r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Italië

Italië op de kaart

Italië is sinds 1945 een republiek. Sinds dat jaar ontwikkelde het land zich, ondanks vele regeringswisselingen, tot de vierde economie van West-Europa. Er bestaat wel een grote tegenstelling tussen het zeer welvarende noorden en het veel armere zuiden. De bevolking is overwegend katholiek.

Het land bestaat sinds 1861 als eenheidsstaat, toen persoonlijkheden als Garibaldi, Cavour en koning Viktor Emmanuel van Savoie de verschillende staten van het schiereiland verenigden. De pauselijke bezittingen, die toen nog grote delen van centraal-Italië besloegen, werden teruggebracht tot wat nu Vaticaanstad is. In de eerste helft van de twintigste eeuw had Italië een koloniaal rijk dat onder meer Libië, Ethiopië en Somalië omvatte. Het fascistische bewind van Mussolini overleefde de Tweede Wereldoorlog niet.

Beroemde Italiaanse componisten zijn Vivaldi, Rossini, Verdi en Puccini. Iconen uit de Italiaanse cinema zijn de filmregisseurs Luchino Visconti en Federico Fellini; belangrijke Italiaanse acteurs zijn Sophia Loren, Claudia Cardinale en Marcello Mastroianni.

Prominenten uit de Italiaanse sportgeschiedenis zijn de skiër Alberto Tomba, de wielrenners Fausto Coppi, Gino Bartali, Felice Gimondi, Marco Pantani, Mario Cipollini, Paolo Bettini en Vicente Nibali, de schaatsers Roberto Sighel en Enrico Fabris, en de motorcoureurs Max Biaggi, Valentino Rossi en Loris Capirossi. Het Italiaanse voetbalelftal werd vier keer wereldkampioen (in 1934, 1938, 1982 en 2006) en had in onder anderen Gianni Rivera, Paolo Rossi, Dino Zoff en Paolo Maldini sterspelers. Ook boekt Italië traditioneel grote successen bij het schermen, schieten, roeien en volleybal. In 2016 werden op de Olympische Spelen acht gouden medailles gewonnen, onder meer bij baanwielrennen en zwemmen.

Delen

Inhoud

1.

Politieke situatie

De Italiaanse parlementsverkiezingen van 4 maart 2018 leverden een overwinning op voor de linkse protestpartij Vijfsterrenbeweging en de extreem rechtse Lega. De partijen van de oud-premiers Renzi (PD) en Berlusconi (Forza) verloren aanzienlijk. De Vijfsterrenbeweging en Lega bereikten na een lange formatie een akkoord over een programma en over de ministersploeg. Er leek een impasse te onstaan toen president Mattarella de kandidaat-minister voor Financiën afwees. Toen er toch een andere minister kwam, kon het nieuwe kabinet op 1 juni worden beëdigd.

Italië heeft een roerige politieke geschiedenis. Tussen 1945 en 1994 volgden een vijftigtal Italiaanse kabinetten elkaar in hoog tempo op. Deze kabinetten waren vooral christendemocratisch. In 1993 begon een nieuwe fase, toen het door de christendemocraten en socialisten gedomineerde politieke stelsel door diverse schandalen 'failliet' was gegaan. Per referendum werd besloten tot een nieuw kiesstelsel, dat nieuwe partijformaties bevorderde. Sinds deze politieke hervormingen is er sprake van twee grote coalities van partijen, waarvan de naam per verkiezing kan wisselen.

De traditionele machtsblokken verloren sinds 2011 aan invloed door de opkomst van de populistische Vijfsterrenbeweging en de Lega. Sinds de verkiezingen van 2013 regeerden drie verschillende kabinetten onder leiding van Enrico Letta, Matteo Renzi, en Paulo Gentiloni. In 2017 werd het kiesstelsel hervormd om regeringsvorming makkelijker te maken. In 2018 vormden vormden de Vijfsterrenbeweging van Luigi Di Maio en Matteo Salvini van de Lega een regering met Guiseppe Conte als president. Een belangrijke verkiezingsbelofte was een streng asielbeleid. Dit wordt sinds juni 2018 ook in de praktijk gebracht door migrantenschepen te weigeren en terug te sturen.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Kamer van Afgevaardigden van Italië
Bron: IPU.org

Italië is een republiek met een parlementair tweekamerstelsel. Het politieke overwicht ligt bij de minister-president. Diens kabinet is afhankelijk van het vertrouwen van Camera dei deputati (Kamer van Afgevaardigden) en Senato della Repubblica (Senaat). Het kiesstelsel versterkt echter de machtspositie van de winnaar van de parlementsverkiezingen. De regering kan bij decreet regeren en het houden van referenda is mogelijk. Daarvoor zijn 50.000 handtekeningen van kiezers vereist.

Italië kent een vrij strikte scheiding der machten. Het parlement heeft de wetgevende macht. De uitvoerende macht ligt bij de minister-president, de ministers en het kabinet. De president, die voor een termijn van zeven jaar door Kamer en Senaat gezamenlijk wordt gekozen, benoemt de minister-president, die vervolgens zijn kabinet samenstelt.

De president heeft vooral representatieve taken, is opperbevelhebber en staat formeel aan het hoofd van de rechterlijke macht. Hij heeft verder een taak bij het bewaken van de grondwettelijke waarden. Zo kan hij wetten die hij strijdig acht met de Grondwet (eenmalig) blokkeren.

Er zijn twintig regio's met uitgebreide bevoegdheden. Enkele regio's (zoals Zuid-Tirol, Sardinië en Sicilië) hebben vergaande autonomie. Italië heeft een Constitutioneel Hof, dat wetten kan toetsen aan de Grondwet.

Kiesstelsel

Het in 2017 aangepaste Italiaanse kiesstelsel ('Rosatellum') bepaalt dat de leden van de beide Kamers gekozen worden volgens twee verschillende systemen: 36 procent van de zetels gaat naar parlementariërs die gekozen zijn volgens het districtenstelsel. Voor de andere 64 procent geldt het systeem van evenredige vertegenwoordiging. De ‘zetelbonus’ voor de grootste partij, die in het stelsel uit 2005 van kracht was, is vervallen. De Kieswet voorziet verder in een kiesdrempel van drie procent voor partijen die alleen en op eigen kracht aan de verkiezingen deelnemen, en van tien procent voor partijen die als coalitie meedoen. De kiesgerechtigde leeftijd is 18 jaar.

Partijen

Sinds de politieke hervormingen van de jaren negentig is er sprake van twee grote coalities van partijen, waarvan de naam per verkiezing kan wisselen. In 2008 vormden ter rechterzijde Il Popolo della Libertà (PdL), de separatistische partij Lega Nord en een kleine regionale partij een coalitie onder leiding van Berlusconi. PdL is een federatie die in 2008 ontstond uit Forza Italia en de rechtse Alleanza Nazionale, een voorzetting van de neofascistische partij.

In november 2010 richtte Gianfranco Fini een nieuwe conservatief-liberale partijop: FLI (Futuro e Libertà per l'Italia, Toekomst en Vrijheid voor Italië). In december 2012 stichtten onder anderen premier Monti en Fini de centrumrechtse coalitie 'Con Monti per l'Italia', 'met Monti voor Italië'. Daarvan maakt ook oud-eurocommissaris Franco Frattini deel uit.

In 2013 viel de PDL uiteen. Vicepremier Alfano richtte een nieuwe partij, NCD (Nuovo Centrodestra, Nieuw Centrumrechts), op. Berlusconi ging verder met het heropgerichte Forza Italia. Bij de verkiezingen van 2018 treedt een centrumrechts blok op van Berlusconi, Lega Nord en de kleine rechtse partij Fratelli d'Italia.

Ter linkerzijde bestaat een coalitie van de PD (Partito Democratico, Democratische Partij) en de links-liberale Italia dei Valori (IdV). Premier Gentiloni is de voornaamste politicus van dit blok. De PD ontstond in 2007 uit de in 1996 gevormde Olijfcoalitie van Romano Prodi en omvat sociaaldemocraten, sociaal-liberalen, links-socialisten, linkse christendemocraten en voormalige communisten.

Naast het centrum-rechtse en centrum-linkse blok zijn populistische partijen in opkomst. Een nieuwkomer na de verkiezingen van 2013 was MoVimento 5 Stelle (de Vijfsterrenbeweging) van de populist Beppe Grillo. De partij is anticorruptie, eurosceptisch, libertair en ecologisch. Onder premierskandidaat Luigi Di Maio wordt een gematigder koers gevaren, wat resulteerde in een overwinning bij de parlementsverkiezingen van 4 maart 2018. Ook heeft de Lega Nord zich onder leiding van Matteo Salvini omgevormd van seperatistische, regionale partij tot landelijke eurosceptische anti-immigratiepartij onder de naam Lega.

2.

Zetelverdeling Camera dei deputati en Senato vanaf 1994

jaar

verenigd

rechts

Monti

verenigd

links

M5S

Lega

Nord

centr.

PCI

Ov.

Huis-

Senaat

datum

1994

302

156

 

164

122

 

46

31

   

5

5

630

315

27 maart

1996

246

117

 

285

157

 

59

27

 

35

10

5

5

630

315

21 april

2001

368

176

 

246

127

     

11

4

5

8

630

315

13 mei

2006

281

156

 

348

158

       

1

1

630

315

9-10 april

2008

344

174

 

246

134

   

36

3

 

3

4

630

315

13-14 april

2013

125

117

47

19

345

123

108

54

     

4

2

630

315

23-24 febr

2018

265

138

 

122

60

227

114

     

14

4

630

315

4 maart

3.

Kabinetten vanaf 1993

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Ciampi

28 april 1993-10 mei 1994

centrumlinks

DC-PSDI-PSI-PLI

BuZa: Andreatta

Fin: Gallo

Berlusconi I

10 mei 1994-17 januari 1995

centrumrechts

Forza-Lega Nord-AN-chr.dem.

BuZa: Martino

Fin: Tremonti

Dini

17 januari 1995-17 mei 1996

technocraten

-

BuZa: Agnelli

Fin: Fantozzi

Prodi I

17 mei 1996-21 oktober 1998

centrumlinks

Olijfcoalitie

BuZa: Dini

Fin: Visco

D'Alema I

21 oktober 1998-22 december 1999

centrumlinks

Olijfcoalitie-chr.dem.

BuZa: Dini

Fin: Visco

D'Alema II

22 december 1999-25 april 2000

centrumlinks

Olijfcoalitie-chr.dem.

BuZa: Dini

Fin: Visco

Amato II

25 april 2000-11 juni 2001

centrumlinks

Olijfcoalitie-chr.dem.

BuZa: Dini

Fin: Del turco

Berlusconi II

11 juni 2001-23 april 2005

centrumrechts

Verenigd Rechts-Centr.

BuZa: Ruggiero

2002 Frattini

2004 Fini

Fin: Tremonti

2004 Siniscalco

Berlusconi III

23 april 2005-17 mei 2006

centrumrechts

Verenigd Rechts

BuZa: Fini

Fin: Tremonti

Prodi II

17 mei 2006-8 mei 2008

centrumlinks

Verenigd Links

BuZa: D'Alema

Fin: Padoa Schioppa

Berlusconi IV

8 mei 2008-16 november 2011

centrumrechts

PdL-Lega Nord

BuZa: Frattini

Fin en EZ: Tremonti

Monti

16 november 2011-28 april 2013

technocraten

-

BuZa: Terzi

Fin en EZ: Monti

Letta

28 april 2013-22 februari 2014

brede coalitie

PD-PDL

BuZa: Bonino

Renzi

22 februari 2014-12 dec. 2016

centrumlinks

PD-NCD

BuZa: Mogherini

2014: Gentiloni

Gentiloni

12 december 2016-1 juni 2018

centrumlinks

PD-NCD

BuZa: Alfano

Conte

1 juni 2018-heden

rechts-populistisch

Lega Nord-M5S

BuZa: Milanesi

Fin en EZ: Tria

4.

Kerngegevens

hoofdstad

Rome

staatshoofd

President Sergio Mattarella (vanaf 3 februari 2015)

regeringsleider

Premier Giuseppe Conte (vanaf 1 juni 2018); the Premier's official title is President van the Council van Ministers

5.

Bevolking

aantal inwoners

62.137.802

12,0% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

13.65% (mannen: 4.334.457/vrouwen: 4.146.726)

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

9.66% (mannen: 3.008.228/vrouwen: 2.996.854)

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

42.16% (mannen: 12.933.634/vrouwen: 13.265.541)

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

12.99% (mannen: 3.914.061/vrouwen: 4.159.859)

 

% van de bevolking ouder dan 65

21.53% (mannen: 5.758.197/vrouwen: 7.620.245)

 

gemiddelde levensverwachting

82.3 jaar

 

geletterdheid

99.2%

 

6.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$2,311 biljoen

11,0% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

2.1%

 

bijdrage van industrie aan bbp

24%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

73.9%

 

werkloosheid

11.1%

 

7.

Geografie

oppervlakte

301.340 km²

6,7% van de EU

laagste punt

 

hoogste punt

 

8.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

73 van de 754 zetels

gastland Europese
organen

opgeheven (Agentschap Europese Unie):
Europese Stichting voor Opleiding (ETF)
Overige:
Voorzitterschap Europese Unie

prominenten in
Europa

voorzitter Europees Parlement:

Antonio Tajani

president Europese Centrale Bank:

Mario Draghi
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

9.

Volkslied

Titel: Fratelli d'Italia

Delen

Terug naar boven