r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Laatste nieuws: 

Europa en democratie

Stembus met Europese sterren

Democratie is één van de kernwaarden van de Europese Unie . Door de burgers gekozen volksvertegenwoordigers spelen in besluitvorming op Europees niveau een belangrijke rol. Voor individuele burgers zijn de mogelijkheden om Europees invloed uit te oefenen of mee te praten zeer beperkt. Bij veel mensen leeft het gevoel dat zij helemaal niets hebben in te brengen in wat er in 'Brussel' wordt besloten, en ook hun eigen land maar weinig invloed heeft. Een gevoel dat door de eurocrisis is versterkt.

Er wordt dus een democratisch tekort gevoeld. Misschien is de democratische controle echt slecht geregeld, of ligt de oorzaak bij het feit dat veel mensen weinig zicht hebben op wat er in Europa gebeurt en hoe Europa werkt? Het beeld is genuanceerder. Er zijn zeker verbeteringen mogelijk aan de procedurele kant. Tegelijkertijd laten we, zeker in Nederland, uit onwetendheid over hoe het werkt, zelf vaak kansen liggen om invloed uit te oefenen.

Delen

Inhoud

1.

Democratische controle door volksvertegenwoordigers

Europees Parlement

Iedere vijf jaar worden er in de hele Europese Unie verkiezingen gehouden voor het Europees Parlement (EP). Ieder land heeft een vast aantal zetels in het Europees Parlement, en dus hun 'eigen' Europarlementariërs .

De nationale partijen werken samen in Europese verbanden; zo zijn er Europese christendemocraten, socialisten, liberalen, conservatieven en groenen. Het partijbelang en de ideologie zijn leidend, meer dan nationaal belang.

Het kan voor een Nederlander die invloed wil uitoefenen soms dus nuttiger zijn om contact te zoeken een Deense socialist of Spaanse liberaal die in een bepaald onderwerp is gespecialiseerd dan om één van de Nederlandse Europarlementariërs te benaderen.

Het Europees Parlement heeft op verreweg de meeste beleidsterreinen medebeslissingsbevoegdheid . Dat wil zeggen dat het Europees Parlement moet instemmen met nieuwe voorstellen, anders worden ze niet aangenomen. Het Europees Parlement deelt de beslissingsbevoegdheid met de Raad van Ministers , waar ministers het belang van hun land vertegenwoordigen.

Op beleidsterreinen waar het Europees Parlement geen medebeslissingsbevoegdheid heeft, ontstaat mogelijk een democratisch tekort omdat parlementaire controle op Europees niveau dan beperkt is. In die gevallen neemt de Raad van Ministers de besluiten echter op basis van unanimiteit . Ieder land heeft dan een veto en kan besluiten blokkeren. Een besluit wordt dus alleen aangenomen als ook de Nederlandse minister voor stemt. De ministers worden gecontroleerd op nationaal niveau, in de nationale parlementen. Het ontstane democratische tekort op Europees niveau (doordat het Europees Parlement niet meebeslist) wordt dan op het niveau van de lidstaten opgevangen.

Nationale parlementen

Iedere minister in de Raad van Ministers moet verantwoording afleggen aan het eigen nationale parlement. In de meeste gevallen worden besluiten in de Raad van Ministers met meerderheid van stemmen genomen, en kan één land een besluit niet tegenhouden. Als een minister, geheel volgens de wensen van het eigen parlement, heeft tegengestemd, maar een meerderheid van andere landen het besluit goedkeurde, kan het parlement de minister dus niets kwalijk nemen.

In bijna alle gevallen waarin de Raad van Ministers met meerderheid van stemmen besluit heeft het Europees Parlement medebeslissingsbevoegdheid en is er op Europees niveau sprake van democratische controle.

Vindt de besluitvorming plaats op basis van unanimiteit dan hebben nationale parlement wel degelijk veel invloed. Als een parlement de minister opdraagt tegen te stemmen dan zal die daar in principe gehoor aan geven en wordt een voorstel tegengehouden.

Als het Europese voorstel wel is aangenomen, heeft de minister kennelijk voor gestemd, tegen de instructies van zijn parlement in. In dat geval moet de minister zich tegenover zijn parlement verantwoorden. Maar het gebeurt zelden dat een minister tegen de opdracht van zijn parlement in, toch voor stemt.

Kaartprocedure

Nationale parlementen kunnen bij nieuwe voorstellen aangeven dat de EU zich niet met dat onderwerp zou moeten bezighouden maar dat het beter op nationaal, regionaal of lokaal niveau geregeld kan worden. Als genoeg parlementen bezwaar maken dan moet het voorstel worden heroverwogen. De nationale parlementen kunnen een voorstel niet helemaal tegenhouden.

Parlementaire controle in Nederland

Wanneer de Europese Commissie haar jaarlijkse werkprogramma publiceert geeft de Tweede Kamer aan welke dossiers zij uitvoeriger gaat volgen. Dit zijn dossiers die voor Nederland van bovengemiddeld belang zijn. Bij zeer politiek gevoelige kwesties maakt de Tweede Kamer een parlementair voorbehoud ; in dat geval mag de regering geen besluiten nemen voordat zij met de Kamer heeft overlegd.

Deze twee manieren van scherpere controle betreft slechts een beperkt deel van alle voorstellen die de EU jaarlijks uitbrengt.

Verminderd toezicht

Voor gedelegeerde en uitvoeringsbesluiten (besluiten gericht op het invullen van praktische zaken om wetgeving correct in te kunnen voeren) geldt dat de parlementaire controle - in elk geval op Europees niveau - beperkt is. In een deel van de gevallen heeft het Europees Parlement alleen het recht om implementatie- en uitvoeringsbesluiten te herroepen. Controle vindt dus met name achteraf plaats.

Op zich is deze manier van werken niet ongebruikelijk. In Nederland, en ook alle andere lidstaten, wordt ook gebruik gemaakt van afgeleide regelgeving die veelal buiten de gebruikelijke parlementaire procedures voor wetgeving wordt vastgesteld.

2.

Inspraakmogelijkheden voor burgers

Invloed door lobbyen

Binnen de formele besluitvormingsprocedures kunnen burgers proberen invloed uit te oefenen. Dat kan door te lobbyen bij politici en beleidsmakers. Het bedrijfsleven en belangengroepen maken hier dan ook veelvuldig gebruik van. Om burgers en andere groepen meer inzicht te geven in hoe bepaalde procedures lopen heeft de EU een aantal stappen genomen om de transparantie te vergroten. Ook is een lobbyregister gekomen zodat burgers weten wie er allemaal proberen het beleid te beïnvloeden. Het lobbyregister is echter wel onvolledig.

Europees burgerinitiatief

Meer dan één miljoen burgers uit ten minste een kwart van alle EU-landen kunnen via een burgerinitiatief een onderwerp agenderen bij de Europese Commissie. Er zijn wel een aantal beperkingen; zo mag het burgerinitiatief alleen voorstellen bevatten die binnen de bestaande bevoegdheden van de Europese Unie vallen, en niet tegen de waarden van de EU indruisen.

Openbare raadplegingen

De Europese Commissie organiseert met regelmaat raadplegingen voor burgers en betrokken partijen over nieuwe regelgeving of over het verbeteren van bestaande wetgeving. Raadplegingen worden ook gebruikt om te verkennen welke kant burgers, bedrijven en andere organisaties op willen bij een bepaald onderwerp.

Meestal kunnen geïnteresseerden via de site van de Europese Unie een formulier invullen.

Debat- en participatieplatform Agora (EP)

Het Europees Parlement heeft een platform opgericht voor het bevorderen van de dialoog met de burgers. Een agora wordt georganiseerd rond een bepaald thema en 500 burgers uit verschillende landen en sectoren mogen via een intensief traject meepraten. Het EP hoopt dat de discussies over een thema concrete oplossingen voor problemen opleveren waar Europarlementariërs in hun werk uit kunnen putten. De uitkomsten van een agora worden naar alle EU-instellingen en relevante organisaties gecommuniceerd.

3.

Communicatie en de EU

Veel politici die Europees actief zijn, klagen over een gebrek aan aandacht van kranten en televisie voor wat er in Europa gebeurt. Alleen Europese toppen, schandalen en zo af en toe een politieke geruzie worden opgeschreven of halen het nieuws. Of het verwijt terecht is of niet, iedereen lijkt het erover eens dat er geen breed gedragen Europese publiek sfeer is waar over de EU gepraat wordt.

Volgens de Commissie beheert de Europese Unie daarom haar eigen televisiekanalen en netwerken en geeft ze trainingen voor journalisten. Daarmee zou de EU meer open en toegankelijk worden voor de burger. Critici stellen dat de EU via de eigen kanalen een te pro-Europese boodschap zou verspreiden en dat er weinig of geen ruimte is voor kritische geluiden.

In iedere lidstaat van de EU staat tenminste één vertegenwoordiging van de Europese Commissie en het Europees Parlement. Deze organiseren allerlei activiteiten om de burgers beter bekend te maken bij de burger en burgers te helpen hun te weg te vinden in Europa.

4.

Roep om meer democratie

Een deel van de Europese bevolking wil betere parlementaire controle en meer invloed van de burger op de Europese Unie. Vanuit de Europese instellingen is in de loop der jaren geprobeerd de onvrede bij dit deel van de bevolking weg te nemen. Oplossingen varieerden van betere uitleg en dialoog met de burger tot een meer structurele aanpak. Zo is er meer openheid gekomen over besluitvorming in de Raad van Ministers.

Het meest uitgebreide pakket aan voornemens en voorgestelde maatregelen dat de Commissie heeft uitgebracht was het witboek "European Governance" uit 2001. Openheid was daarin een belangrijk element.

Democratische controle maatregelen eurocrisis

Na het uitbreken van de eurocrisis werden een tijdelijk noodfonds en later een permanent noodfonds opgetuigd om landen die in financiële problemen verkeren te ondersteunen. Daarnaast maakten de lidstaten die de euro als munt hadden en de meeste overige EU-lidstaten ook afspraken over strenger Europees toezicht op de nationale overheidsbegrotingen.

Aanvragen bij het noodfonds hebben de instemming nodig van alle lidstaten, het Europees Parlement speelt geen rol. En het in 2012 gesloten verdrag waar die strengere begrotingsregels in zijn vastgelegd is buiten de EU om geregeld.

De nationale parlementen moeten de controle op dit terrein zelf invullen. Maar in de praktijk levert dat problemen op; zo worden vanuit de EU aanbevelingen en richtlijnen opgesteld voor een lidstaat om aan een bepaalde norm te voldoen. Indien zij dat niet doen kan een boete volgen. De invloed van nationale parlementen op hoeveel er bezuinigd moet worden en welke hervormingen moeten worden doorgevoerd lijken dus te zijn ingeperkt.

Debat in Nederland

De Tweede Kamer wil de eigen invloed op Europese wetgeving vergroten. De Kamer ziet hiervoor mogelijkheden door beter samen te werken met de andere nationale parlementen. De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) is het met de Kamer eens; meer betrokkenheid van de nationale parlementen is goed voor de democratische legitimiteit van de EU. De AIV is echter ook kritisch op de Nederlandse politici; zij zouden duidelijker kunnen zijn over hun standpunten aangaande Europees beleid en zelf meer aandacht kunnen besteden aan Europese kwesties.

BurgerforumEU.nl gaat veel verder in haar kritiek op de politiek. Het burgerforum wil dat de Nederlandse burger per referendum mee moet kunnen beslissen wanneer er overdracht van bevoegdheden plaatsvindt naar de Europese Unie.

5.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven