r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Toetreding voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië tot de Europese Unie

Vlag Macedonië

De voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië vroeg in maart 2004 het lidmaatschap van de Europese Unie aan. Eind 2005 concludeerden de Europese Raad en de Europese Commissie dat Macedonië voldoende voortgang maakte met het uitvoeren van een vredesakkoord met de Albanese minderheid. Het land kreeg de status van kandidaat-lidstaat, maar verschillende problemen moeten overwonnen worden voor lidmaatschap aan de orde is.

In 2009 stelde de Europese Commissie, op basis van de resultaten van alle doorgevoerde hervormingen, voor om officieel met toetredingsonderhandelingen te beginnen. Het land raakte echter in een politieke crisis, waarbij de EU bemiddelde. Pas in 2017 kwam er een einde aan de politieke crisis in het land. In 2018 adviseerde de Commissie de lidstaten om de daadwerkelijke toetredingsonderhandelingen te starten, waarna de Raad Algemene Zaken besloot dat de onderhandelingen over toetreding op zijn vroegst eind 2019 beginnen.

Voordat toetredingsonderhandelingen kunnen starten moet nog een belangrijk obstakel overwonnen worden. De Europese Raad wil dat Macedonië en Griekenland een oplossing vinden voor het geschil over de naam van het land. Pas wanneer dit conflict is opgelost, kan de Europese Raad unaniem met de start van onderhandelingen instemmen. De Griekse premier Tsipras en de Macedonische premier Zaev bereikten op 12 juni 2018 een akkoord over een naamswijziging naar 'Noord-Macedonië'. Inmiddels heeft het parlement van Macedonië op 11 januari 2019 ingestemd met de naamswijziging. Nu moet Griekenland nog akkoord gaan, maar dat is geen uitgemaakte zaak. Er zijn namelijk al enkele politieke kopstukken opgestapt in Griekenland vanwege de kwestie.

Delen

Inhoud

1.

Voorgeschiedenis

Macedonië werd in 1991 onafhankelijk van de vroegere Socialistische Federale Republiek Joegoslavië. Tussen 1992 en 2005 verleende de Europese Unie 767 miljoen euro steun aan Macedonië. In de eerste jaren werd via het ECHO-programma steun verleend om humanitaire problemen aan te pakken. In 1996 werd Macedonië opgenomen in het PHARE-programma van de Europese Unie. Een jaar later werden verschillende samenwerkings- en handelsovereenkomsten gesloten die in 1998 van kracht werden.

Door de verbetering van de leefomstandigheden van de bevolking werden diverse Europese investeringsinstrumenten stopgezet. In plaats daarvan werd in 2001 in Luxemburg een Stabilisatie- en Associatie-overeenkomst getekend die in april 2004 in werking trad.

De overeenkomst voorziet in verschillende handelsvoordelen voor Macedonië. Bijna alle Macedonische producten hebben zonder invoerheffingen toegang tot de Europese markt. Als onderdeel van het stabilisatie- en associatieproces is Macedonië echter ook verplicht de tarieven voor de invoer van producten uit de Europese Unie verlagen.

In maart 2004 vroeg Macedonië het lidmaatschap van de Europese Unie aan. De Europese Raad vroeg de Europese Commissie een advies op te stellen over een eventuele toetreding. In dit advies ging de Commissie in op de vraag in hoeverre Macedonië op termijn kan voldoen aan de Kopenhagencriteria en de voorwaarden van de Stabilisatie- en Associatie-overeenkomst.

Op 18 juli 2005 evalueerde de Stabilisatie- en Associatieraad de politieke situatie van Macedonië. Vastgesteld werd dat Macedonië voldoende wetgeving had aangepast naar aanleiding van het Akkoord van Ohrid. Ook werd aangegeven dat de decentralisatie goed op gang gekomen was: de lokale autoriteiten werden versterkt in hun politieke macht.

Het Akkoord van Ohrid zorgde dus voor een terugkeer van de stabiliteit in het land. Op 9 november 2005 gaf de Europese Commissie daarom een positief advies over het verzoek van Macedonië om kandidaat-lidstaat van de Europese Unie te worden.

2.

De mijlpalen

2005: Op 17 december volgde de Europese Raad het advies van de Europese Commissie op en besloot Macedonië de status van kandidaat-lidstaat te geven. De toetredingsonderhandelingen zijn tot op heden niet begonnen.

2009: De Europese Commissie stelde voor het eerst voor om de toetredingsonderhandelingen te starten. Dat verzoek kreeg geen vervolg. Na een lange politieke crisis in het land deed de Commissie in 2018 opnieuw de aanbeveling om de toetredingsonderhandelingen te starten. Naar aanleiding van bezwaren van Frankrijk en Nederland heeft de Europese Raad echter om een jaar uitstel gevraagd. In die tijd kan onderzocht worden in hoeverre Macedonië daadwerkelijk aan Europese regelgeving voldoet.

2016: Na een lange politieke en economischje crisis stelde de Europese Commissie dat de toetredingsonderhandelingen konden worden gestart. De voorwaarde was dat er geloofwaardige verkiezingen kwamen. Naar oordeel van de Europese Raad waren die er in 2017, waardoor ook die barrière verdween.

2018: Op 12 juni bereikten Griekenland en Macedonië een akkoord over de wijziging van de naam van het land in Noord-Macedonië. Dit moet een eind maken aan een slepend conflict tussen beide landen. De deal leidde in zowel Macedonië als Griekenland tot politieke conflicten.

2018: Op 30 september was er een referendum over de naamswijziging van Macedonië. De opkomst was echter te laag, waardoor de kwestie niet werd opgelost met het referendum. Het woord was daardoor aan het Macedonische parlement.

2019: Op 11 januari stemde het Macedonische parlement in met de naamswijziging. Als het Griekse parlement nu ook akkoord gaat, komen toetredingsonderhandelingen dichtbij.

3.

Struikelblokken

Voordat Macedonië kan toetreden tot de Europese Unie staan er uitgebreide hervormingen op politiek en economisch gebied op de agenda. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste beleidsterreinen waar Macedonië volgens de Europese Commissie nog hervormingen moet doorvoeren of implementeren.

Politiek

Macedonië kent volgens de Europese Commissie stabiele democratische instellingen die goed functioneren en onderling samenwerken. Ook de verkiezingen in 2009 zijn volgens internationale standaarden goed verlopen. Dat beeld sloeg echter om na een afluisterschandaal en de politieke strijd die daar op volgde. Van 2015 tot 2017 verkeerde het land in een politieke impasse.

De strijd tegen corruptie is nog steeds inzet van beleid. De Groep van staten tegen corruptie (de GRECO) heeft hiertoe aanbevelingen gedaan die Macedonië nog moet uitvoeren. De Commissie stelde in haar landenrapport van 2018 dat Macedonië grote stappen heeft gezet in de strijd tegen corruptie en de hervorming van het rechtssysteem.

Op internationaal vlak werkt Macedonië mee aan het Joegoslavië-tribunaal. Dit had de Europese Unie als eis gesteld aan een eventuele toetreding tot de Unie.

De 'naamkwestie'

Griekenland weigert tot de naam 'Republiek Macedonië' te erkennen. Griekenland is bang dat Macedonië aanspraak wil maken op de Noord-Griekse provincie Macedonië, zodra de naam Macedonië internationaal erkend is. Ook vreest Griekenland dat deze regio van haar klassiek-culturele erfgoed beroofd zou worden door de toekenning van de naam Macedonië aan een van origine Slavisch land. Verschillende andere landen, waaronder Rusland, de VS, China, Canada, het Verenigd Koninkrijk, Bulgarije en Turkije erkennen het land wel onder de naam Republiek Macedonië. Oplossing van de naamkwestie is voor de Europese Raad voorwaarde voor het starten van de toetredingsonderhandelingen.

Macedonië en Griekenland onderhandelen over een compromis voor de naam van het land. De Griekse premier Tsipras en de Macedonische premier Zaev bereikten op 12 juni 2018 een akkoord over een mogelijke nieuwe naam: Republiek van Noord-Macedonië.

Op 30 september 2018 mocht de bevolking van het Macedonië zich via een referendum uitspreken over deze naamswijziging en over de wenselijkheid van toetreding van het land tot de NAVO en de Europese Unie. De opkomst (37 procent) was lager dan de vereiste 50 procent. Het referendum was daardoor ongeldig. De volgende stap van premier Zaev was een stemming in het parlement die met twee derde van de stemmen, dat wil zeggen 80 van de 120, aangenomen moest worden. Op 19 oktober 2018 heeft het parlement met exact twee derde meerderheid gestemd voor het in gang zetten van de grondwetswijziging die de naamsverandering mogelijk maakt.

De grondwetswijziging moest toen nog voor een derde en laatste stemming door het parlement, voordat de naamswijziging definitief werd. In januari 2019 was die definitieve stemming en daaruit bleek dat de naamswijziging door kan gaan.

Nu volgt er echter nog een spannend onderdeel. Het Griekse parlement moet nog stemmen over de ratificatie van het akkoord. De leider van een van de Griekse coalitiepartners heeft aangegeven dat zijn partij de steun aan de regeringscoalitie zal intrekken zodra er gestemd moet worden over het akkoord. Bovendien is de leider van de nationalistische partij van onafhankelijke Grieken, tevens minister van Defensie (Kammenos) opgestapt. De kwestie lijkt voort te slepen in Griekenland.

Economie

De Europese Unie vindt de economische integratie van Macedonië goed gevorderd. Het land heeft in korte tijd een stabiele economie ontwikkeld met als kenmerken een lage inflatie, een lage overheidsschuld en een evenwichtige begroting. De Unie stelt dat de liberalisering van prijzen en handelsverkeer grotendeels voltooid zijn. De Europese Unie verwacht dat de economie op de korte termijn in staat is om de concurrentie van de Europese economie aan te kunnen.

Toch werken verschillende punten nog als een rem op een goed functionerende markteconomie. Zo functioneert het overheidsbestuur erg langzaam en ingewikkeld waardoor (buitenlandse) investeringen te weinig worden gestimuleerd. Ook wordt de economie geremd door de informele sector van zwartwerkers.

Wetgeving

Het is waarschijnlijk dat Macedonië op korte termijn aan de meeste verplichtingen van het lidmaatschap voldoet op het gebied van wetgeving. Op enkele punten is er echter meer tijd nodig: het vrije verkeer van goederen, intellectuele eigendomsrechten, het mededingingsbeleid en de financiële controle. Ook op milieugebied zijn nog veel hervormingen nodig die de nodige tijd en inspanning van Macedonië vragen.

Uitbreidingsstop van EU-commissaris Hahn

Tijdens zijn verhoor door het Europees Parlement gaf EU-commissaris voor uitbreiding Johannes Hahn aan dat gedurende de vijf jaar dat hij de leiding zou hebben over uitbreiding er geen landen bij de EU zouden komen. Binnen de EU was uitbreiding al langere tijd een gevoelig onderwerp, maar door zich zo stellig uit te spreken nam Hahn veel perspectief weg bij de kandidaat-lidstaten.

In Macedonië leidde dit vooral tot wanhoop bij de Albanese bevolking, die EU-lidmaatschap als cruciaal beschouwt om zijn identiteit te bewaren. In 2015 laaide het conflict tussen Macedonië en Albanese separatisten dan ook weer op, wat vooral werd toegeschreven aan het gebrek aan uitzicht. De toegenomen spanning maakte veel van de succesvolle hervormingen in de relatie tussen de Macedonische en Albanese bevolking ongedaan.

Voortgangsrapporten

In het voortgangsrapport van 2018 was de Europese Commissie overwegend optimistisch. De naamkwestie is nog niet definitief opgelost en verdere hervormingen op het gebied van openbaar bestuur en de economie zijn nodig. Toch is Macedonië volgens de Commissie klaar om te beginnen met de daadwerkelijke toetredingsonderhandelingen.

4.

Nederlandse insteek

Toetreding van Macedonië tot de EU wordt door verschillende Europese leiders gezien als een strategisch belang voor de Europese buitenlandse en veiligheidspolitiek. Toetreding kan zorgen voor stabilisering van de Zuidoost-Europese regio. Naar verwachting zal dan het risico van conflicten in de regio afnemen. Daarnaast is de toetreding van Macedonië volgens velen belangrijk voor de gezamenlijke Europese aanpak van de vluchtelingencrisis. Door Macedonië loopt immers een belangrijke route voor vluchtelingen, de zogenoemde 'Balkanroute'.

Ondanks deze voordelen van toetreding van Macedonië, besloot het Nederlandse parlement in 2018 geen goedkeuring te verlenen voor het starten van de toetredingsonderhandelingen. De Tweede Kamer wil eerst het volgende voortgangsrapport afwachten om te kijken of Macedonië de vooruitgang kan doorzetten. Sommige Kamerleden willen dat Macedonië meer hervormingen doorvoert voordat perspectief op EU-lidmaatschap wordt geboden. Het volgende voortgangsrapport wordt pas in 2019 gepubliceerd. Bij de Raad Algemene Zaken in juni 2018, stemde minister Stef Blok dan ook tegen het voorstel van de Commissie om de onderhandelingen te beginnen.

5.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven