r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Gedragsregels voor eurocommissarissen

Groepsfoto Commissie-Juncker in trappenhuis © Europese Unie, 2014

Eurocommissarissen moeten zich aan een aantal regels houden bij de uitoefening van hun ambt. Zo mogen ze bijvoorbeeld geen werkzaamheden naast hun functie als eurocommissaris hebben. Ook mogen eurocommissarissen geen dure cadeau's of andere voordeeltjes aannemen.

Ook voor voormalige eurocommissarissen gelden regels. In de eerste achttien maanden na hun vertrek mogen voormalige eurocommissarissen niet zomaar nieuwe functies aanvaarden, of lobbyen bij de Commissie.

Zittende eurocommissarissen zijn in het verleden in opspraak gekomen. Zo trad John Dalli in 2012 af na aantijgingen over het aanwenden van zijn netwerk om een Maltese tabaksproducent te bevoordelen.

Voormalige eurocommissarissen zijn vaker onderwerp van discussie. Vooral wanneer zij een functie aanvaarden op het terrein waarvoor zij verantwoordelijk waren rijst de vraag of dat wel zou moeten kunnen. Zo was er veel ophef toen voormalig commissievoorzitter Barroso als adviseur aan de slag wilde gaan bij zakenbank Goldman Sachs.

Delen

Inhoud

1.

Regels voor eurocommissarissen in functie

Kandidaat-eurocommissarissen wordt gevraagd om een overzicht te geven van al hun nevenfuncties en werkzaamheden van de afgelopen tien jaar. Wanneer de eurocommissaris wordt benoemd moeten al deze functies worden afgestoten. Belangen in bedrijven van eurocommissarissen en hun partners worden ondergebracht in een maatschap die door een onafhankelijke partij wordt beheerd.

Tijdens de hoorzittingen van de kandidaat-eurocommissarissen in het Europees Parlement, nog voor een eventuele benoeming, worden de kandidaten in de regel stevig ondervraagd over mogelijke belangenverstrengelingen.

Bij aanvaarding van hun functie beloven de eurocommissarissen dat zij integer zullen zijn en alleen de belangen van de Commissie zullen dienen. Daarvoor zijn een aantal regels opgesteld:

  • partners en directe familieleden van eurocommissarissen worden uitgesloten van samenwerking met alle eurocommissarissen en hun kabinetten
  • eurocommissarissen mogen niet worden betaald voor lezingen of publicaties. Als ze boeken schrijven moeten zij de beloning daarvoor afdragen aan een liefdadigheidsinstelling van hun keuze
  • eurocommissarissen moeten alle ontvangen giften aangeven bij de Commissie, en giften met een waarde van boven de 150 euro worden overgedragen aan de Commissie
  • voor deelname aan verkiezingscampagnes moeten zij onbetaald verlof opnemen; tijdens het verlof mag geen beroep gedaan worden op middelen van de Commissie
  • strikte grenzen aan te maken reis- en representatiekosten.

Erefuncties bij politieke, culturele of charitatieve stichtingen gelden als uitzondering op de regel dat eurocommissarissen geen nevenfuncties mogen hebben. Er mag geen sprake mag zijn van beslissingsbevoegdheid bij dergelijke functies. Ook mag er geen risico op een belangenconflict zijn, bijvoorbeeld doordat de stichting Europese subsidies ontvangt of wil ontvangen.

Schandalen

In 1995 bleek Edith Cresson een bevriende tandarts te hebben benoemd tot persoonlijk adviseur. Deze benoeming kwam in 1999 aan het licht. Het Europees Parlement eiste haar vertrek, maar Cresson weigerde op te stappen. Daarop stuurde het Europees Parlement de gehele Commissie naar huis.

In 2012 werden er serieuze aantijgingen van machtsmisbruik gemaakt tegen eurocommissaris John Dalli. Dalli weigerde in eerste instantie op te stappen omdat er niets was bewezen, maar commissievoorzitter Barroso stuurde aan op zijn ontslag. Uiteindelijk is Dalli alsnog opgestapt.

2.

Regels voor voormalige eurocommissarissen

In de eerste achttien maanden na hun vertrek moeten voormalige eurocommissarissen iedere beroepsactiviteit die zij voornemens zijn te vervullen melden bij de Commissie.

Als het om een functie gaat op het beleidsterrein van de voormalige eurocommissaris, beslist een speciaal en onafhankelijk ethisch comité of de functie passend is.

Ook wordt van voormalige eurocommissarissen in de eerste achttien maanden geëist dat zij niet zullen lobbyen bij de Commissie voor zaken die tot hun portefeuille behoorden.

Er wordt ook sterk op aangedrongen dat de voormalige eurocommissarissen zich na deze periode van achttien maanden houden aan deze norm.

Voormalige eurocommissarissen in opspraak

Gezien de expertise en het netwerk dat eurocommissarissen hebben opgebouwd, zeker op de terreinen waar zij verantwoordelijk voor waren, is het logisch dat bedrijven en organisaties graag gebruik willen maken van hun diensten.

Zo bleek eind 2010 dat een aantal eurocommissarissen die in de Commissie-Barroso I hadden gediend al snel aan de slag waren gegaan als lobbyist of adviseur. In de meeste gevallen was dat op het terrein waarop zij actief waren als eurocommissaris. Mede in reactie daarop werden bovenstaande regels opgesteld, een aanscherping van de toen geldende gedragscode. Zo was de 'afkoelingsperiode' destijds 12 maanden in plaats van 18 maanden. Barroso werd in oktober 2016 bekritiseerd omdat hij geen nader onderzoek had ingesteld naar de overstap van oud-commissaris Ferrero-Waldner naar het bedrijfsleven binnen de 'afkoelingsperiode'.

In 2016 kwam de Nederlandse oud-eurocommissaris Neelie Kroes onder vuur te liggen omdat ze voorzitter zou worden van de adviesraad van Uber. Kroes stelde dat zij de periode van achttien maanden in acht had genomen.

In september 2016 werd het oud-commissievoorzitter Barroso kwalijk genomen dat hij adviseur zou worden bij Goldman Sachs. Goldman Sachs was eerder onder vuur genomen vanwege de positie die de bank innam tijdens de financiële crisis. Bij Barroso werden zijn privileges voor toegang tot de Commissie ontnomen. Barroso stelde in zijn verweer dat ook hij zich netjes aan de periode van achttien maanden heeft gehouden.

Naar aanleiding van deze affaires stelde commissievoorzitter Juncker in november 2016 voor de 'afkoelingsperiode' voor eurocommissarissen te verlengen van 18 naar 24 maanden en voor oud-voorzitters naar 36 maanden.

3.

Regels voor politici in de lidstaten

De lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor het opstellen van gedragsregels voor parlementariërs en bewindspersonen in de lidstaten zelf. Daar zijn geen Europese regels over opgesteld.

Zo kent Nederland geen regels voor de overstap van politici - Kamerleden of bewindspersonen - naar het bedrijfsleven of het maatschappelijk middenveld. Er zijn vele voorbeelden van bewindspersonen die binnen enkele maanden na hun vertrek uit de politiek aan de slag gingen bij bedrijven of organisaties op terreinen waar zij als bewindspersoon mee te maken hadden gehad.

Nederland kent wel regels voor het aannemen van geschenken en het aanhouden van nevenfuncties voor politici.

4.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven