r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Douanebeleid

Slagboom bij Douane

Binnen de Europese douane-unie passen de EU-lidstaten onderling geen invoertarieven toe en hanteren zij voor goederen uit het buitenland dezelfde tarieven. Op 1 januari 1993 werden alle douaneformaliteiten aan de binnengrenzen afgeschaft. De EU werd daardoor één enkel grondgebied zonder grenscontroles. De afwezigheid van douaneformaliteiten is een belangrijk onderdeel van de interne markt.

Zonder de aanwezigheid van de douane-unie zouden belangrijke elementen van een geïntegreerd Europa, zoals een gezamenlijk landbouwbeleid, handelsbeleid en economisch beleid, niet kunnen bestaan. De verantwoordelijkheid van beleid rondom de Douane-unie ligt bij de EU. De lidstaten werken daarnaast nauw samen om grensoverschrijdende criminaliteit aan te pakken. Er worden daarom met enige regelmaat nog controles uitgevoerd op onder andere drugssmokkel.

Voor goederen die worden geïmporteerd naar de Unie, bestaan nog wel invoerrechten: het gemeenschappelijk buitentarief. De douanetarieven op import uit het buitenland zijn één van de belangrijkste directe inkomstenbronnen van de Europese begroting. De lidstaten dragen de opbrengsten van deze tariefheffingen volledig over aan de Europese Unie. Het gemeenschappelijk douanewetboek (DWU) reguleert de Europese douaneactiviteiten.

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Staand beleid

Budget

De douane-unie wordt mogelijk gemaakt door de 28 nationale douanediensten. Om de samenwerking tussen deze diensten te bevorderen is er een Europees subsidieprogramma opgezet, Douane 2020. Het huidige programma loopt tot 2020 en heeft een budget van €574,3 miljoen.

Grondslag

Sinds 1993 bestaan er binnen de EU geen douaneformaliteiten meer, afgezien van incidentele controles ter bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit zoals drugssmokkel. De EU is nu één grondgebied zonder binnengrenzen. Voor de handel tussen lidstaten is dit erg belangrijk, omdat het passeren van de binnengrenzen nu geen administratieve en financiële lasten meer met zich meebrengt. Alle douanewetgeving is samengebracht in één wetboek; het douanewetboek van de Unie (DWU).

De meest recente versie van het douanewetboek versimpelt douaneprocedures, biedt meer bescherming aan consumenten en verbetert de samenwerking tussen nationale douanes door middel van nieuwe IT-systemen. De nieuwe Europese douane-unie zou eind 2020 volledig geïmplementeerd moeten zijn maar op het gebied van IT-systemen is vertraging opgelopen.

Economische integratie en buitenlandse handel

Voor goederen die worden geïmporteerd naar de Unie bestaan nog wel invoerrechten: het gemeenschappelijk buitentarief. Deze tarieven worden mede bewaakt in het kader van het Europese buitenlandse handelsbeleid. De lidstaten dragen de opbrengsten van deze tariefheffingen volledig over aan de Europese Unie. De douaneheffingen vormen dan ook een van de belangrijkste inkomstenbronnen op de begroting van de Unie.

De hoogte van het gemeenschappelijk douanetarief kan per product verschillen. Het uitgangspunt is altijd dat producten van Europese bodem moeten kunnen concurreren met producten van buitenaf. Vervolgens bepaalt de economische gevoeligheid van het product hoe hoog de douanerechten zullen zijn. Zo zullen grondstoffen en halffabricaten niet zwaar worden belast, omdat deze meestal niet worden geproduceerd binnen de EU. Zo kan de industrie binnen de EU beschikken over net zo goedkope grondstoffen als de industrie in het land van herkomst.

Behalve de heffingen op buitenlandse producten, heeft de EU nog meer instrumenten om haar eigen handel te beschermen, zoals:

  • Extra douaneheffingen bij oneerlijke concurrentie: Buitenlandse producenten kunnen mogelijk onrechtmatig gesubsidieerd worden, waardoor zij hun producten tegen te lage prijzen kunnen afzetten op de Europese markt. De EU kan in dat geval sancties opleggen in de vorm van extra douaneheffingen op het product. De sanctionering is altijd conform de regels van WTO. Een voorbeeld hiervan is de Europese heffing op Chinese zonnepanelen.
  • Kwantitatieve invoerbeperkingen: De EU kan de invoer van producten uit lagelonenlanden (tijdelijk) beperken in gevallen waar de eigen industrie wordt bedreigd. Dat kan ondernemingen soms genoeg adem geven om zich aan de nieuwe situatie aan te passen.

Bestrijding van smokkel en grensoverschrijdende criminaliteit

Het wegvallen van de binnengrenzen stimuleert niet alleen de handel tussen lidstaten, maar verlaagt tevens de drempels voor grensoverschrijdende criminaliteit binnen de Unie. De Europese lidstaten stemmen het gezamenlijke douanebeleid dan ook nauw af op het beleid inzake Justitie en Binnenlandse Zaken.

Om fraude met douanetarieven te voorkomen, is gegevensuitwisseling tussen lidstaten van de Unie vereenvoudigd met een computersysteem, het Schengen Informatie Systeem (SIS). Hiermee kunnen lidstaten gegevens uit de opsporingsregisters van de aangesloten landen uitwisselen. Er zijn verschillende Europese programma's om douaneambtenaren uit de Unie te trainen op de bestrijding van deze criminaliteit.

Douanedienst in relatie tot andere beleidsvelden van de EU

De uitvoering van het douanebeleid levert een concreet aandeel in andere beleidsvelden van de Europese Unie.

  • Volksgezondheid en milieu. Door het verrichten van invoercontroles worden gezondheidsrisico's door onder andere voedingsmiddelen, radioactieve stoffen, verdovende middelen en vuurwapens verkleind. Verder wordt illegale handel in bedreigde diersoorten en het transport van gevaarlijke stoffen voorkomen of gecontroleerd.
  • Landbouw- en visserijbeleid. Op de invoer van landbouwproducten worden extra douanerechten geheven. De rechten bestaan uit meerdere elementen, zoals een variabel element en een seizoenselement. Zo wordt er gepoogd een stabiele en betaalbare voedselvoorziening voor de burger te handhaven.

2.

Mijlpalen

In 1968 richtten de zes lidstaten van de Europese Gemeenschap een tariefunie op. Alle douanerechten en handelsbeperkingen tussen de landen werden opgeheven. Bovendien werd een gemeenschappelijk buitentarief ingevoerd. De tariefunie was een succes; terwijl de handel tussen 1958 en 1972 verdriedubbelde, groeide de handel tussen de lidstaten met een factor 9.

Twintig jaar daarna werd een belangrijke stap genomen in het vereenvoudigen van de douaneformaliteiten. Het "Enig Document" (ED) werd ingevoerd, waardoor 150 andere documenten overbodig werden gemaakt. Tegelijkertijd werd andere wetgeving aangenomen, waardoor de tariefunie een douane-unie werd.

In 1994 is alle douanewetgeving samengebracht in één wetboek, dat voor de gehele Unie geldt. Het gemeenschappelijk douanewetboek uit 1994 is inmiddels meerdere keren herzien. Onder andere op 1 mei 2016 traden nieuwe Europese douanevoorschriften in werking. De nieuwste herziening, met vooral technische verbeteringen, werd op 19 april 2019 van kracht.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie en de Raad van Ministers een rol. De besluitvorming over algemene tarieven verloopt volgens de procedure zonder deelname van het Europees Parlement. Overige maatregelen worden door de Commissie vastgesteld.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor economische en financiële zaken, belastingen en douane

Parlementaire commissie Europees Parlement

EP-commissie interne markt en consumentenbescherming (IMCO)

Nederland lid commissie Europees Parlement

Lid

Dennis de Jong (SP)

Plaatsvervanger(s)

Lambert van Nistelrooij (CDA)

Matthijs van Miltenburg (D66)

Raad van de Europese Unie

Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Sigrid Kaag (D66), minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Financiën (Fin.)

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Financiën (Fin.)

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie EU/internationaal

Verantwoordelijke

Agentschap

Europol

Agentschap

Eurojust

Directoraat-Generaal

OLAF

Directoraat-Generaal

DG Belastingen en douane-unie

4.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat

Terug naar boven