroles zelf niet op orde kan krijgen door plotse toenames in vluchtelingen- en migrantenstromen. Frontex teams zijn in Griekenland actief. Zowel op de Griekse eilanden als bij de grens met Macedonië helpen Frontex-medewerkers bij onder andere de registratie van migranten.

Daarnaast moet er in 2020 een permanent korps van 10.000 operationele grenswachten komen. Het agentschap moet over voorzienbare en passende middelen kunnen beschikken en een beroep kunnen doen op hun eigen personeel en uitrusting. Tevens wil de Commissie dat het agentschap meer samenwerkt met niet EU-landen, waarbij het ook medewerkers kan uitzenden buiten de EU. De lidstaten werden het in februari 2019 eenst over deze voorstellen. Veel EU-landen blijven kritisch, met name over de hoge kosten ervan.

Aanpak mensensmokkelaars

Veel migranten betalen smokkelaars om ze over de grens te krijgen. Tijdens een migratietop tussen de landen van de Europese Unie, een aantal buurlanden en Afrikaanse landen in november 2015 is afgesproken de samenwerking bij de aanpak van mensensmokkel te verbeteren. Daarnaast zou door het verbeteren van het legale proces om asiel aan te vragen in de Europese Unie, de mensensmokkel minder aantrekkelijk moeten worden. Dit punt zou bij latere afspraken met Turkije nogmaals worden benadrukt.

In juli 2017 besloot de Raad om een reisverbod in te stellen tegen mensensmokkelaars en hun Europese banktegoeden te bevriezen. Daarnaast werd besloten om de export van materialen die kunnen worden gebruikt bij de mensensmokkel te beperken.

5.

Afspraken met derde landen

De Europese Unie zet steeds meer in op opvang in de regio en het verwerken van asielaanvragen buiten de Europese Unie.

Samenwerking met Turkije

Turkije vangt miljoenen vluchtelingen op. De Turkse voorzieningen en opvangkampen worden als slecht beschouwd, en veel vluchtelingen reisden daarom verder naar de Europese Unie.

Om migranten te ontmoedigen de oversteek van Turkije naar Griekse eilanden te maken, maakten de Europese Unie en Turkije in maart 2016 afspraken. Alle migranten die naar Griekenland zijn gekomen, maar die geen aanspraak kunnen maken op asiel in de EU, worden teruggestuurd naar Turkije. Migranten die in Griekenland aankomen, kunnen niet meer op eigen gelegenheid verder reizen naar andere Europese landen. De EU heeft 3 miljard euro toegezegd voor vluchtelingenopvang in Turkije.

In april 2016 maakte de Europese Commissie bekend extra geld vrij te maken in het Europees-Turkse migratiefonds. In maart 2018 maakte de Europese Commissie bekend de vluchtelingendeal te willen verlengen. Daarvoor is de komende twee jaar 3 miljard euro nodig.

Meer informatie over de samenwerking met Turkije

Afspraken met Noord-Afrika

Libië

Libië krijgt financiële steun voor wederopbouw en humanitaire hulp. De Raad Buitenlandse Zaken besloot eind mei 2016 om de missie in Libië (EU-missie Sophia) te verlengen en om de Libische kust- en grenswacht beter te trainen en te ondersteunen.

In februari 2017 namen de Europese leiders een tienpuntenplan aan om migratie vanuit Libië terug te dringen, bekend als de Verklaring van Malta. Bestaande steun werd uitgebreid. Daarnaast heeft de EU als doel de politieke stabiliteit in Libië te herstellen. Samen met de Verenigde Naties, Arabische Liga en de Afrikaanse Unie wil de EU bemiddelen tussen de strijdende partijen.

Ontschepingsplatforms

In een poging de druk op met name Italië te verlichten stelden de Europese regeringsleiders in 2018 voor om zogenaamde 'ontschepingsplatforms' in Noord-Afrika plaatsen om Afrikanen die gered zijn gedurende oversteek naar terug te sturen. Hoe deze platforms er precies uit zullen komen te zien is nog onduidelijk. VN-organisaties UNHCR en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) zullen waarschijnlijk een rol gaan spelen in het herplaatsen van de vluchtelingen vanaf deze platforms. De Noord-Afrikaanse landen hebben in eerste instantie afwijzend gereageerd.

Afspraken met sub-sahara Afrika

In april 2016 maakte de toenmalige minister Koenders namens de EU afspraken met Mali, Ghana en Ivoorkust over de aanpak van migratie. De EU en haar lidstaten zullen met de West-Afrikaanse landen samenwerken om de grensbewaking te verbeteren, mensensmokkel te bestrijden en de terugkeer van migranten zonder geldige asielaanvraag te versnellen, om het aantal asielzoekers in de EU af te laten nemen.

Migratie is een belangrijk onderdeel geworden van de relatie tussen de EU en Afrika. In juni 2016 stelde de Europese Commissie voor om met zogeheten 'partnerschappen-op-maat' te gaan werken. Landen die meewerken kunnen extra geld en handelsvoordelen krijgen, voor landen die juist niet meewerken kunnen er sancties volgen. Het visabeleid kan worden aangescherpt, of de samenwerking op landbouwgebied zou kunnen worden opgezegd. De Europese Raad ging diezelfde maand akkoord met die afspraken.

In juli 2017 riep de Commissie de lidstaten op geld te storten in het Afrika-fonds, bedoeld om meer erkende vluchtelingen direct uit Afrika naar Europa te laten overkomen.

De Commissie deed in 2018 een voorstel om het investeren in Afrika door landen en de private sector te vergemakkelijken, om zo de economische groei van in Afrika te ondersteunen.

Overige initiatieven en afspraken

De Commissie, met steun van de Europese Raad, wil dat niet-Europese landen die migranten terugnemen daar financiële tegemoetkomingen en andere voordelen voor terug krijgen. Het gaat om landen die bekend staan als veilig.

6.

Nationale maatregelen vluchtelingencrisis

Invoering grenscontroles

Het merendeel van de lidstaten van de Europese Unie is aangesloten bij het Verdrag van Schengen, dat juist gericht is op het opheffen van de binnengrenzen. De verschillende nationale maatregelen en het gebrek aan onderlinge afstemming over dergelijke maatregelen leidden tot veel onenigheid binnen de Europese Unie. De Europese Commissie stelde eind 2015 dat de maatregelen waren toegestaan, mits ze tijdelijk van aard zouden zijn, en alleen in uitzonderlijke situaties.

Als reactie op de stijging van het aantal asielzoekers in Europa stelden landen als Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Noorwegen en Denemarken tijdelijk grenscontroles in. Zweden beëindigde de controles begin mei 2017. De Europese Commissie gaf in mei 2017 aan dat de controles moeten worden afgebouwd. In september 2017 werd besloten dat de tijdelijke grenscontroles tot 12 mei 2018 verlengd mochten worden. Er zijn echter nog steeds lidstaten die aan de grens controleren.

Bouw van hekken

Het grote aantal asielaanvragen in de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat sommige landen weer hekken bij hun grenzen hebben gebouwd. Dit was met name het geval in Hongarije, Kroatië, Servië en Slowakije. Ook landen op de Balkan als Servië en Macedonië waar vele migranten doorheen trekken op weg naar Centraal- en West-Europa, hebben hekken geplaatst.

Aanscherpen wetgeving

Verschillende EU-landen scherpen hun asielwetgeving aan om het land voor vluchtelingen onaantrekkelijker te maken. In Denemarken is op 26 januari 2016 door de centrumrechtse minderheidsregering een pakket maatregelen aangenomen, waarbij vluchtelingen bezittingen boven een waarde van 10.000 Deense kronen (1335 euro) moeten afstaan om hun onderhoud mede van te kunnen bekostigen. Verder wordt gezinshereniging pas toegestaan na drie in plaats van één jaar.

Alhoewel de Europese Commissie en internationale mensenrechtenorganisaties fel hebben geprotesteerd, is Denemarken niet het eerste land dat tot dit soort maatregelen overgaat. Ook enkele Zuid-Duitse deelstaten laten vluchtelingen meebetalen aan hun verblijf. In Zwitserland mogen vluchtelingen bij aankomst in een asielzoekerscentrum hoogstens 1000 frank eigen geld behouden.

7.

Terminologie rondom vluchtelingencrisis

De termen 'migrant,' 'asielzoeker' en vluchteling worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen strikt genomen niet hetzelfde. Volgens het VN Vluchtelingenverdrag is een vluchteling iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht, vanwege gegronde vrees voor vervolging. Een asielzoeker is iemand die asiel heeft aangevraagd, maar wacht op een beslissing op zijn of haar aanvraag. Migranten zijn mensen die naar een ander land verhuizen, om allerlei mogelijke redenen.

Wanneer zowel de Commissie als de lidstaten over de migratie spreken, wordt er duidelijk onderscheid gemaakt tussen politieke vluchtelingen en economische migranten. De eerste groep betreft vluchtelingen die vluchten voor bijvoorbeeld oorlog, uit landen als Syrië. Economische migranten komen vaak uit Oost-Europese of Balkan-landen en zijn op zoek naar werk.

Onder de nieuwe regels worden de economische migranten zo snel mogelijk teruggestuurd naar het land van herkomst. Er zijn verschillende maatregelen afgekondigd die deze economische migranten moeten afschrikken.

8.

Meer informatie

Europa Nu

Andere websites

Delen

Terug naar boven