r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter
Niet/beperkt geactualiseerd na 1 december 2014.

Verdeling Europese topfuncties in 2014

Het gebouw van de Europese Commissie

Op 1 november 2014 is de huidige Europese Commissie van start gegaan. De voorzitter van de Commissie is de Luxemburgse oud-premier Jean-Claude Juncker. De Italiaanse minister van buitenlandse zaken Federica Mogherini is de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands- en veiligheidsbeleid. De andere 26 lidstaten hebben hun kandidaten voor de Commissie voorgedragen bij Juncker, die op 10 september 2014 de verdeling van de posten toelichtte.

Op 22 oktober 2014 werd de nieuwe Europese Commissie goedgekeurd door het Europees Parlement. 424 Europarlementariërs stemden vóór, 209 tegen, en 67 parlementariërs onthielden zich van stemming. Op 23 oktober 2014 keurde ook de Europese Raad de Commissie goed. De Commissie-Juncker verkreeg daarmee het mandaat van 1 november 2014 tot en met 31 oktober 2019.

Behalve de Europese Commissie waren nog meer wisselingen op de hoge posities in 2014. De termijn van Herman van Rompuy, de vaste voorzitter van de Europese Raad, vaak aangeduid als de 'EU-president', liep op 1 december 2014 af. Na lang onderhandelen werd op 30 augustus zijn opvolger bekend gemaakt, de Poolse conservatief-liberale premier Donald Tusk. Tusk is de eerste Oost-Europeaan met een Europese topfunctie.

In mei 2014 werden de verkiezingen voor het Europees Parlement gehouden. Voor het eerst werd gewerkt met het concept van Spitzenkandidaten. De Spitzenkandidat van de grootste fractie na de Europese Parlementsverkiezingen zou de meest prestigieuze Europese functie krijgen: Voorzitter van de Europese Commissie. De christendemocraten en de sociaaldemocraten bleven, net als bij de eerdere verkiezingen, veruit de grootste partijen. Die twee partijen sloten dan ook een akkoord over de nieuwe voorzitter van het Europees Parlement. Omdat de christendemocraat Juncker Commissievoorzitter zou worden behield de socialist Martin Schulz zijn functie als Voorzitter van het Europees Parlement (tot zijn aftreden in 2018).

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Procedures in het kort

De politieke strijd rondom de benoemingen kent weinig regels. Maar hoe de Commissie, de Commissievoorzitter, de Hoge Vertegenwoordiger en de vaste voorzitter van de Europese Raad worden benoemd is vastgelegd in de Europese verdragen.

2.

Leden Europese Commissie

Iedere lidstaat heeft één eurocommissaris. In het Verdrag van Lissabon staat dat de Europese Commissie in 2014 minder leden zou gaan tellen (het aantal leden zou gelijk zijn aan twee derde van het totale aantal lidstaten) maar Ierland bedong, in het kader van het Ierse referendum over het Verdrag, dat iedere lidstaat toch een eurocommissaris zou behouden.

Na met alle kandidaten een oriënterend gesprek te hebben gevoerd, maakte Juncker op 5 september 2014 de gekandideerde eurocommissarissen bekend. Op 10 september 2014 werd de verdeling van de posten vrijgegeven. Vanaf dat moment waren alle beoogde eurocommissarissen, gezamenlijk als Commissie, officieel kandidaat en konden de hoorzittingen in het Europees Parlement beginnen.

De Sloveense Alenka Bratušek werd na haar hoorzitting door het EP afgekeurd. Slovenië schoof vervolgens een andere liberale politica naar voren: Violeta Bulc.

Commissievoorzitter Juncker stelde zijn Commissie anders samen dan voorheen gebruikelijk. In plaats van een aparte post voor iedere eurocommissaris, werkt Juncker met zogeheten 'projectteams'. Daarin hebben de vicevoorzitters een coördinerende rol.

Vijf vicevoorzitters, waarvan één de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands beleid, kregen de leiding over een team. Binnen hun projectteam kunnen vicevoorzitters voorstellen van andere eurocommissarissen blokkeren.

Timmermans werkte hierbij nauw samen met zijn collega Georgieva, eurocommissaris voor Begrotingszaken en eveneens vicevoorzitter tot en met 2017.

De Nederlandse eurocommissaris

Het zag er lang naar uit dat minister van financiën Jeroen Dijsselbloem door Nederland naar voren geschoven zou worden als kandidaat, onder voorwaarde dat Nederland de post economische en monetaire zaken zou krijgen, waar ook het begrotingstoezicht onder valt. Maar Nederland was lang niet het enige land dat die post begeerde, en de verstandhouding tussen Juncker en Dijsselbloem was niet goed.

Uiteindelijk werd Frans Timmermans de kandidaat voor Nederland. Timmermans werd eurocommissaris voor Betere Regulering en eerste vicevoorzitter. Hij fungeert hierbij als rechterhand van Juncker, en mag andere eurocommissarissen op de vingers tikken als zij met ondeugdelijke voorstellen komen, of teveel regelgeving op details willen maken.

De afgelopen 15 jaar was een politicus van VVD-huize eurocommissaris. Andere partijen eisten in 2014 deze belangrijke bestuurlijke post op. Wie de post krijgt is het resultaat van onderhandelingen, waarbij veel wordt gekeken naar de bezetting van andere belangrijke functies in Nederland. Bij de kabinetsonderhandelingen van kabinet Rutte-II was afgesproken dat de post naar de PvdA zou gaan.

3.

Europese topfuncties die vervuld werden en de geruchten rond de kandidaten

Secretaris-generaal van de NAVO

De NAVO staat los van de Europese Unie, maar niet als het aankomt op de verdeling van internationale politieke topfuncties. Traditioneel is de secretaris-generaal van de NAVO een Europeaan. Het land dat de secretaris-generaal levert komt vaak niet in aanmerking voor een andere Europese topfunctie. Met de benoeming van de Noorse oud-premier Stoltenberg speelde de functie ditmaal minder een rol; Noorwegen is geen EU-lidstaat.

Voorzitter van de Commissie

In een interview in september 2012 opende eurocommissaris Reding, een christendemocrate uit Luxemburg, de discussie. Wat volgde was een reeks namen van prominente Europese politici die mogelijk interesse hadden in de post van voorzitter van de Commissie óf gezien werden als een geschikte en kansrijke kandidaat. Onder hen veel zittende en voormalige regeringsleiders.

In tegenstelling tot voorgaande jaren bleef het hier niet bij. De uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement speelde - in elk geval op papier - voor het eerst een belangrijke rol bij wie de benoeming van de voorzitter. Met name de Europarlementariërs van de Europese politieke families drongen er op aan dat iedere partij met één kandidaat-voorzitter de verkiezingen in zou gaan. Begin 2014 waren die kandidaten bekend.

De vraag was of de Europese regeringsleiders de kandidaat van de partij die bij de verkiezingen de grootste is geworden, ook echt zouden voordragen als voorzitter van de Commissie. Behalve de persoon ging het ook om de macht: bepaalt de Europese Raad of het Europees Parlement wie voorzitter wordt? Dat de Europese Raad en het Europees Parlement ook programmatisch meer invloed wilden hebben op een nieuw te benoemen Commissie was eveneens een nieuwe ontwikkeling. Deze ontwikkelingen hebben laten zien dat de benoeming van de voorzitter van de Commissie meer dan ooit een politiek spel is tussen de macht van de instellingen, de personen en de verdeling tussen links/rechts, man/vrouw en geografische zone's.

De kandidaat van de christendemocraten, die de grootste werden na de verkiezingen, was Jean-Claude Juncker. Hij werd uiteindelijk ook benoemd tot Commissievoorzitter, mede gesteund door een meerderheid in het Europees Parlement. Van een aantal Europese regeringsleiders is bekend dat zij wel bezwaar hebben tegen het idee dat het Europees Parlement leidend zou zijn.

Voorzitter van de Europese Raad

In 2009 was de benoeming van Van Rompuy voor velen een volslagen verrassing. Zijn herbenoeming tweeënhalf jaar later stond niet ter discussie. Formeel heeft deze vaste voorzitter niet veel macht. Maar met de invulling die Van Rompuy aan de functie heeft gegeven, is iedereen het erover eens dat het een heel belangrijke post is of in elk geval kan zijn.

Vast staat dat de huidige voorzitter van de Europese Raad niet kan worden herbenoemd. Tijdens een extra ingelaste top op 30 augustus 2014 heeft de Europese Raad de voormalige Poolse premier Donald Tusk verkozen tot nieuwe voorzitter. De conservatief-liberaal Tusk is de eerste Oost-Europeaan die een Europese toppositie zal bekleden. Op 1 december 2014 ging zijn termijn in.

Hoge Vertegenwoordiger

De Hoge Vertegenwoordiger in Commissie-Barroso II, de Britse sociaaldemocrate Catherine Ashton, heeft, terecht of onterecht, veel kritiek te verduren gekregen. Ashton gaf aan geen tweede termijn te ambiëren. Er is openlijk niet veel gespeculeerd over mogelijke kandidaten voor deze functie. In Nederland deden geruchten de ronde dat minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans Ashton graag zou willen opvolgen.

Tijdens een extra ingelaste bijeenkomst van de Europese Raad op 30 augustus 2014 werd de toenmalige Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, de 41-jarige sociaaldemocrate Federica Mogherini verkozen tot opvolgster van Ashton. Mogherini is samen met de gehele nieuwe Commissie op 1 november aangetreden.

Voorzitter Europees Parlement

Op 1 juli 2014 werd de Duitse sociaaldemocraat Martin Schulz herkozen als voorzitter van het Europees Parlement. Het was de eerste keer dat een zittend voorzitter werd herkozen. Wel besloten de twee grootste partijen dat Schulz opgevolgd zou worden door een christendemocraat.

4.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven