r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Schengen- en visabeleid

Grensovergang Kroatë © Rianne van Rossum

Het Verdrag van Schengen regelt het vrije verkeer van personen tussen 26 deelnemende landen in Europa. Door middel van dit verdrag kunnen burgers van de deelnemende landen vrij reizen binnen de Schengenzone. Alle lidstaten van de EU, op het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Kroatië, Roemenië, Bulgarije en Cyprus na, zijn lid van Schengen. Ook IJsland, Lichtenstein, Noorwegen en Zwitserland zijn lid.

Daarnaast zorgt het Schengenakkoord ervoor dat de deelnemende landen een gemeenschappelijk visabeleid hebben. Hierdoor kunnen burgers van landen buiten de Schengenzone met één visum door alle Schengenlanden reizen. Het nadeel van dit systeem is echter dat als de buitengrenzen van de zone niet voldoende bewaakt worden, migranten van buiten de Schengenzone ongecontroleerd kunnen doorreizen. Het Europees reisinformatie en -autorisatiesysteem (ETIAS), dat in juli 2018 werd goedgekeurd, moet hierin verbetering brengen.

Tijdens de vluchtelingencrisis hebben enkele landen daarom opnieuw controles aan de binnengrenzen ingevoerd. Dit heeft geleid tot veel discussie binnen de EU. Tijdelijke herinvoering van controles aan de binnengrenzen is namelijk alleen in uitzonderlijke gevallen toegestaan. Om deze problemen op de lange termijn op te lossen wordt gewerkt aan een zogenoemd inreis-uitreissysteem (EES). Daarin worden onder andere gegevens van personen die te lang binnen het Schengengebied zijn geregistreerd en gedeeld. Het inreis-uitreissysteem moet in 2020 operationeel zijn.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Ontwikkeling in vogelvlucht

Het Verdrag van Schengen trad op 14 juni 1985 in werking. Het verdrag verleent zijn naam aan de plaats waar het is ondertekend, namelijk Schengen in Luxemburg. Frankrijk, Duitsland en de Benelux-landen tekenden destijds als eersten het verdrag; zij openden daarmee hun grenzen voor elkaar. Het doel was om druk uit te oefenen op de andere lidstaten om ook hun binnengrenzen open te stellen en om vrij verkeer van personen in te voeren.

Inmiddels kan tussen 26 landen vrij gereisd worden. De controles aan de binnengrenzen van deze landen zijn afgeschaft en er is één enkele buitengrens gecreëerd waar de controles bij de binnenkomst in de Schengenruimte volgens identieke procedures uitgevoerd worden. Ook zijn er gemeenschappelijke voorschriften vastgesteld omtrent visa, asielrecht en controle bij de buitengrenzen, zodat het vrije verkeer van personen binnen de Schengenruimte niet ten koste gaat van de openbare orde.

Een negatief gevolg van het Schengenverdrag was een toename van de grensoverschrijdende criminaliteit. Daarom werd in de jaren '90 het Schengen Informatiesysteem opgericht, dat in 2013 werd opgevolgd door het Schengen Informatiesysteem II (SIS II). Dit systeem moet zorgen voor een betere informatie-uitwisseling tussen de lidstaten. Daarnaast is de alarmering van personen die mogelijk betrokken zijn bij een zwaar misdrijf, geen toegang zouden mogen hebben tot de EU of vermist zijn, verbeterd.

Schengenlanden

Land

Datum lidmaatschap

Datum inwerkingtreding

België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Nederland

14 juni 1985

26 maart 1995

Italië

27 november 1990

26 oktober 1997

Portugal, Spanje

25 juni 1992

26 maart 1995

Griekenland

6 november 1992

26 maart 2000

Oostenrijk

28 april 1995

1 december 1997

Denemarken*, Finland, IJsland**, Noorwegen**, Zweden

19 december 1996

25 maart 2001

Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije, Tsjechië

1 mei 2004

21 december 2007

Cyprus

1 mei 2004

nog niet in werking getreden

Zwitserland

16 oktober 2004

12 december 2008,
luchthavens 29 maart 2009

Bulgarije***

1 januari 2007

nog niet in werking getreden

Roemenië***

1 januari 2007

nog niet in werking getreden

Liechtenstein

14 februari 2009

19 december 2011

Kroatië

1 juli 2013

nog niet in werking getreden

  • Denemarken kan kiezen of het nieuwe maatregelen overneemt, zelfs als zo'n maatregel een uitbreiding inhoudt. Denemarken is echter wel gebonden aan bepaalde maatregelen op het gebied van het gemeenschappelijk visumbeleid.

** IJsland en Noorwegen zijn geassocieerd lid. De landen behoren, samen met Zweden, Finland en Denemarken, tot de Noordse paspoortunie, die de controles aan hun gemeenschappelijke grenzen hebben afgeschaft.

*** Wel is de grenscontrole al versoepeld voor Bulgaren en Roemenen die een bezoek van minder dan 5 dagen aan de EU brengen. Sinds 1 januari 2014 mogen Roemenen en Bulgaren zich ook zonder werkvergunning in andere EU-lidstaten vestigen.

Nieuw Schengen Informatiesysteem (SIS II)

In 2013 is het Schengen Informatiesysteem II van kracht geworden (SIS II). Deze tweede generatie van het Schengen Informatiesysteem moet de veiligheid verder verhogen en een vrij verkeer binnen het Schengengebied vereenvoudigen.

Door middel van SIS II kan informatie-uitwisseling tussen nationale grenscontroles, douane- en politieautoriteiten plaatsvinden over personen die mogelijk betrokken zijn bij een ernstig misdrijf. Het systeem bevat ook een alarmering voor vermiste personen, met name kinderen, en voor informatie over bepaalde goederen zoals bankbiljetten, voertuigen, vuurwapens en identiteitsbewijzen die zijn verloren, gestolen of gebruikt bij criminele activiteiten.

Gemeenschappelijk visumbeleid

Een wezenlijk onderdeel van de totstandkoming van een gemeenschappelijke ruimte zonder controles aan de binnengrenzen is een gemeenschappelijk visumbeleid, ook wel Visumcode genoemd. Deze Visumcode is in 2010 in werking getreden. Hierdoor kunnen burgers van niet-Schengenlanden met één visum door alle Schengenlanden reizen. Dat visum is negentig dagen geldig.

Inwoners van de niet-EU-landen Servië, Montenegro, Macedonië (sinds 2009), Albanië en Bosnië-Herzegovina (sinds 2010), Moldavië (sinds 2014), Georgië en Oekraïne (sinds 2017) kunnen visumvrij naar de EU reizen. Toch moeten de inwoners van deze landen rekening houden met enkele beperkingen. Reizigers uit de genoemde landen mogen per half jaar maximaal negentig dagen in de EU verblijven en werken is niet toegestaan. Tot slot is er afgesproken dat bij een te grote toestroom de vrijstelling kan worden opgeschort.

Maatregelen om visumprocedures te vereenvoudigen

De Europese Commissie heeft diverse voorstellen ingediend om het visumbeleid flexibeler te maken en economische groei te stimuleren. Deze voorstellen moeten zorgen voor een aanzienlijke vereenvoudiging van de procedures voor personen die voor een kort verblijf naar de EU willen komen. De Commissie wil bijvoorbeeld dat de termijn voor de behandeling van visumaanvragen en de beslissing over de afgifte van vijftien naar tien dagen wordt teruggebracht, en dat een visum al vanaf zes maanden (in plaats van drie) voor de reis kan worden aangevraagd.

Een andere vereenvoudiging van het proces betreft het voorstel dat als er geen vertegenwoordiging van een bepaalde lidstaat in een land buiten de EU aanwezig is, een visum op een ander consulaat moet kunnen worden aangevraagd. Verder worden herhaalde bezoeken eenvoudiger door het zogeheten Visumregistratiesysteem. De invoering van het nieuwe rondreisvisum zal zorgen dat reizigers maximaal een jaar in het Schengengebied kunnen rondreizen, met een maximale verlenging van twee jaar.

Europees reisinformatie en -autorisatiesysteem (ETIAS)

ETIAS
ETIAS

Op 5 juli 2018 stelde het Europees Parlement regels vast over het Europees reisinformatie en -autorisatiesysteem (ETIAS). Hierdoor moeten volwassenen uit landen die zijn vrijgesteld van de visumplicht online een aanvraag indienen voordat zij naar het Schengengebied kunnen reizen.

Het doel hiervan is wederom het visumproces te vereenvoudigen. Door ETIAS kunnen controles namelijk al op voorhand verricht worden. Dit zou vertragingen aan de grenzen tegengaan, zo stellen de Schengenlanden. De maatregel is er tegelijkertijd ook op gericht om de veiligheid te verbeteren en om illegale immigratie en volksgezondheidsrisico's te beperken.

Als gevolg van deze maatregel zal toegang tot één van de Schengenlanden voor reizigers van buiten de zone echter wel 7 euro kosten. Lucht- en zeevervoerders zijn verplicht om te controleren of de reizigers toestemming hebben gekregen voor de reis. Deze verplichting gaat drie jaar na de invoering van ETIAS ook gelden voor vervoerders die groepen per bus vervoeren.

ETIAS moet vanaf 2021 operationeel zijn.

Tijdelijke grenscontroles

In eerste instantie mochten lidstaten zelf beslissen over het instellen van interne grenscontroles, maar in juni 2013 werd door de Europese Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement besloten dat dit voortaan op Europees niveau moest gebeuren. Daarbij worden er aangekondigde en onaangekondigde inspecties uitgevoerd om te voorkomen dat landen illegale grenscontroles houden. Bij eventuele tekortkomingen moet de lidstaat een stappenplan opstellen om de illegale situatie te beëindigen. De Europese Commissie zal daarop toezicht houden.

In drie gevallen kunnen tijdelijke grenscontroles worden ingevoerd:

  • bij te voorziene omstandigheden zoals grote sportevenementen of politieke demonstraties
  • in urgente gevallen zoals terroristische aanslagen
  • als er aanhoudende tekortkomingen zijn bij de controles op de buitengrenzen van de Unie in een lidstaat

Bij te voorziene omstandigheden hebben tijdelijke grenscontroles een termijn van tien dagen. Daarna kan men telkens besluiten tot een verlenging van twintig dagen, tot een maximale periode van zes maanden. Bij urgente omstandigheden is dit hetzelfde, maar is de maximale periode twee jaar.

Dat sprake is van aanhoudende tekortkomingen kan worden vastgesteld in een rapport na evaluatie van de situatie in een lidstaat. De lidstaat krijgt drie maanden om de adviezen uit het rapport te implementeren. Wanneer er dan nog steeds sprake is van tekortkomingen, kan de Europese Commissie besluiten om artikel 26 van het Schengenverdrag in werking te laten treden. Grenstoezicht kan dan voor zes maanden worden ingevoerd, deze periode mag ten hoogste driemaal met een lengte van zes maanden worden verlengd.

Bewaking buitengrenzen

Landen die een buitengrens van de Schengenzone hebben, zijn formeel als enige verantwoordelijk voor de bewaking van deze grenzen. Zij kunnen echter wel aanvullende technische ondersteuning voor grenscontroles vragen aan het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex).

Frontex coördineert sinds haar oprichting acties op zee en op het vasteland, onder meer op de Middellandse Zee en in Bulgarije, Roemenië, Polen en Slowakije. Daarnaast is het agentschap ook op vele internationale luchthavens in Europa aanwezig. Frontex beschikt niet over eigen materieel of grenswachters, maar coördineert de inzet van de EU- of Schengenlanden. Daarnaast werkt het agentschap opleidingsprogramma's voor grenswachters uit.

Momenteel ondersteunt Frontext de nationale grenswachters met 1350 experts. In reactie op de toename van het aantal vluchtelingen dat de Schengenzone via Turkije binnenreisde in de lente van 2018, versterkt Frontex zijn inzet aan de Turks-Griekse grens. Bovendien heeft het agentschap aangeboden om de inzet aan de Griekse grenzen met Albanië en Macedonië te verdrievoudigen.

Het Schengenevaluatiemechanisme

In oktober 2013 is het Schengenevaluatiemechanisme ingevoerd, om te monitoren of de regels uit het Verdrag van Schengen wel juist worden toegepast in de lidstaten. Een evaluatie bestaat uit bezoeken aan een lidstaat, die zowel aangekondigd als onaangekondigd kunnen plaatsvinden. Een team met experts van lidstaten en Frontex stelt vervolgens een rapport op. Dit rapport benoemt niet alleen tekortkomingen, maar bevat ook adviezen met verbeterpunten.

Een lidstaat moet vervolgens een plan van aanpak opstellen over hoe de geconstateerde tekortkomingen aangepakt gaan worden. Lidstaten kunnen assistentie krijgen met het uitvoeren van de adviezen, door middel van bijvoorbeeld praktische of financiële steun van de Europese Commissie of Frontex.

Lees meer

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Migratie, binnenlandse zaken en burgerschap:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over het Schengen- en visabeleid is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

 

Ondervoorzitter(s)


Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

3.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Overig

Delen

Terug naar boven