r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Kroatië

Geografische ligging Kroatië

Kroatië is op 1 juli 2013 toegetreden tot de Europese Unie. Het land onderging na de onafhankelijkheid in 1991 een gestage opmars naar een stabiele democratie en geldt daarmee als voorbeeld voor andere landen in de Balkan.

Kroatië, in het Kroatisch Hrvatska geheten, ligt in voormalig Joegoslavië, waarvan het sinds 1929 deel uitmaakte. Het land verklaarde zich op 25 juni 1991 onafhankelijk, waarna een oorlog met Servië werd gevoerd, tot bij het Verdrag van Dayton in 1995 vrede werd gesloten. Voor de Eerste Wereldoorlog werd de heerschappij over Kroatië jarenlang betwist tussen Turkije en Oostenrijk-Hongarije. Het vormde daarmee - samen met de andere landen in de Balkan - een grensgebied tussen Europa en Azië.

Beroemde Kroaten zijn de scheikundige Ruzicka, die de Nobelprijs won (toen woonde hij inmiddels in Zwitserland), en de vroegere president van Joegoslavië, Tito.

Bekende Kroatische sporters zijn de tennisser Goran Ivanišević en de voetballers Prosinecki, Suker en Boban. Janica Kostelić won op de Olympische Spelen goud bij het alpineskiën, net als het Kroatische handbalteam. Het voetbalelftal werd in 1998 derde op het Wereldkampioenschap door in de troostfinale Nederland met 1-2 te verslaan. Bij de Spelen in Rio was er goud bij het discus- en speerwerpen, bij roeien, schieten en zeilen.

Delen

Inhoud

1.

Politieke situatie

Parlementsgebouw Zagreb, Kroatië
Bron: © Rianne van Rossum

De parlementsverkiezingen van november 2015, de eerste sinds de toetreding tot de Europese Unie, werden gewonnen door de conservatieven. Na de val van het centrumrechtse kabinet vonden op 11 september 2016 vervroegde verkiezingen plaats. Hierbij behaalde de conservatieve HDZ 61 van de 151 zetels in het parlement en desociaaldemocratische SDP 54. Andrej Plenković (HDZ) is sinds 19 oktober 2016 minister-president van Kroatië. Hij leidt opnieuw een centrumrechts kabinet.

In de jaren 2011-2015 regeerde het kabinet-Milanović aan, bestaande uit sociaaldemocraten en links-liberalen. In 2011 verloor de regerende centrumrechtse HDZ en haalde de verenigde oppositie (het zogenoemde 'Kukuriku-blok', afkomstig van de naam van het restaurant waar de partijleiders vergaderden) bestaande uit SPH, HNS, ISD en HSU een meerderheid. Na de verkiezingen van 2015 kwam er een centrumrechts kabinet en op 22 januari 2016 trad het kabinet-Oreskovic aan. Tihomir Oreskovic is een partijloze technocraat en voormalige zakenman. In mei 2016 ontstond onenigheid tussen de regeringspartijen HDZ en Most. Die laatste vond dat vicepremier Karamarko ontslag moesten nemen vanwege corruptie. De regering verloor daarna een vertrouwensstemming en daarom kwamen er verkiezingen.

De eerste president van het land was Franco Tudjman (1922-1999). Zijn opvolger, Stjepan Mesić, was van 2000 tot 2010 president van het land en zorgde ervoor dat Kroatië in 2004 de status van kandidaat-lidstaat van de Europese Unie kreeg. Kroatië werd op 1 juli 2013 het 28e lid van de EU. De huidige presidente van Kroatië is Kolinda Grabar Kitarović.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

De regering van Kroatië staat onder leiding van een president, die in functie vergelijkbaar is met de president van Italië. Sinds 19 februari 2015 is Kolinda Grabar Kitarović presidente van Kroatië. De zittingstermijn voor de president is vijf jaar. Deze termijn kan eenmaal verlengd worden.

De president benoemt samen met het parlement de minister-president, die een regering vormt. Zijn voorstel voor de samenstelling van het kabinet wordt vervolgens door het parlement goedgekeurd. Het parlement benoemt de ministers. Daarmee heeft het parlement een belangrijke positie in de totstandkoming van een regering. Er geldt een gezamenlijke ministeriële verantwoordelijkheid.

Kroatië kent een unicamerale volksvertegenwoordiging, de Hrvatski Sabor (Parlement van Kroatië). Het parlement heeft zowel de wetgevende als de controlerende bevoegdheid. Daarnaast heeft het zoals gezegd een belangrijke positie in het benoemen van de premier en de ministers. Tot 2001 kende Kroatië twee kamers in het parlement. De Zupanijski Dom (Districtskamer) telde 74 leden en bestond uit vertegenwoordigers van de verschillende districten. De leden werden persoonlijk benoemd en niet verkozen.

Kiesstelsel

Verkiezingen in Kroatië vinden in districten plaats via directe verkiezing van kandidaten. Het kiesstelsel is gebaseerd op de evenredige vertegenwoordiging: de zetels worden verdeeld aan de hand van het percentage stemmen. De kiesdrempel in Kroatië is vijf procent. Het land is verdeeld in tien normale kiesdistricten en twee bijzondere: een voor de Kroaten die buiten het land wonen en één voor nationale minderheden. Kroatië kent geen stemplicht.

Het Kroatische parlement heeft momenteel 151 leden, waarvan er 140 gekozen worden uit de tien normale kiesdistricten. Acht worden worden gekozen voor de nationale minderheden en de overige drie door Kroaten die niet in Kroatië wonen. Het aantal Kroatische parlementariërs is variabel en afhankelijk van de opkomst in de kiesdistricten. Het parlement telt minstens 100 en maximaal 160 leden.

Partijen

Kroatië kent verschillende partijen, waarvan er twee over het algemeen de boventoon voeren. Allereerst is er de HDZ (Hrvatska Demokratska Zajednica, Kroatische Democratische Unie). Dit is een centrumrechtse en christendemocratische partij, die is aangesloten bij de Europese Volkspartij. De partij is opgericht door oud-president Franco Tudjman.

De tweede grote partij in Kroatië is de SPH (Socijaldemokratska Partija Hrvatske, Sociaaldemocratische partij van Kroatië). Dit is de tegenhanger van de HDZ als centrumlinkse partij. De partij is voortgekomen uit de communistische partij van Kroatië. Hoewel het succes van de partij vanwege de anticommunistische sentimenten in Kroatië in het begin wat tegenviel, is de partij momenteel de enige tegenstander van de HDZ.

De overige politieke partijen zijn veel kleiner dan de HDZ en SPH, maar spelen desondanks een belangrijke rol in de Kroatische politiek. Omdat geen van de twee grote partijen een absolute meerderheid in het parlement heeft, moeten de kleine partijen betrokken worden bij het vormen van een regering. De HSS (Hrvatska Seljacka Stranka, Kroatische Boerenpartij) is een conservatieve christendemocratische partij. De partij heeft verwantschap met de HDZ en bevindt zich aan de rechterkant van het politieke spectrum.

De in 2012 opgerichte centrumpartij Most Nezavisnih Lista - ook wel bekend als Most - begon als regionale partij. De partij deed pas mee op nationaal niveau tijdens de verkiezingen van 8 november 2015. Most wil het alternatief zijn voor de twee grote partijen (HDZ en SPH) die te veel dezelfde opvattingen hebben volgens de partij.

Aan de linkerkant van het spectrum vinden we IDS (Istarski Demokratski Sabor, Istrische Democratische Assemblee), een regionale partij voor Istrië. Het is een linkse populistische partij, die gespiegeld wordt door de HDSSB (Hrvatski Demokratski Sabor Slavonije i Baranje, de Kroatische Democratische Assemblee van Slavonië en Baranja). Deze rechts-populistische partij is in 2006 afgescheiden van de HDZ.

Andere kleine partijen zijn de HSU (Hrvatska Stranka Umirovljenika, Kroatische Partij voor Gepensioneerden), de anti-Europese HS (Hrvatski Socijaldemokrati, Kroatische Sociaaldemocraten), de rechts-nationalistische HSP (Hrvatska Stranka Prava, Kroatische Partij van het Recht). Daarnaast is er een links-liberale partij, HNS (Hrvatska Narodna Stranka - Liberalni Demokrati, Kroatische Volkspartij).

Voor etnische minderheden zijn er eigen partijen. Zo is er een partij speciaal voor Serviërs, de SDSS (Samostalna Demokratska Srpska Stranka, Onafhankelijke Democratische Servische Partij).

3.

Zetelverdeling parlement van Kroatië vanaf 1995

jaar

HDZ

SPH

HSS

HSLS

HNS

IDS

HSP

HDSS

Ov.

totaal

datum

1995

75

10

10

12

2

3

4

-

11

127

29 oktober

2000

46

43

17

25

2

4

4

1

9

151

3 januari

2003

66

34

10

2

10

4

8

3

4

151

23 november

2007

66

56

(samen-

werking) 8

7

3

1

 

4

153

25 november

   

Kuk*

 

Most**

             

2011

47

80

1

       

6

17

151

4 december

2015

59

56

1

19

   

3

1

12

151

8 november

2016

61

54

 

13

       

27

151

11 september

  • Kukuriku bestaat uit SPH, HNS, IDS en HSU. Zetels voor deze partijen zijn samengevoegd.

** Most Nezavisnih Lista, "Brug van onafhankelijke lijsten"

4.

Kabinetten vanaf 1995

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Matesa

7 november 1995 - 26 januari 2000

centrumrechts

HDZ

BuZa: Granić

Racan I

27 januari 2000 - 29 juli 2002

centrumlinks

SDP - HSLS - HNS - HSS - IDS - LS

BuZa: Picula

Racan II

30 juli 2002 - 22 december 2003

centrumlinks

SDP - HNS - HSS - LS - Libra

BuZa: Picula

Sanader I

23 december 2003 - 11 januari 2008

centrumrechts

HDZ

BuZa: Zuzul

Sanader II

12 januari 2008 - 5 juli 2009

centrumrechts

HDZ - HSLS - HSS - SDSS

BuZa: Jandroković

Fin: Suker

Kosor

6 juli 2009 - 23 december 2011

centrumrechts

HDZ - HSLS - HSS - SDSS

BuZa: Jandroković

Fin: Suker

Milanović

23 december 2011 - 22 januari 2016

centrumlinks

SDP - HNS - IDS

BuZa: Pusic

Fin: Linić

2014: Lalovac

Oreskovic

22 januari 2016 - 19 oktober 2016

centrumrechts

HDZ - Most

BuZa: Kovac

Plenkovic

19 oktober 2016 - heden

centrumrechts

HDZ - Most

BuZa: Stier

5.

Kerngegevens

hoofdstad

Zagreb

staatshoofd

President Kolinda Grabar-Kitarovic (vanaf 19 februari 2015)

regeringsleider

Premier Andrej Plenkovic (vanaf 19 oktober 2016); Vicepremiers Damir Krsticevic (vanaf 19 oktober 2016), Predrag Stromar (vanaf 9 juni 2017), Marija Pejcinovic Buric (vanaf 19 juni 2017), en Tomislav Tolusic (vanaf 25 mei 2018)

6.

Bevolking

aantal inwoners

4.270.480

0,8% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

14.21%

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

11.09%

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

40.15%

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

14.65%

 

% van de bevolking ouder dan 65

19.91%

 

gemiddelde levensverwachting

76.3 jaar

 

geletterdheid

99.3%

 

7.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$102,1 miljard

0,5% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

3.7%

 

bijdrage van industrie aan bbp

26.2%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

70.1%

 

werkloosheid

12.4%

 

8.

Geografie

oppervlakte

56.594 km²

1,3% van de EU

laagste punt

 

hoogste punt

 

9.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

11 van de 754 zetels

gastland Europese
organen

 

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Neven Mimica (belast met ontwikkelingssamenwerking)
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

10.

Volkslied

Titel: Lijepa nasa Domovino

Delen

Terug naar boven