r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Asiel- en migratiebeleid

Immigranten komen aan in Valletta
Bron: AFM

Door haar grote welvaart is de Europese Unie een aantrekkelijke bestemming voor allerlei soorten migranten. Om ervoor te zorgen dat migratie naar de Europese Unie goed geregeld wordt, heeft de EU een aantal bevoegdheden op het gebied van migratie.

Zo mag de Unie voorwaarden stellen aan de toegang en het verblijf van migranten, maatregelen nemen voor integratie van legale migranten, migratie inperken en overeenkomsten sluiten met landen over het terugnemen van vluchtelingen. Een Europees migratiebeleid ligt echter gevoelig, omdat het beschermen van de buitengrenzen en het bepalen van migratieprocedures traditioneel een taak is van de lidstaten. Desondanks heeft de Europese Unie een gemeenschappelijk asielbeleid en sinds 2015 een migratieagenda, waarin uiteengezet wordt op welke actiegebieden de Unie zich moet focussen.

Het onderwerp migratie blijft echter een heikel punt in de Europese samenwerking. Halverwege 2018 leek het er even op dat de lidstaten geen overeenstemming gingen bereiken over de opvang van vluchtelingen. Toch kregen de EU-leiders het tijdens de Europese top eind juni voor elkaar om een nieuw akkoord te sluiten. De belangrijkste conclusies waren dat er op termijn opvangcentra voor migranten moeten komen in Europa en in Noord-Afrika. Daarnaast wordt de Europese grens- en kustwacht (Frontex) uitgebreid om de buitengrenzen van de EU beter te kunnen beschermen.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

In vogelvlucht

In 1999 besloten de Europese lidstaten in het Verdrag van Amsterdam om toe te werken naar een gezamenlijk Europees asielbeleid, het Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid (GEAS). Op dit moment is het vierde programma van kracht. Hieronder volgt een kort overzicht van de programma's en de doelstellingen:

  • het Tampere Programma (2000-2004) had als doel om een Europese ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid te creëren
  • het Haagse Programma (2004-2009) zorgde voor de voltooiing van de basisprincipes van het GEAS. Bij de afronding van het Haagse programma waren onder andere de minimumrechten van migranten erkend en de gemeenschappelijke criteria en instrumenten voor een goed asielbeleid vastgesteld
  • het Stockholm Programma (2010-2014) streefde naar een verdere harmonisatie, coördinatie en onderlinge solidariteit van het Europese asielbeleid
  • het programma "Naar een open en veilig Europa" (2015-2019) streeft naar een praktischer werking van het gemeenschappelijk asielbeleid. Het bouwt voort op de vooruitgang die is geboekt na het Stockholm-programma.

Er zijn in de afgelopen jaren veel pogingen gedaan om tot een gestructureerd gemeenschappelijk Europees asiel- en migratiebeleid te komen. Hieronder staat een chronologisch overzicht van de voorstellen die gedaan zijn om de migrantenstromen naar Europa beter te reguleren.

Groenboek voor migratie

In 2007 publiceerde de Europese Commissie een groenboek met beleidsvoorstellen om het Europees migratiebeleid beter af te stemmen. Het groenboek kwam tot stand na een openbare raadpleging onder de lidstaten. De speerpunten van het groenboek waren harmonisatie van migratiebeleid en solidariteit.

Terugsturen illegalen

De EU bereikte in 2008 een akkoord over het terugsturen van illegale migranten. Voordat het akkoord bereikt werd, stuurde het ene land wel illegalen terug en het andere niet. Met het akkoord van 2008 werd dat geharmoniseerd. In 2018 kwam de Commissie met een voorstel om het beleid rondom het terugsturen van illegalen doeltreffender te maken en verder te harmoniseren.

Zie ook: Europese maatregelen illegale migratie

Richtlijn asielprocedure

Deze richtlijn (COM(2007)638), die in 2013 door het Europees Parlement werd aangenomen, zorgde ervoor dat de asielprocedure efficiënter en eerlijker werd geregeld in alle lidstaten. Er werden onder andere afspraken gemaakt over de voorwaarden voor opvang van asielzoekers en er werden gemeenschappelijke procedures voor behandeling van asielaanvragen in het leven geroepen. Ook werden de basisrechten van asielzoekers vastgelegd.

Migratieagenda 2015

In 2015 stelde de Commissie aan de hand van pijlers vier actieniveaus voor waarop de Europese Unie zich moet focussen. De focusgebieden van de migratieagenda vallen binnen de bevoegdheden die de Unie heeft op het gebied van migratie.

Pijler I – De oorzaken van onregelmatige migratie wegnemen

De Commissie wil oorzaken die leiden tot grote hoeveelheden migranten inperken door bijvoorbeeld humanitaire hulp en een actieplan tegen mensensmokkel.

Pijler II - Grensbeheer – levens redden en de buitengrenzen beveiligen

De Commissie wil de rol van Frontex versterken, wat onder meer gebeurde door de uitbreiding van de organisatie met een grens- en kustwacht.

Pijler III- Europa’s beschermingsplicht: een sterk gemeenschappelijk asielbeleid

De Commissie wil het huidige asielstelsel versterken door onder andere een richtsnoer in te voeren om misbruik tegen te gaan. Een ander voorstel is het oprichten van een nieuw monitoring- en evaluatiemechanisme voor het asielbeleid.

Pijler IV – Een nieuwe beleid voor legale migratie

De Commissie wil onder meer de blauwekaartregeling (zie hieronder) hervormen en een nieuw platform voor dialoog met sociale partners over economische migratie creëren.

Blue Card

Het doel van de Europese blue card is om het voor kennismigranten uit niet-EU landen aantrekkelijk te maken om hierheen te komen. Een dergelijke kaart verschaft hoog opgeleide) migranten tegelijkertijd een werk- en verblijfsvergunning. Bovendien mogen gezinsleden van de kennismigrant zich zonder verdere eisen bij hem voegen en hebben ze vrije toegang tot de arbeidsmarkt. In de Europese migratieagenda uit 2015 werd de ambitie genoemd om de 'blauwekaartrichtlijn' (COM(2007)637) te moderniseren en te hervormen. Daartoe heeft de Europese Commissie in 2016 een voorstel gedaan. In de State of the Union 2018 van Jean-Claude Juncker vraagt hij de lidstaten een gezamenlijk standpunt in te nemen wat betreft dit voorstel, zodat een akkoord over een nieuwe blauwekaartregeling nog vóór de verkiezingen van 2019 kan worden goedgekeurd.

Migratieakkoord juni 2018

Ondanks oplopende spanningen tussen de Europese lidstaten wisten de leiders van de Europese Unie tijdens de Europese Raad van 28 en 29 juni een akkoord te bereiken. Een belangrijk onderdeel van dat akkoord is het plan om vluchtelingen in migrantencentra buiten de Europese Unie op te vangen, bijvoorbeeld in Noord-Afrikaanse landen. Deze plannen moeten nog verder worden uitgewerkt in samenwerking met de desbetreffende landen en de Verenigde Naties.

Naast de centra in Noord-Afrika, zullen er ook Europese opvangcentra komen voor migranten. De bedoeling is dat hier een onderscheid zal worden gemaakt tussen politieke en economische migranten. Zij die recht hebben op asiel zullen dan evenredig worden verdeeld over de EU-landen.

Ook gaat de EU meer doen om mensensmokkel tegen te gaan door verdragen te sluiten met andere landen, die vergelijkbaar zijn met de Turkije-deal. Verder wil de Europese Raad dat er gewerkt wordt aan een systeem dat sneller uitsluitsel biedt over welke vluchtelingen wel recht hebben op asiel en welke niet. Plaatsing van de centra is nu nog op basis van vrijwilligheid.

Tot slot wil de Europese Raad een nauwere samenwerking met de Afrikaanse Unie op het gebied van onderwijs, gezondheid, infrastructuur, innovatie, goed bestuur en empowerment van vrouwen. Door op het Afrikaanse continent de sociaaleconomische omstandigheden te verbeteren, hopen de regeringsleiders de kern van het migratieprobleem aan te pakken.

De Europese regeringsleiders hebben tijdens de bijeenkomst benadrukt dat de migratieaanpak de verantwoordelijkheid van alle Europese lidstaten is. Alle landen moeten eraan bijdragen om de steun voor onder andere Italië, de Libische kustwacht en de humane opvangvoorzieningen op te voeren.

Standpunten lidstaten

Nederland is voor een strenger asielbeleid. Hoewel deze houding soms leidt tot conflict tussen Nederland en de Europese Unie, staat Nederland wel overwegend positief tegenover de nieuwe migratieagenda. Zo is het kabinet te spreken over de uitbreiding van Frontex en de operaties Triton en Poseidon op de Middellandse Zee. Ook is het kabinet een voorstander van maatregelen tegen mensensmokkel.

De Zuid-Europese landen zijn juist sterk voor een gemeenschappelijk asielbeleid, omdat alleen op die manier hun eigen asielsystemen ontlast kunnen worden. Deze landen - Spanje, Italië, Malta en Griekenland - hebben al jaren te kampen met een stroom vluchtelingen.

De migratiecrisis die vanaf 2015 in omvang groeide heeft met name in Oostenrijk, Hongarije, Polen en andere Balkan- en Oostbloklanden tot verzet geleid. Dit resulteerde in gesloten grenzen en een streng asielbeleid, waardoor de Schengenzone onder druk kwam te staan.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europees Bureau Eerste Kamer (EBEK)

NL

Parlementaire EuropaPoort

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor migratie, binnenlandse zaken en burgerschap (grensbewaking, Europol, asielbeleid, Schengen- en visabeleid, bestrijding grensoverschrijdende criminaliteit):

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over het asiel- en migratiebeleid is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Afhankelijk van het onderwerp en het belang dat daaraan wordt gehecht kan Nederland in deze Raad onder meer vertegenwoordigd worden door:

  • Staatssecretaris voor asiel en migratie, Mark Harbers (VVD)
  • een hoge ambtenaar

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

 

Ondervoorzitter(s)


Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

3.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Informatie voor (im)migranten

Verenigde Naties

Delen

Terug naar boven