r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Beleid voedselveiligheid

Pallets met groente en fruit
Bron: © European Union, 2017

De landbouw- en voedselsector in Europa is van groot belang voor de Europese economie. Zo is de Europese Unie de tweede exporteur van landbouwproducten ter wereld. Voor een onbelemmerde interne markt is het belangrijk dat de gezondheids-, milieu-, en dierenwelzijnsnormen voor voedsel in alle Europese lidstaten gelijk zijn.

Op Europees niveau bestaat daarom een systeem van normering en etikettering van voedselproducten om de voedselveiligheid, het welzijn van dieren en het milieu te beschermen. Tegelijkertijd waakt de EU ervoor dat de normen voor voedselveiligheid er niet voor zorgen dat traditionele producten uit EU-lidstaten van de markt worden gedreven, of dat de productkwaliteit er door wordt verminderd.

In maart 2018 is in Straatsburg een Europees kenniscentrum gelanceerd om de voedselkwaliteit in de EU te bevorderen en voedselfraude harder te bestrijden. Dit kenniscentrum is onderdeel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie.

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Ontwikkeling in vogelvlucht

De basis voor het huidige beleid van voedselveiligheid ligt in het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). In het begin (1962) werd bij dit Gemeenschappelijk landbouwbeleid vooral belang gehecht aan de zelfvoorzienendheid: dat Europa genoeg voedsel produceerde voor de eigen burgers. De Europese Eenheidsakte van 1986 besteedde voor het eerst aandacht aan de belangen van de consument. Daardoor kon de Commissie maatregelen voorstellen gericht op het beschermen van consumenten.

Voedselveiligheid vs. volksgezondheid

Sinds de Algemene Levensmiddelen verordening speelt de Europese Commissie een grote rol in de aanpak van grensoverschrijdende epidemieën als de gekkekoeienziekte, de varkenspest, de vogelgriep en schandalen rond dioxine en paardenvlees. Door deze crises werd het vertrouwen van de consument in de veiligheid van levensmiddelen aangetast. De Europese Unie probeert dit vertrouwen door strenge eisen rondom de voedselveiligheid te herstellen.

Volgens de Europese Commissie heeft wantrouwen onder de consumenten veel gevolgen voor de handel in Europa. Daarom is er een kenniscentrum opgericht dat de voedselkwaliteit in de EU moet bevorderen en voedselfraude harder moet bestrijden. Dit netwerk van deskundigen verzamelt wetenschappelijke kennis en houdt toezicht op de markt. Ook komt er een systeem om wantoestanden in een of meerdere lidstaten vroeg te detecteren. In maart 2018 is dit kenniscentrum gelanceerd in Straatsburg als onderdeel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek.

Bij een nieuwe uitbraak van een ziekte wordt onmiddellijk een Europees standaardpakket aan regels en controles uitgevoerd. Het gaat om strenge controles in de nabije omgeving van de uitbraak, transportverboden en de beperkte vernietiging van dieren.

Voedselnormen

De Europese Unie grijpt niet alleen in bij crises. De EU krijgt ook steeds meer invloed op de formulering van voedselnormen. Zo zorgt de EU voor regelgeving op het gebied van genetisch gemodificeerde producten, verpakkingsvoorschriften, diervoeders en toevoegingen als kleur- en smaakstoffen. In juni 2013 verscherpte de EU nog de regels over de verpakking en inhoud van babymelk en van voedsel dat voor speciale medische doeleinden wordt gebruikt. Hierdoor schrijft de EU voortaan bijvoorbeeld voor welke samenstelling babyvoeding en -melk mogen hebben en heeft het een exclusieve lijst opgesteld van vitaminen en mineralen die aan bepaalde soorten voeding mogen worden toegevoegd.

Een andere belangrijke kwestie binnen het terrein voedselveiligheid betreft de discussie over het zogenaamde 'nieuwe voedsel'. Dit zijn voedingsmiddelen die nog niet op de markt waren vóór 15 mei 1997, toen de eerste wetgeving over nieuw voedsel werd geïntroduceerd. In mei 2010 eiste de parlementaire commissie Milieu, Volksgezondheid en Voedselveiligheid dat voedsel dat met behulp van nanotechnologie is geproduceerd, niet meer op de markt komt.

Uiteindelijk gaf de Europese Raad in november 2015, nadat het Europees Parlement in oktober akkoord ging, groen licht voor het sneller op de markt kunnen brengen van 'nieuw voedsel'. Door nieuwe wetgeving duurt het nu ongeveer 18 maanden voordat het voedsel op de markt kan komen. Eerder duurde dit drie jaar.

Het Europees Agentschap voor Voedselveiligheid bepaalt of genetisch gemodificeerde organismen Europa mogen binnenkomen. De Europese Commissie had voorgesteld dat lidstaten er zelf voor kunnen kiezen een bepaald product toch te kunnen weren ondanks Europese goedkeuring. Volgens het Europees Parlement zou dit echter tot versplintering van de Europese interne markt leiden. Op 28 oktober 2015 keurde het Europees Parlement het voorstel van de Europese Commissie inzake genetisch gemanipuleerd voedsel af.

Om het vertrouwen van consumenten in voedselveiligheid te verhogen na alle ophef over de onkruidverdelger glyfosaat, kondigde de Europese Commissie in april 2018 aan EFSA studies openbaar te gaan maken. Studies over bijvoorbeeld de toelating van pesticiden door de EFSA worden voortaan vrij toegankelijk, evenals het onderliggende onderzoeksmateriaal van fabrikanten.

Informatie over de samenstelling en kwaliteit van levensmiddelen

Er wordt niet alleen gewerkt aan veiliger voedsel; de EU heeft ook regels opgesteld over de etikettering van levensmiddelen. Consumenten hebben het recht te weten wat ze kopen en zij kunnen daardoor bijvoorbeeld beter ingrediënten herkennen waarvoor zij allergisch zijn. Daarnaast heeft de EU regelgeving opgezet die producenten verplicht informatie over het gehalte zout, suiker, vet en andere dikmakers in een product op te nemen op de verpakking. Deze informatie op producten is bedoeld om overgewicht tegen te gaan. Op 13 december 2014 is deze regel ingegaan.

Daarnaast waarborgt de Europese Commissie dat consumenten in de hele EU op dezelfde kwaliteit levensmiddelen kunnen rekenen. Producenten mogen levensmiddelen wel aanpassen aan de lokale smaakvoorkeuren, maar als die een substantieel andere samenstelling krijgen en de marketing en verpakking blijven hetzelfde, dan kan dat misleidend en oneerlijk zijn. Daarom heeft de Europese Commissie in april 2018 aangekondigd de wetgeving op dit gebied te gaan aanscherpen.

Het wordt fabrikanten verboden om in verschillende EU-landen levensmiddelen met dezelfde verpakking maar met een significant andere samenstelling aan te bieden. Tevens onderzoek de Commissie de omvang van dit fenomeen.

2.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Terug naar boven