r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Links en rechts

Links en rechts zijn veel gebruikte termen in de Nederlandse politiek om partijen in te delen. De gronden waarop die indeling wordt gemaakt en dus ook de indeling zelf staat vaak ter discussie. De betekenis van 'links' en 'rechts' was vóór 1945 overigens geheel anders dan nu.

Tegenwoordig betitelt men vooruitstrevende partijen als 'links' en meer behoudende partijen als 'rechts'. Linkse partijen zijn voor een grotere rol van de overheid in het maatschappelijk leven, terwijl rechtse partijen die rol beperkt willen houden. Voor een nadere plaatsbepaling worden ook de termen centrum, centrumlinks en centrumrechts gebruikt. Partijen met radicale opvattingen worden extreemrechts of extreemlinks genoemd.

Delen

Inhoud

1.

Nadere toelichting

De termen links en rechts beogen in het algemeen kiezers meer duidelijkheid te geven. Omdat de indeling echter door partijen zelf en ook door kiezers op verschillende wijzen wordt uitgelegd, is terughoudendheid geboden. De indeling heeft vaak meer te maken met het beeld dat van een partij bestaat, dan met concrete programmapunten.

Bovendien kan een partij op sommige punten behoudend ('rechts') zijn, maar bij andere onderwerpen juist weer progressief ('links'). Verder hebben partijen vaak 'vleugels': dat zijn (groepen) partijleden die conservatievere of progressievere standpunten hebben dan de officiële partijlijn.

2.

Partijen

Van de huidige partijen worden Partij voor de Dieren, SP, GroenLinks, PvdA als 'links' beschouwd. Voor D66 is die aanduiding minder zeker; vooral na de deelname van de partij aan het tweede kabinet- Balkenende, De partij wordt niettemin als 'centrumlinks' gezien.

Een partij als de SGP kan zonder veel discussie tot rechts worden gerekend. Bij partijen als de VVD en het CDA ligt dat anders. Gelet op de standpunten ten aanzien van inkomens, overheidsingrijpen en gezagshandhaving zouden VVD en CDA bij rechts ingedeeld kunnen worden. Op het gebied van ethische vraagstukken (abortus, euthanasie) geldt de VVD echter eerder als 'links'.

Ook een partij als de ChristenUnie past niet zo eenvoudig in het 'links-rechts'-schema. Die partij is voorstander van een krachtig milieubeleid en is ook op sociaal gebied enigszins als 'links' te beschouwen. Ten aanzien van vraagstukken als 'gezag' en 'normen en waarden' is de partij echter weer meer 'rechts' te noemen.

In de jaren tachtig en negentig werden de Centrum-democraten als extreem-rechts beschouwd. Nog radicaler waren in dat opzicht de Nederlandse Volksunie en CP'86. Ter uiterste linkerzijde bestonden partijtjes als de Kommunistische Eenheidsbeweging en de Socialistiese Arbeiderspartij. Momenteel zijn er nog nauwelijks dergelijke extreme partijen, al wordt de de PVV door sommigen vanwege haar standpunten over 'nieuwe Nederlanders' als extreem-rechts getypeerd.

3.

Krachtsverhoudingen

De indeling is gebaseerd op de gangbare indeling, waarbij D66, PvdA, GroenLinks (en haar voorlopers PPR, PSP, CPN en EVP), alsmede de SP en de Partij voor de Dieren als 'links' worden beschouwd en de overige partijen als 'rechts'. Ook DENK wordt als linkse partij beschouwd.

 
 

jaar

links

rechts

2017

64

86

2012

71

79

2010

67

83

2006

68

82

2003

65

85

2002

49

101

1998

75

75

1994

68

82

1989

67

83

1986

64

86

1982

62

88

1981

70

80

1977

67

83

1972

65

85

1971

60

90

1967

53

97

1963

51

99

4.

Historisch perspectief

Tot de Tweede Wereldoorlog betekende 'rechts' confessioneel en 'links' niet-confessioneel. Zowel de liberalen als sociaaldemocraten werden tot 'links' gerekend. Nederland kende sinds het einde van de negentiende eeuw de zogenaamde 'rechtse' coalitie, het samenwerkingsverband van de katholieke en protestantse partijen.

De tegenstelling tussen 'gelovigen' en 'ongelovigen' (antithese) als politieke scheidslijn was geïntroduceerd door Abraham Kuyper. Slechts in enkele uitzonderingsgevallen werkten de beide stromingen samen in een kabinet. Voor de sociaaldemocraten duurde het zelfs tot 1939 voor de rechtse partijen bereid waren om samen met hen een kabinet te vormen.

Na de oorlog werden wel kabinetten van 'rechts' (confessionelen) en 'links' (sociaaldemocraten) gevormd. De oude indeling werd toen steeds meer vervangen. Toen werden rechts/links gebruikt als beeld voor conservatief en progressief.

In de jaren zestig en zeventig werd de tegenstelling tussen partijen, en ook tussen 'rechts' en 'links' groter dan in de jaren vijftig. Dat werd polarisatie genoemd. Partijen als VVD en PvdA sloten uit dat zij met elkaar in een kabinet zouden samenwerken. Die polarisatie duurde tot begin jaren tachtig. Onder de kabinetten- Lubbers verdween de scherpe tegenstelling weer en in 1994 bleek zelfs samenwerking mogelijk van PvdA en VVD.


Meer over

Delen

Terug naar boven