r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij M Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Europees Herstelfonds uit de coronacrisis

Ursula von der Leyen
Bron: European Commission

Met het Europees Herstelfonds - door de Europese Commissie NextGenerationEU genoemd - wil de Europese Unie de economische klap van de uitbraak van het COVID-19 virus opvangen. Het Herstelfonds heeft een omvang van 750 miljard euro, bestaande uit 390 miljard aan subsidies en 360 miljard aan leningen.

Lidstaten krijgen deze subsidies en leningen alleen wanneer ze voldoen aan een aantal voorwaarden. Het geld moet gebruikt worden voor 'verstandige hervormingen' met nadruk op duurzaamheid en digitale ontwikkeling. Lidstaten moeten hun plannen ter goedkeuring voorleggen aan de Commissie en de andere lidstaten. Plannen kunnen tot 2023 worden ingediend. Het Herstelfonds is gekoppeld aan het Europees semester, waarmee ook het toezicht op de uitgaven is geregeld.

De zwaarst getroffen lidstaten zoals Italië en Spanje kunnen aanspraak maken op het meeste geld uit het Herstelfonds. Over de hoogte en de voorwaarden voor het Herstelfonds is hard onderhandeld. Nederland wilde dat het hele fonds uit leningen zou bestaan. Het geld wordt door de Commissie zelf op de kapitaalmarkten geleend, wat in deze omvang nooit eerder is gebeurt.

Inhoud

1.

Herstelfonds in detail

Verdeling

De verdeling van alle subsidies en leningen is opgehangen aan een aantal criteria zoals de werkloosheidscijfers in de jaren voor de crisis, de verwachte daling van het BNP en het gemiddelde inkomen per inwoner. Zo krijgen hard getroffen lidstaten en lidstaten die het economisch moeilijker hebben het meeste geld, en welvarende landen juist minder.

Van de 750 miljard is een 'klein' deel van het geld, zo'n 77 miljard, geoormerkt voor specifieke uitgaven gekoppeld aan programma's als onder anderen ReactEU (het crisisfonds), Horizon Europe (onderzoek) en het Just Transition Fund (klimaat). Het overgrote deel is dus bestemd voor algemene steun en het ondersteunen van hervormingen.

Binnen drie jaar moeten alle aanvragen zijn ingediend, daarna wordt er geen geld meer verstrekt.

Het fonds is een tijdelijke aanvulling op de normale begroting van de EU. De onderhandelingen over Herstelfonds waren gekoppeld aan de onderhandelingen over de meerjarenbegroting voor 2021-2027. In verdeling van gelden tussen alle begrotingsposten is het Herstelfonds daar in meegenomen.

Nederland

Nederland aanspraak maken op maximaal zes miljard euro uit de 'algemene' pot van het Herstelfonds, en daarnaast kan het nog geld ontvangen uit de specifieke programma's. Tot op heden heeft de Nederlandse overheid hiervoor nog geen plan ingediend bij de Commissie.

Plannen goedkeuren & toezicht

Een lidstaat die gebruik wil maken van geld uit het Herstelfonds, moet een plan inleveren bij de Commissie. De eerste deadline daarvoor was 30 april 2021, maar ook hierna is het nog mogelijk voor lidstaten om hun plannen in te dienen, tot midden 2022. De Commissie beoordeelt deze plannen en legt haar bevindingen voor aan de lidstaten. Tijdens dit beoordelingsproces worden verschillende criteria gehanteerd. Zo moeten de hervormingsplannen een blijvend effect hebben, passen binnen de bredere economische context van de lidstaat zoals geformuleerd in het kader van het Europees semester, en voorzien zijn van een adequaat controle- en auditmechanisme. Een verdere voorwaarde voor een positief oordeel is dat de hervormingsplannen moeten bijdragen aan het bereiken van de klimaatdoelen en digitale transitie. Daarom moet tenminste 37 procent van de begrotingsplannen aan klimaatmaatregelen worden besteed, en 20 procent aan digitalisering.

De Commissie kijkt samen met het Economisch en Financieel Comité van de Raad naar de mate waarin doelen behaald zijn en worden. Blijft een lidstaat in gebreke en komt er weinig terecht van voorgenomen hervormingen, dan kan een andere lidstaat bezwaar maken tegen verdere uitbetaling van steungelden. De kwestie wordt dan tijdens de eerstvolgende vergadering van de Europese regeringsleiders besproken.

Financiering

Nadat de Commissie heeft ingestemd met het hervormingsplan van een lidstaat, wordt de aanvraag doorverwezen naar de Raad, waar de lidstaten het laatste oordeel geven. De stemming hierover vindt plaats op basis van gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Als zowel de Commissie als de Raad akkoord zijn gegaan met het hervormingsplan, zal de Commissie overgaan tot het verstrekken van gelden aan de lidstaat. Het Herstelfonds zal worden gefinancierd door de Europese Commissie zelf. De Commissie mag geld ophalen op de kapitaalmarkten. Omdat het om - voor de EU - ongekend hoge bedragen aan uit te zetten leningen gaat, wil de Commissie haar activiteiten nauw afstemmen met de lidstaten. En er zal alleen met financiële instellingen gewerkt worden die onder Europese toezichthouders vallen.

De Europese begroting, gefinancierd door de lidstaten, is het onderpand. Het geld zal worden terugbetaald uit nieuwe inkomstenbronnen voor de Commissie. In 2021 komt er een belasting op plastic afval, in 2023 volgen er een belasting op digitale activiteiten, inkomsten uit het - mogelijk verder uitgebreide - emissiehandelssysteem én nog verder uit te werken plannen.

De leningen moeten uiterlijk in 2058 zijn afgelost.

Eindbedrag

De EU zal tot 2026 geld lening uitzetten op de kapitaalmarkt. Met een correctie voor de verwachte inflatie komt het uiteindelijke te lenen bedrag uit op ruim 800 miljard.

2.

Overige steunmaatregelen

ECB

In de loop van de crisis zijn er door andere instellingen nog andere steunmaatregelen getroffen, die losstaan van het gepresenteerde herstelfonds. Op 19 maart 2020 presenteerde de Europese Centrale Bank (ECB) een extra opkoopprogramma van obligaties ter waarde van 750 miljard euro. Dit programma zorgt ervoor dat er extra geld in het systeem wordt gepompt zodat de rente op obligaties daalt. Hierdoor wordt lenen voor bedrijven en overheden goedkoper.

ECB-president Christine Lagarde stelde in een verklaring hierbij dat er bij de ECB 'geen limiet is als het gaat om de toewijding aan de euro'. Dit noodpakket van de ECB liep normaal tot eind 2020, maar werd door de aanhoudende coronacrisis en de gevolgen voor de economie eerst verlengd tot juni 2021 en later tot maart 2022.

Het opkoopprogramma is vanwege de voortdurende pandemie verder uitgebreid met 600 miljard euro. Hierdoor wordt het mogelijk om in totaal 1350 miljard euro aan obligaties op te kopen in dit programma.

EIB

De Europese Investeringsbank (EIB) heeft ook besloten om 200 miljard euro extra in de EU te steken. Dit geld bestaat uit leningen voor het midden- en kleinbedrijf.

ESM

Na verhitte discussies in de Eurogroep kwam deze op 9 april 2020 met een steunpakket van 540 miljard euro om de economische problemen van de coronacrisis in de EU te beperken. In dit pakket zitten geen eurobonds, waar veel discussie over was. Wel werden de ministers het eens over het inzetten van het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM), ter waarde van 240 miljard euro.

Overige maatregelen van de Europese Commissie

De Europese Commissie zelf heeft al een aantal steunmaatregelen getroffen om de risico's van de crisis te beperken. Zo heeft de Commissie een speciaal investeringsfonds geïntroduceerd, het Coronavirus Response Investment Initiative (CRII). Hiermee wil de Commissie de hardst getroffen plekken in de economie met 37 miljard van het regionaal beleid ondersteunen. Daarnaast heeft de Commissie het initiatief SURE (Support mitigating Unemployment Risks in Emergency) gelanceerd om het risico op werkloosheid te beperken. De Commissie vaardigt hierin maximaal 100 miljard euro aan leningen uit tegen gunstige voorwaarden aan lidstaten. Beide initiatieven zijn door de Raad en het Europees Parlement goedgekeurd.

3.

Meer informatie

Terug naar boven