r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europa in de wereld

Europa op de wereldbol met sterren van de EU
Bron: © European Union, 2017

De Europese Unie (EU) is sinds zijn ontstaan in 1951 op steeds meer terreinen actief geworden op het wereldtoneel. Wat ooit begon als een samenwerkingsverband dat zich richtte op handel en economie is inmiddels uitgegroeid tot een veel politiekere unie, die internationaal een belangrijke rol speelt op het gebied van humanitaire hulp, armoedebestrijding en diplomatie.

De EU is de derde grootste economie ter wereld. Aangezien bescherming van de mensenrechten één van de belangrijkste speerpunten is van het buitenlands beleid van de EU, wordt er geprobeerd daar in de handelsbetrekkingen aandacht aan te besteden. Ondertussen vormen landen als China, Rusland en Saudi-Arabië zowel op economisch als democratisch vlak een uitdaging voor de Europese stabiliteit en waarden. Daar komt nog bij dat de EU-lidstaten het intern lang niet altijd eens zijn over het buitenlands beleid.

Een veranderende wereldorde zet de internationale diplomatieke relaties van de EU op scherp. Historisch gezien heeft de EU altijd kunnen rekenen op de Verenigde Staten voor militaire en diplomatieke steun, maar dit is niet langer meer zo. De Amerikaanse President Donald Trump heeft zich teruggetrokken uit het nucleaire akkoord met Iran uit 2015 en dreigt hetzelfde te doen met het NAVO-lidmaatschap. Dit soort ontwikkelingen dwingen de EU zijn militaire strategie te heroverwegen.

Inhoud

1.

De EU en handel

De Europese Unie is het grootste handelsblok ter wereld. 16,5 procent van alle im- en export ter wereld gaat door de Europese Unie. Europa heeft hierdoor een grote invloed op de distributie van goederen en kapitaal over de hele wereld.

De EU streeft naar het beperken van handelsbarrières wereldwijd, bijvoorbeeld door het sluiten van handelsakkoorden met landen of regio's buiten de Europese Unie. Verder is de EU lid van de Wereldhandelsorganisatie (WHO), waarin het doel ook is om internationale handel te bevorderen.

Mensenrechten spelen een rol in het aanhouden van handelsbetrekkingen en het toe kunnen treden van landen tot de Unie. De mensenrechtensituatie is onderwerp van gesprek in de contacten met verschillende landen. Soms worden lagere handelstarieven gehanteerd voor landen die zich aan bepaalde door de EU opgestelde arbeidsvoorwaarden en -normen (blijven) houden.

Een belangrijk streefpunt van de Europese Unie is ook het gelijkstellen van de voorwaarden voor handel voor rijke en arme landen, zodat welvaart zich ook kan verspreiden over minder ontwikkelde gebieden. De Unie onderhandelt regelmatig met ontwikkelingslanden over het openstellen van elkaars markten voor goederen en diensten, zodat afzetmarkten voor producenten worden vergroot.

In 2010 publiceerde de Europese Commissie de EU 2020-strategie, waarin de koers voor de komende tien jaar werd vastgesteld. De Europese economie leed indertijd erg onder de de mondiale financiële crisis. De EU, zo wordt gesteld, doet er goed aan om zich open te stellen voor opkomende economieën en strategische relaties op te bouwen met die landen. Een speciale focus zou moeten liggen op de ontwikkeling van "groene" producten en technologieën.

2.

Ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp

Ontwikkelingssamenwerking was oorspronkelijk vooral op Afrikaanse landen gericht. De hulp strekte zich halverwege de jaren '70 uit tot Azië, Latijns-Amerika en de landen van de zuidelijke en oostelijke oevers van de Middellandse Zee.

De Europese Unie ziet ontwikkelingssamenwerking aan partnerlanden niet alleen als solidariteit, maar ook als een kans om sterkere, welvarende partners te ontwikkelen. De Europese Unie is goed voor de helft van alle ontwikkelingshulp ter wereld. Voor 2018 stond een bedrag van 3 miljard euro voor ontwikkelingssamenwerking op de EU-begroting. In de meerjarenbegroting 2021-2027 wordt er meer geld opzij gezet voor het Instrument voor Nabuurschapsbeleid, Onwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI); in totaal 1,3 keer meer dan het MFF 2014-2020.

Middelen voor dit soort hulp worden beheerd door het Bureau voor humanitaire hulp (ECHO). Het bureau is opgericht in 1992 en heeft sinds die tijd aan meer dan 100 landen hulp geboden.

Naast ontwikkelingshulp, biedt de Europese Unie ook humanitaire hulp in noodsituaties. Hierbij moet gedacht worden aan noodhulp na bijvoorbeeld een aardbeving. In 2017 maakte de Europese Commissie ruim 1,5 miljard euro aan EU-middelen vrij voor humanitaire hulp in 94 landen.

In de meerjarenbegroting 2021-2027 is er nog meer geld begroot voor het Instrument voor Nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking. Het instrument zal per geografische regio geldbedragen toekennen. Ook gaat er meer geld naar humanitaire hulp en het instrument voor pretoetredingssteun (IPA).

3.

Buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht in 1993, heeft de EU de doelstelling geformuleerd om een formeel gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid (GBVB) te voeren. De EU kan zich sindsdien als één geheel uitspreken over zaken die raken aan de grondbeginselen en gemeenschappelijke waarden van de Unie, zoals mensenrechten of gewapende conflicten.

Enkele maanden na de inwerkingtreding van het GBVB brak de burgeroorlog in Joegoslavië uit. Het nieuwe beleid werd direct op de proef gesteld, en bleek nog niet erg effectief. Uit deze ervaring, en die van conflicten in Afrika in de jaren '90, zijn lessen getrokken; zo kan de EU tegenwoordig ook zelfstandig optreden in gevallen waarin de NAVO afwezig is.

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in 2009 is de positie van de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid uitgebreid. Deze vertegenwoordigt de EU internationaal als het gaat om buitenlands en veiligheidsbeleid. De Hoge Vertegenwoordiger vertegenwoordigt de Europese Unie op het wereldtoneel, zoals bijvoorbeeld bij de gesprekken over een akkoord tussen de westerse landen en Iran.

De Hoge Vertegenwoordiger staat aan het hoofd van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO). De EDEO is feitelijk de diplomatieke dienst van de EU.

Europees defensiebeleid

Binnen het GBVB valt ook het gemeenschappelijk defensiebeleid (EVDB). Deze geeft invulling aan het organiseren van de defensie van het grondgebied van de EU. Het EVDB kan uitmonden in een gemeenschappelijke defensie als de Europese Raad daartoe besluit.

Met het Verdrag van Lissabon is de EU zichtbaarder geworden op het wereldtoneel, maar veel verantwoordelijkheden op dit niveau blijven een aangelegenheid voor de afzonderlijke lidstaten. In de Europese globale strategie van 2018 (COM(2018)647) gaf EDEO aan dat vertragingen in de besluitvorming door de vaak vereiste eenparigheid van stemmen nadelige gevolgen hebben voor de efficiëntie van het buitenlands en defensiebeleid.

De Europese defensiecapaciteit is nog erg gefragmenteerd. Verzoeken voor één Europees leger klonken al meerdere malen uit de monden van Europese leiders als de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse President Emmanuel Macron, maar het lijkt nog toekomstmuziek.

4.

Meer informatie

Factsheet Europees Parlement

Terug naar boven