r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Toetreding Bosnië en Herzegovina tot de Europese Unie

Brug in Mostar, Bosnië en Herzegovina
Bron: © PDC

Sinds het ondertekenen van de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst (SAO) in 2008, wordt Bosnië en Herzegovina gezien als een potentiële kandidaat-lidstaat van de Europese Unie. Op 15 februari 2016 diende het land officieel de aanvraag in om lid te worden van de Europese Unie. Tegenwoordig is de EU van mening dat Bosnië en Herzegovina nog niet klaar is om toe te treden tot de Europese Unie.

Enkele grote problemen staan toetreding van Bosnië en Herzegovina nog in de weg. Zo zijn er bijvoorbeeld grote economische en sociale verschillen tussen met de EU. Het land moet ook nog veel werk verzetten om mensenrechten en de rechten van minderheden beter te waarborgen. Daarbij komt dat de Bosnische grondwet nog niet volledig aansluit bij het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). De bestrijding van misdaad en corruptie is ook een belangrijk issue in Bosnië en Herzegovina. Donald Tusk noemde de toetreding van het land door de verschillende problemen een hordeloop.

De EU wil toetreding van Bosnië en Herzegovina dichterbij brengen door meer verbindingen te creëren. Dit zal vanaf 2018 gebeuren met actieprogramma's op diverse terreinen, zoals transport, economie, veiligheid, digitalisering en klimaat. Het is onduidelijk wanneer het land definitief toe zal kunnen treden tot de EU. De Europese Commissie noemde 2025 als mogelijk richtingsjaar voor toetreding, maar volgens verschillende EU-leiders is het noemen van data op dit moment niet aan de orde.

Delen

Inhoud

1.

De weg naar toetreding

In 1992 verklaarde Bosnië en Herzegovina zich onafhankelijk. In 1995 maakten de Akkoorden van Dayton officieel een einde aan de Bosnische burgeroorlog. Sindsdien is toetreding tot de Europese Unie één van de politieke hoofddoelen van het land. De EU is de belangrijkste handelspartner. Stabilisatie van Bosnië en Herzegovina is ook voor de EU van groot belang: politiek gezien omdat rust in Bosnië zorgt voor rust in de Balkanregio; economisch gezien omdat de handel met Bosnië dan geïntensiveerd kan worden.

Het stabilisatie- en associatieproces

In 1999 stelden de Europese Unie Bosnië en Herzegovina het stabilisatie- en associatieproces voor, dat op termijn moest leiden tot EU-lidmaatschap. Snel verklaarde Bosnië en Herzegovina zich bereid om hervormingen door te voeren, waarna het land de status van potentiële kandidaat-lidstaat kreeg.

De belangrijkste hervormingen die vervolgens tussen 1999 en 2010 zijn doorgevoerd, waren op het gebied van lokale verkiezingen, samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal en de nationale politie. Politiehervorming was een belangrijke voorwaarde voor de overeenkomst. Het land had tot dan toe twee verschillende politiekorpsen: één voor de (door etnische Serviërs gedomineerde) Republika Srpska en één voor de Federatie van moslims en Kroaten. Dankzij de hervormingen kon in 2008 de stabilisatie- en associatieovereenkomst met het Balkanland ondertekend worden.

Toetredingsaanvraag

Na de ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst bleven hervormingen om het akkoord ook daadwerkelijk in werking te laten treden lange tijd uit. Het proces tussen de EU en Bosnië en Herzegovina stagneerde. Dat had vooral te maken met de economische crisis en de politieke situatie in het land. In februari 2015 nam het Bosnische parlement het benodigde hervormingsplan uiteindelijk aan. Dit wordt gesteund door de leiders van alle grote partijen in Bosnië en Herzegovina. De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen hebben in maart 2015 vervolgens het licht op groen gezet voor verdere samenwerking. Nadat de hervormingen verder waren uitgewerkt en uitgevoerd, is op 1 juni 2015 de stabilisatie- en associatieovereenkomst in werking getreden.

Op 15 februari 2016 vroeg Bosnië-Herzegovina vervolgens het EU-lidmaatschap aan. De Europese Raad stemde in september 2016 in met het aanvangen van de onderhandelingen daarover. Om de landen in de westelijke Balkan steun en perspectief te bieden op lidmaatschap, heeft de Europese Commissie in februari 2018 een nieuwe strategie gepresenteerd. In 2018 is in totaal ruim een miljard euro beschikbaar aan pre-troetedingssteun om de 'ambitieuze' hervormingen door te voeren.

Regionale vrijhandelszone

Op 19 december 2006 is het CEFTA-akkoord ondertekend. Dit vrijhandelsakkoord is in 2007 in werking getreden. De CEFTA bestaat uit Servië, Montenegro, Bosnië-Herzegovina, Albanië, Kroatië, Macedonië, Moldavië en de UNMIK namens Kosovo. De vrijhandelszone heeft als doel het handelsvolume van de regionale markt te vergroten en de regio aantrekkelijk te maken als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven. Het akkoord moet de Balkanregio dichterbij de economische mogelijkheden van de EU brengen.

2.

Relatie Europese Unie en Bosnië en Herzegovina

Het in 1998 opgerichte Europees-Bosnisch raadgevend orgaan RPM (Reform Process Monitoring) heeft de taak de politieke en technische dialoog tussen de Unie en Bosnië en Herzegovina te bevorderen. De EU geeft via dit orgaan steun en begeleiding aan de Bosnische autoriteiten op het gebied van politieke en economische hervormingen.

Sinds de start van het stabilisatie- en associatieproces belegt het RPM regelmatig bijeenkomsten met Bosnië en Herzegovina om de hervormingen te controleren en aan te moedigen. Daarnaast vindt er op jaarbasis een overleg plaats tussen Europarlementariërs en Bosnische parlementariërs. Na de toetredingsaanvraag van Bosnië en Herzegovina in 2016 is dit overleg voortgezet.

Politieke steun

Het belang van Bosnië en Herzegovina voor de EU blijkt uit de grote mate van activiteit van de EU in het land. Zo heeft de EU in 2004 de militaire missie Althea opgezet om de stabiliteit in het land te waarborgen. Door de jaren heen kon de missie worden verkleind, mede door de situatie in Bosnië en Herzegovina. In 2004 waren er 7.000 militairen voor de missie actief, in 2018 zijn dat er nog zo'n 600. De Nederlandse bijdrage aan de missie is reeds beëindigd.

De Unie heeft ook een Speciale Vertegenwoordiger voor Bosnië-Herzegovina. Sinds 1 maart 2015 is dit Lars-Gunnar Wigemark. Deze bijzondere functie, die door de vredesakkoorden van Dayton in het leven geroepen werd, brengt verregaande bevoegdheden met zich mee. Zo bestuurt de gezant het betwiste district Brčko en heeft hij een beslissende stem als het politieke proces vastloopt.

Financiële steun

Naast politieke steun stelt de Europese Unie ook economische steun aan Bosnië en Herzegovina ter beschikking. De Europese Unie investeerde sinds 1991 miljarden euro's in het land, hoofdzakelijk in vluchtelingen- en opbouwprogramma's. In 2018 is in totaal ruim een miljard euro beschikbaar aan pre-troetedingssteun om de 'ambitieuze' hervormingen door te voeren.

Daarnaast ontving Bosnië en Herzegovina in de periode 2000-2006 ongeveer 500 miljoen euro van de Europese Unie onder de verschillende programma's die hervormingen in Oost- en Zuidoost-Europa moeten bevorderen. Een financiële steun die overigens afneemt, want voor de periode 2007-2010 was maar ruwweg de helft van dit bedrag beschikbaar voor de financiering van instituties en sociaaleconomische ontwikkeling.

De EU verleent deze financiële steun onder de gemaakte afspraken met het land. De steun hangt samen met de implementatie van de overeengekomen hervormingen.

Veiligheid

Sinds eind 2015 werkt Europol samen met Bosnië en Herzegovina in de gezamenlijke strijd tegen georganiseerde misdaad en terrorisme. In deze samenwerkingsovereenkomst wisselen de partners persoonlijke data en geclassificeerde informatie uit.

3.

Nederlandse insteek

Voor de ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst in 2008 stelde Nederland vier eisen: de hervorming van het politiebestel, een goede samenwerking van Bosnië met het Joegoslavië-tribunaal, hervorming van de publieke omroep en de totstandbrenging van de benodigde administratieve wetgeving om de Europese wetgeving te kunnen implementeren en uitvoeren.

Om de stabiliteit in de Balkanregio te bevorderen, ratificeerde Nederland in 2009 de ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst. De overweging bij de ratificatie was dat toetreding van Bosnië en Herzegovina tot de Europese Unie kan zorgen voor stabilisatie in de Zuidoost-Europese regio. Verwacht wordt dat de Europese Unie stabiliteit zal brengen en dat het risico van hernieuwde conflicten in de regio zal afnemen.

De stagnatie van hervormingen na ratificatie van de stabilisatie- en associatieovereenkomst leidde tot onvrede bij de Nederlandse regering. In juni 2013 benadrukte toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Timmermans dat Nederland de EU volledig steunt bij de uitgeoefende druk op de Bosnische regering om de overeengekomen hervormingen door te voeren.

De huidige opvatting van Nederland is dat er strikt gehandhaafd moet worden op de Criteria van Kopenhagen voor Bosnië en Herzegovina kan toetreden tot de Europese Unie. De Nederlandse regering sluit zich bij de Europese Commissie en de Europese Raad aan met de opvatting dat er nog veel hordes genomen moeten worden voor het land zich kan aansluiten bij de EU.

De Tweede Kamer is in 2018 verdeeld over de kwestie. Sommige partijen willen überhaupt geen uitbreiding van de EU, andere partijen noemen toetreding van Bosnië 'volstrekt hypothetisch'.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven