r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo man met tas twitter boek

Begrotingsdiscipline en Europese controle

Lege geldkist

De Europese Unie heeft sinds het uitbreken van de eurocrisis verschillende maatregelen genomen om eurolanden met financiële problemen bij te staan en om toekomstige problemen te voorkomen.

Een belangrijk aspect is het beperken van het begrotingstekort en de staatsschuld van de eurolanden, ter uitvoering van de afspraken uit het Stabiliteits- en Groeipact. Zowel de regeringsleiders en staatshoofden als de Europese instellingen hebben diverse plannen gepresenteerd en maatregelen genomen. Zo is er een strenger toezicht op de nationale begrotingen gekomen. De Commissie heeft in januari 2015 echter besloten flexibeler om te gaan met de Europese begrotingsregels.

De maatregelen lijken meer en meer tot het gewenste resultaat te leiden. Het overheidstekort van alle landen van de eurozone kwam over 2018 uit onder de 0,5% van het bruto binnenlands product (BBP). De gemiddelde staatsschuld van de eurolanden in 2018 bleef met 85,1% nog wel ruim boven het afgesproken maximum van 60% van het BBP.

Inhoud

1.

Europees Semester

Met het Europees semester, ingesteld in 2011, houdt de EU de economische ontwikkelingen binnen lidstaten scherper in de gaten. Na uitvoerig onderzoek presenteert de Commissie ieder jaar aanbevelingen aan landen om economische problemen te bestrijden en te voorkomen.

De Europese begrotingsafspraken zijn vaak onderwerp van discussie. Met name tussen de noordelijke en de zuidelijke landen lopen de meningsverschillen uiteen over de vraag of de begrotingsregels strikt of soepel moeten worden toegepast.

2.

Euro Plus Pact

In maart 2011 hebben de landen van de eurozone een pakket maatregelen aangenomen voor een betere coördinatie van de nationale economieën van de eurolanden. Dit zou moeten leiden tot een sterkere gemeenschappelijke munt en een betere concurrentiepositie voor de Europese economie. Omdat ook verschillende niet-eurolanden zich bij het pact aansloten, werd het plan Euro Plus Pact gedoopt.

3.

Six Pack

Bankbiljetten

In december 2011 trad het 'six pack' in werking. Dat bestaat uit een zestal wetgevingsvoorstellen die het Stabiliteits- en groeipact moeten versterken. Een belangrijk element hierin is het streng toezicht op de begrotingen van EU-lidstaten en het bestraffen van landen die de begrotingsregels overtreden. Het 'six pack' bevat onder meer een fel bediscussieerde bepaling over automatische sancties tegen lidstaten die zich niet aan de afgesproken begrotingsregels houden.

4.

Two Pack

Het 'two pack' vormt een aanvulling op het in december 2011 in werking getreden 'six pack' en voorziet in een versterking van het toezicht door de Europese Commissie op de nationale begrotingen van de eurolanden. Het 'two pack' is een van de pakketten maatregelen om de eurocrisis te beteugelen en bouwt voort op het Stabiliteits- en Groeipact.

5.

Euroregering?

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de toenmalige Franse president Nicolas Sarkozy kwamen in 2011 met nieuwe voorstellen op het gebied van economisch toezicht. Zij stelden onder andere een soort economische 'euroregering' voor, strenge straffen voor lidstaten die zich niet houden aan de begrotingsregels, en een belasting op financiële transacties. Inhoudelijk vertonen de plannen de nodige overlap met het Six Pack en het Euro Plus Pact.

6.

Extra bevoegdheden eurocommissaris Economische en monetaire zaken

In december 2011 hebben regeringsleiders afgesproken om de regels voor begrotingsdiscipline in het Stabiliteits- en Groeipact aan te scherpen. De eurocommissaris voor Economische en Monetaire zaken heeft extra bevoegdheden gekregen om toezicht te houden op de naleving van de regels uit het Stabiliteits- en Groeipact.

7.

Begrotingspact

In het begrotingspact zijn regels vastgelegd die begrotingsdiscipline bij lidstaten moeten afdwingen en de financiële markten zekerheid moeten bieden. Het verdrag is op 1 januari 2013 in werking getreden en wordt ook wel Verdrag voor Stabiliteit, Coördinatie en Bestuur in de EMU genoemd.

8.

Versoepeling van de norm?

Eind april 2013 lieten zowel de toenmalige Commissievoorzitter Barroso als eurocommissaris Rehn, destijds belast met het toezicht op nationale economieën, doorschemeren dat er mogelijk wat soepeler zou worden omgegaan met de regels over begrotingsdiscipline. Er zou meer gekeken worden naar de structurele overheidstekorten. Incidentele tekorten als gevolg van de aanhoudende recessie en extra uitgaven in het kader van tijdelijke stimuleringsmaatregelen worden dan mogelijk toegestaan, mits structurele hervormingen worden doorgezet. Bovendien moeten extra stimuleringsmaatregelen inhaken op bestaande Europese programma's gericht op het aanjagen van structurele groei én aantoonbaar positieve effecten hebben op de economie en de overheidsbegroting op langere termijn.

De discussie duurde geruime tijd voort. Op de Europese Top van juni 2014 werd besloten om de begrotingsregels niet te versoepelen. Wel mag er optimaal gebruik worden gemaakt van de ruimte die de regels bieden, zoals langer de tijd nemen om het begrotingstekort te verminderen.

In december 2014 presenteerde de Europese Commissie de evaluatie van het begrotingscontrolemechanisme aan het Europees Parlement.

Met oog op de eurocrisis heeft de Commissie begin 2015 richtlijnen aangekondigd die de overheden meer flexibiliteit geven om investeringen te verhogen; daarbij moeten zij wel binnen de EU-begrotingsregels blijven. Landen die serieus werk maken van structurele hervormingen kunnen rekenen op meer coulance vanuit de EU. Ook zal Brussel rekening houden met hervormingen die nog in voorbereiding zijn en wordt er beter gekeken naar de economische situatie in de landen zelf. Er is dus meer beweegruimte voor de lidstaten gecreëerd binnen de begrotingsregels. Wel gaf de Commissie aan dat er aan de normen van het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niets zal veranderen. Daarnaast presenteerde de Europese Commissie in het kader van deze aanpak een nieuw investeringsplan voor de Europese Unie, waarin zij gedurende drie jaar 315 miljard euro investeert in de economie.

De toenmalige Franse president François Hollande en de toenmalige Italiaanse premier Matteo Renzi drongen al langer aan op de versoepeling van de regels zodat de overheid de publieke investeringen kan verhogen en de economie structureel kan hervormen in tijden van recessie.

In september 2016 bespraken de zuidelijke lidstaten in hoeverre zij de begrotingsregels willen versoepelen en als blok tegenwicht kunnen bieden aan de in hun ogen rigide interpretatie van de regels door noordelijke landen.

9.

Voltooiing van de EMU

De eurocrisis die de Europese Unie (EU) in 2008 trof maakte duidelijk dat de Economische en Monetaire Unie (EMU) nog niet 'af' is. De EU-lidstaten en instellingen hebben sindsdien diverse stappen ondernomen ter verbetering en voltooiing hiervan. Een deel daarvan betrof onder andere bovenstaande begrotings- en controleafspraken. Andere maatregelen waren onder andere het oprichten van noodfondsen en de oprichting van een bankenunie. De bedoeling is dat uiterlijk in 2025 de EMU wordt voltooid.

10.

Oordeel Europese Rekenkamer

De Europese Rekenkamer onderzocht en evalueerde in 2015 het Europese ingrijpen tijdens de financiële crisis. Het onderzoek richtte zich op hoe de Europese Commissie te werk is gegaan bij het verlenen van steunmaatregelen en financiële bijstand aan Hongarije, Letland, Roemenië, Ierland en Portugal. De rol van de andere instellingen en de steun aan Spanje, Griekenland en Cyprus was slechts zijdelings meegenomen in het onderzoek.

De eerste conclusie was dat de Europese Commissie te positief was over de overheidsbegrotingen voorafgaande aan de crisis, en te weinig zicht had op de grensoverschrijdende financiële stromen en de bankensector. Overheden liepen meer risico's dan gedacht. Het aanscherpen van het toezicht op de lidstaten, mede door aanvullingen op het Stabiliteits- en Groeipact, zou dit in de toekomst moeten voorkomen.

De programma's lijken redelijk succesvol te zijn geweest. Mede door de Commissie voorgestelde hervormingen zijn goeddeels geïmplementeerd, al was de planning van de Commissie vaak te krap en talmden de lidstaten met het doorvoeren van de meest ingrijpende maatregelen.

Samengevat was het optreden van de Commissie bij het uitbreken van de crisis volgens de Europese Rekenkamer zwak, maar is de Commissie gegroeid in haar rol als crisismanager en programmabeheerder. Wel moet de Commissie systematischer te werk gaan, en haar analyses verder aanscherpen.

11.

Meer Informatie

Hot Issues

Documenten

Andere websites

Terug naar boven