r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Transparantie van de Europese Unie

Berlaymontgebouw

De term "transparantie" duidt op de mate van openheid waarmee de instellingen van de Europese Unie werken. Het gaat er daarbij niet alleen om de toegang voor het publiek tot informatie te verbeteren, maar ook om deze informatie duidelijker en leesbaarder te maken.

Om de transparantie van de EU te verbeteren hebben de Europese Commissie en het Europees Parlement sinds 2011 een gezamenlijk transparantieregister . Daarin worden activiteiten van belangenvertegenwoordigers bij die instellingen geregistreerd. Het aanmelden van activiteiten gebeurt nu op vrijwillige basis. Zowel de Commissie als het Parlement zijn van mening dat registratie van lobbyisten verplicht moet worden, om zo de transparantie te verbeteren.

De onderhandelingen over Europese wetgeving zijn te ondoorzichtig, rapporteerde de Europese Ombudsman in januari 2018. De standpunten van lidstaten in raadswerkgroepen zijn niet transparant genoeg. Ook het besluitvormingsproces van de de triloog en de daarbij behorende documenten zijn niet openbaar. Het Gerecht van het Europese Hof van Justitie oordeelde in maart 2018 dat de documenten in onderhandelingen in de triloog in principe openbaar horen te zijn als daarom wordt gevraagd, tenzij dit het besluitvormingsproces blokkeert.

Delen

Inhoud

1.

Eerste initiatieven

Onder druk van de publieke opinie, die aandrong op meer openheid in het Europese bestuur, kwamen de Raad , de Commissie en het Europees Parlement in oktober 1993 tijdens een inter-institutionele conferentie met een verklaring over democratie, transparantie en subsidiariteit .

De instellingen beloofden hun werk en hun werkmethoden toegankelijker voor het publiek te maken. De Raad besloot onder meer publiek toe te laten bij (delen van) bepaalde vergaderingen, stemmingen openbaar te maken, zijn archieven open te stellen voor publiek en Europese regelgeving te vereenvoudigen.

De Commissie op haar beurt kondigde aan meer consultatieronden te houden, voorafgaand aan de definitieve formulering van voorstellen, contacten met het publiek in het algemeen te intensiveren en een databank aan te leggen met informatie over lobby-organisaties.

Het witboek over European Governance (2001) leidde in juni 2002 tot een nieuwe reeks initiatieven van de Commissie. Die moesten tot meer openheid en een grotere doeltreffendheid van de werkmethoden van de EU leiden.

2.

Openheid documenten

In 1995 oordeelde het Europese Hof van Justitie , dat de Raad de verplichting heeft tekst en uitleg te geven wanneer hij weigert informatie, zoals notulen van vergaderingen, vrij te geven aan de media. Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie regelt het recht op toegang tot documenten van de Raad, de Commissie en het Europees Parlement.

In mei 2001 nam de Raad hierover een verordening aan. Deze Euro-WOB (de Europese equivalent van de Nederlandse Wet Openbaarheid van Bestuur) stelt elke burger in staat bij de genoemde instellingen en de agentschappen van de Gemeenschap kosteloos documenten op te vragen (eventueel kan bij meer dan twintig A4'tjes wel een vergoeding gevraagd worden voor de werkelijke kosten van het maken van de kopieën en van de verzending). Bij weigering kan de aanvrager een klacht indienen bij het Europese Hof van Justitie of de Europese Ombudsman . Overigens hebben de Europese Commissie en lidstaten het recht om in samenspraak te besluiten bepaalde documenten niet te openbaren.

Per juni 2002 is er een openbaar register waarin alle documenten zijn opgenomen. Inzage in documenten kan geweigerd worden wanneer de stukken betrekking hebben op bijvoorbeeld het openbaar belang (veiligheid, militaire aangelegenheden), het monetair en economisch beleid of op commerciële belangen (vertrouwelijke bedrijfsgegevens).

In juli 2008 bepaalde het Europese Hof van Justitie dat Europese burgers inzicht mogen krijgen in de adviezen van de juridische diensten van de Europese Unie.

In juni 2012 is een nieuwe transparantieportaalsite gelanceerd. Dit portaal heeft als doel om de besluitvormingsprocessen van de Europese Commissie toegankelijker te maken voor burgers.

D66 Europarlementariër Sophie in 't Veld heeft in maart 2014 een rapport over een Europese vorm van de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) gepresenteerd. Kiezers moeten volgens het rapport kunnen volgen wat hun Europese vertegenwoordigers en bestuurders doen. Stukken moeten veel vaker proactief op internet worden gepubliceerd, aldus In 't Veld. De inhoud van het rapport wordt gesteund door een meerderheid in het Europees Parlement. Het EP roept de Commissie en de Raad op om passende regelgeving op te stellen.

Ook is er commentaar, onder andere vanuit de Tweede Kamer, op het gebruik dat teveel stukken te makkelijk het predicaat 'geheim' krijgen. De openheid die zou moeten worden betracht volgens de geldende Europese verdragen wordt zo met name door de Raad in de praktijk ongedaan gemaakt.

Transparantie bij vergaderingen en stemmingen

Vergadering van de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement zijn live (op internet) te volgen.

Om de resultaten van stemmingen in het EP en de Raad beter inzichtelijk te maken is de onafhankelijke website VoteWatch.eu gelanceerd. Op deze website kunnen bezoekers het stemgedrag van Europarlementariërs op een overzichtelijke manier inzien. Ook is te zien hoe vaak een EP-lid afwezig is tijdens stemmingen.

In februari 2014 besloten Europarlementariërs voortaan in commissieverband over alle resoluties en in plenair verband over niet-bindende resoluties hoofdelijk te gaan stemmen. Voordien was dit niet verplicht. Over wetgevende voorstellen werd al wel standaard hoofdelijk gestemd. De resultaten van de stemmingen in parlementaire commissies worden elektronisch geregistreerd en gepubliceerd voor publieke controle.

Transparantie en informele wetgevende overleggen

Er vinden ook informele onderhandelingen tussen de Raad, het EP en de Commissie plaats, zogenaamde trilogen. De (tussentijdse) uitkomsten van onderhandelingen in dergelijke trilogen zijn veel moeilijker te achterhalen dan de stappen in het formele wetgevingsproces. Ook is niet bekend hoe het eindresultaat tot stand is gekomen omdat er vaak geen formele (en publieke) stemming wordt gehouden.

In maart 2018 oordeelde het Gerecht van het Europese Hof van Justitie dat documenten in de onderhandelingen in de triloog openbaar horen te zijn'als daarom wordt gevraagd. Alleen wanneer het besluitvormingsproces wordt benadeeld mag openbaarmaking worden geweigerd.

Het Europees Parlement , de Tweede Kamer en de Europese Ombudsman pleiten allen voor het openbaar maken van de standpunten per lidstaat tijdens onderhandelingen over wetgeving. Dat moet meer inzicht geven in hoe de besluitvorming verloopt en - in het geval van de nationale parlementen - ook beter in staat stellen controle uit te oefenen op wat hun regeringen aan standpunten innemen en waar ze pijnpunten uitruilen.

Volgens de Europese Ombudsman kan transparantie helpen om het imago van de EU te verbeteren. Lidstaten zeggen te vaak dat 'Brussel' allerlei regels aan ze oplegt, terwijl diezelfde lidstaten in de Raad hebben ingestemd met de regels waar ze tegen te hoop lopen. Door inzicht te geven in welke positie iedere lidstaat inneemt tijdens onderhandelingen over nieuwe regels, kunnen lidstaten hun verantwoordelijkheid niet langer ontlopen.

Controle door nationale parlementen

Transparantie is ook van belang voor controle door nationale parlementen van hun regeringen. De besluitvorming is nu te veel een black box, zo concludeerden de Tweede Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA), Renske Leijten (SP) en Martin van Rooijen (50PLUS) in december 2017 als rapporteur in een position paper. Daarin roepen ze op tot openbaarheid van documenten en stemverhoudingen en formalisering van de eurogroep.

Op 19 februari 2018 overhandigden de drie Nederlandse parlementariërs hun voorstellen aan Eurogroepvoorzitter Mario Centeno . De aanbevelingen werden gesteund door 26 Kamers van parlementen binnen de EU. Ze zijn ook aan de Europese Commissie en de Europese Raad gestuurd.

Er kleven wel mogelijke risico's aan deze transparantie: onderhandelingen worden lastiger als lidstaten bij iedere concessie die zij doen om tot een compromis te komen, het risico lopen daarvoor hard te worden afgestraft. Dan durven lidstaten niets meer toe te geven. Het risico bestaat dat de besluitvorming vertraagt omdat iedere lidstaat voor iedere wijziging weer langs het parlement moet. In het ergste geval neemt de Raad helemaal geen (omstreden) besluiten meer.

3.

Lobbyen

Sinds 1996 kunnen lobbyisten en belangengroepen zich vrijwillig in laten schrijven in een speciaal register. Dat register is in 2011 samengevoegd met een soortgelijk register van de Commissie. Het Europees Parlement wil dat registratie verplicht wordt, en dat ook de Raad van Ministers zich bij het register aansluit.

Om de onafhankelijkheid van eurocommissarissen te waarborgen en belangenconflicten te voorkomen, nam de Europese Commissie in april 2011 een nieuwe gedragscode aan. Volgens deze nieuwe code mogen eurocommissarissen niet in een leidende functie politiek actief zijn. Commissarissen die de Commissie verlaten hebben, moeten gedurende achttien maanden informatie verstrekken over hun nieuwe activiteiten. Voorheen was dit twaalf maanden.

De nieuwe richtlijn is mede opgesteld naar aanleiding van een rel rond de Duitse oud-commissaris Verheugen , die kort na zijn afscheid opnieuw de Europese arena betrad, nu als lobbyist.

Sinds 1 december 2014 worden alle contacten van de Europese Commissie met lobbyisten en belangenorganisaties online openbaar gemaakt. Eurocommissaris Frans Timmermans heeft het EP opgeroepen hetzelfde te doen. Deze informatie wordt binnen twee weken na een bijeenkomst openbaar gemaakt op de websites van de leden van de Commissie. Dit geldt ook voor directeuren-generaal.

Het gaat hierbij om de volgende online registers waarin de informatie openbaar gemaakt wordt:

4.

Financiële transparantie

De Europese Commissie publiceert uitgebreide jaarverslagen waar tot op zeker niveau valt terug te vinden waar Europees geld aan is besteed. Een aantal Directoraten-Generaal van de Commissie vermeldt alle toegekende subsidies op hun website, soms met naam en toenaam van de personen, instellingen of projecten die subsidie hebben ontvangen.

Voorbeelden van overzichten van subsidieverstrekking:

5.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven