r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Handelsverdragen EU

Twee handen in elkaar
Bron: Notat

De Europese Unie wil meer mondiale vrijhandel en heeft daarom handelsakkoorden gesloten met landen buiten de EU zoals IJsland, Aruba en Mexico. Handelsakkoorden of handelsovereenkomsten zijn bindende afspraken die de EU sluit met derde landen of internationale organisaties. Het doel van dit soort akkoorden is het bevorderen van de handel tussen de deelnemende landen of groepen landen.

Hoewel handelsovereenkomsten positieve effecten kunnen hebben, zijn ook veel mensen bang voor eventuele negatieve gevolgen van zulke akkoorden. De vrees bestaat dat bepaalde producten goedkoop vanuit derde landen naar de EU kunnen komen, waardoor Europese producenten worden benadeeld.

Door middel van het sluiten van vrijhandelsakkoorden met derde landen of andere organisaties, zorgt de EU ervoor dat handelsbarrières en invoerheffingen worden opgeheven. Zo bereikten de Europese Unie en Japan op 6 juli 2017 een politiek akkoord over een vrijhandelsverdrag.

Delen

Inhoud

1.

Afbouwen van handelsbarrières en invoerheffingen

Zowel voor Nederland als voor de EU is internationale handel een belangrijke bron van inkomsten. Europese landen exporteren veel van hun producten. Het is daarom van belang dat zij dit zo goedkoop en zo makkelijk mogelijk kunnen doen.

De EU probeert handelsbarrières af te schaffen of aan te passen. Bij handelsbarrières gaat het om regels die de handel tussen verschillende (groepen) landen beperken. Het opheffen van deze barrières werkt vaak stimulerend voor de handel tussen de deelnemers. Dit heeft tot gevolg dat de economie van beide partners groeit en daarmee de werkgelegenheid toeneemt.

Door middel van vrijhandelsakkoorden kunnen invoerheffingen langzaam worden afgebouwd. Dat zijn belastingen die betaald moeten worden om goederen in te mogen voeren. De prijs van het product wordt daardoor hoger, waardoor de ‘eigen’ producten aantrekkelijker worden.

2.

Besluitvorming

Handel is in principe een exclusieve bevoegdheid van de Europese Commissie. Dit betekent dat de Europese lidstaten niet zelf over hun handelsbeleid kunnen beslissen, maar dat dat allemaal via de EU gebeurt. Het Europees Hof van Justitie oordeelde op 16 mei 2017 dat ook 'brede' handelsverdragen tot de exclusieve bevoegdheid van de Europese Commissie behoren. Daarin kunnen afspraken staan over bijvoorbeeld:

  • toegang tot de markt voor goederen en diensten (waaronder ook alle vervoersdiensten) en de markt voor overheidsopdrachten en voor energieopwekking uit duurzame, niet-fossiele bronnen;
  • de bescherming van directe buitenlandse investeringen
  • intellectuele eigendomsrechten
  • concurrentie (kartels, monopolies en subsidies)
  • duurzame ontwikkeling, sociale bescherming van werknemers en milieubescherming

Lidstaten moeten wel meebeslissen als een handelsverdrag bepalingen bevat over:

  • andere dan directe buitenlandse investeringen („portfolio”-investeringen die worden verricht zonder de intentie om invloed op het bestuur van en de zeggenschap over een onderneming uit te oefenen)
  • de beslechting van geschillen tussen investeerders en staten

Nationale parlementen kunnen in dat geval hun veto uitspreken over die onderdelen van het handelsverdrag. Dat geldt ook voor bepaalde regionale parlementen (bijvoorbeeld van de Belgische gemeenschappen en gewesten).

Voor de uitvoering van het handelsbeleid geldt in principe de gewone wetgevingsprocedure zoals hier onder beschreven.

Gewone wetgevingsprocedure

De Europese Commissie kan voorstellen indienen op het gebied van handel en handelsakkoorden. Nationale parlementen moeten binnen acht weken nadat de Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt een standpunt innemen over het voorstel. Als een derde van de nationale parlementen tegen het voorstel is, moet de Commissie het voorstel heroverwegen.

De Commissie heeft toestemming nodig van de Raad om met de onderhandelingen over een handelsakkoord te beginnen. In nauwe samenwerking met de lidstaten treedt de Europese Commissie tijdens onderhandelingen over handelsovereenkomsten op als vertegenwoordiger van de gehele EU. De Commissie moet het Europees Parlement regelmatig op de hoogte stellen van de stand van de onderhandelingen.

Als er uiteindelijk overeenstemming tussen de verschillende partners is bereikt over het akkoord, moet dit worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad. Voor het sluiten van akkoorden beslist de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

Bijzondere wetgevingsprocedure

Handel is weliswaar een exclusieve bevoegdheid van de Europese Unie, maar handelsverdragen kunnen onderdelen bevatten die over meer onderwerpen gaan dan alleen handel. Als er afspraken over intellectueel eigendom, directe buitenlandse investeringen, culturele goederen en diensten in zorg, onderwijs en de sociale sector in een handelsverdrag staan, valt het verdrag onder de bijzondere wetgevingsprocedure.

De Raad beslist dan met eenparigheid van stemmen over het handelsverdrag. Ook moeten de nationale parlementen het handelsverdrag dan goedkeuren.

In werking treden verdrag

Na goedkeuring van de Raad gaat het handelsverdrag naar het Europees Parlement. Na goedkeuring door het Parlement wordt het handelsverdrag in de Europese Raad geratificeerd door de nationale regeringsleiders. Bij gebruik van de bijzondere wetgevingsprocedure moet het handelsverdrag ook nog goedgekeurd worden door de nationale parlementen. Ten slotte zorgen de lidstaten voor de nationale uitvoering van het verdrag.

Het sluiten van een verdrag op het gebied van handel is dus een langdurig proces. Daar komt bij dat er veel verschillende belanghebbenden in het proces betrokken zijn, waarvan sommige vóór een bepaald handelsakkoord zijn en andere tegen. Zij proberen allemaal hun invloed uit te oefenen om ervoor te zorgen dat zo'n handelsakkoord er wel of juist niet komt. Hierdoor duurt het vaak lang voordat een uiteindelijke beslissing kan worden genomen.

3.

Gesloten handelsverdragen

EU-Japan

Op 6 juli 2017 hebben de Europese Unie en Japan een politiek akkoord bereikt over een vrijhandelsverdrag. De onderhandelingen voor het verdrag, dat 99 procent van de onderlinge handel bestrijkt, hebben vier jaar geduurd.

Vooral de handel in voedingsmiddelen zal een forse impuls krijgen. Zo zullen veel zuivelproducten, maar niet alle Europese kazen, op termijn tariefvrij naar Japan kunnen worden geëxporteerd. Voor auto's, het gevoeligste punt voor de EU, gaan de handelstarieven ook richting nul, naar verwachting met een overgangsperiode van zeven jaar. Beide partijen zullen op het vlak van autoveiligheid en -onderdelen nauw samenwerken bij het ontwikkelen van nieuwe internationale standaarden. Verder sluiten ze hun databanken voor overheidsaanbestedingen op elkaar aan.

EU-Canada (CETA)

Het Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA-verdrag) tussen de Europese Unie en Canada betekent een liberalisering van de handel in goederen en diensten en bevat ook maatregelen die investeringen stimuleren en beschermen. Het CETA-akkoord is op 30 oktober 2016 ondertekend. De ondertekening liet lang op zich wachten door bezwaren van Wallonië (België).

EU-Zuid-Korea

In oktober 2015 heeft de Raad concurrentievermogen het vrijhandelsakkoord met Zuid-Korea goedgekeurd.

EU-Colombia

Op 1 augustus 2013 is het vrijhandelsakkoord met Colombia ingegaan. Tussen de EU en Peru is er vrije handel sinds 1 maart 2013. Als deze akkoorden volledig in werking zijn, zullen deze naar verwachting 500 miljoen euro per jaar voor Europese, Colombiaanse en Peruaanse bedrijven opleveren. Ook moet de samenwerking regionale integratie bewerkstelligen. Ecuador sloot zich in juli 2014 aan bij het akkoord. Voor Bolivia staat de mogelijkheid open om zich ook bij het akkoord aan te sluiten.

EU-Singapore

De EU heeft in december 2012 een akkoord met Singapore bereikt. Hiermee worden de markten van de partners voor elkaars producten geopend. Singapore is de grootste handelspartner van de EU in Zuidoost-Azië. Ook met landen als Zuid-Korea, Mexico, Zuid-Afrika, Chili, Centraal-Amerikaanse landen, Marokko en de ACS-landen zijn de afgelopen jaren akkoorden gesloten.

EU-Oekraïne

Tussen de Europese Unie en Oekraïne is in juni 2014 een associatie-overeenkomst (ook wel 'associatieverdrag') gesloten. Het associatieverdrag zorgt voor verregaande politieke en economische samenwerking tussen de EU en Oekraïne. Het verdrag geldt vanaf 1 september 2017. In Nederland werd over deze overeenkomst een referendum gehouden.

4.

Huidige onderhandelingen

TTIP

De Europese Commissie onderhandelt met de Verenigde Staten over een handels- en investeringsovereenkomst (Transatlantic Trade and Investment Partnership, TTIP). De onderhandelingen over TTIP gaan onder meer over het afschaffen van de douanetarieven, maar ook over de verschillende regelingen, standaarden en procedures waarmee bedrijven die producten op de buitenlandse markt willen brengen, te maken hebben.

TiSA

De Europese Commissie onderhandelt met 22 partners over een handelsverdrag voor de dienstensector (Trade in Services Agreement, TiSA). De onderhandelingen gaan over het verder liberaliseren van diensten, waaronder de banken- en transportsector. Door de markten van de deelnemende landen meer open te stellen, kan de handel in diensten toenemen.

EU-China

Met China worden onderhandelingen gevoerd over vrijere handel en investeringen. Hierbij bewaakt de EU of China eerlijke handel drijft, intellectuele eigendomsrechten respecteert en zich houdt aan de verplichtingen van de Wereldhandelsorganisatie.

De investeringsovereenkomst moet het handelsoverschot van China terugdringen en het voor Europese bedrijven makkelijker maken om op de Chinese markt te handelen. China heeft 26 bilaterale overeenkomsten met EU-lidstaten die de EU wil vervangen door één verdrag.

Andere handelsverdragen

De EU wil ook graag een akkoord sluiten met opkomend handelsland India en de landen van Mercosur. Bovendien wordt er met drie landen van ASEAN onderhandeld, namelijk Maleisië, Thailand en de Filippijnen.

Een handelsverdrag met Vietnam wordt momenteel afgerond, om vervolgens voorgelegd te worden aan het Europees Parlement en de Raad van Ministers. Als deze akkoord gaan met het verdrag, zal dit verdrag eind 2017 of begin 2018 in werking treden.

Op 18 juli 2016 zijn de onderhandelingen tussen de Europese Unie en Indonesië over een vrijhandelsverdrag officieel geopend.

5.

Nederland en EU handelsverdragen

Export en handel zijn voor Nederland van groot belang en vormen een van de belangrijkste bronnen van inkomsten. Handelsverdragen tussen de EU en derde landen worden door de Nederlandse regering dan ook vaak positief ontvangen. Doordat de EU handelsovereenkomsten sluit, worden soms meer afzetmarkten toegankelijk voor Nederlandse bedrijven en kan Nederland ook goedkoper producten naar die gebieden exporteren.

Onderzoeksbureau Ecorys heeft berekend dat een toekomstig handelsverdrag tussen de EU en de VS Nederland een stijging van het Bruto Binnenlands Product (BBP) op kan leveren van tussen de €1,5 miljard en €4 miljard. Ook het reeds gesloten verdrag tussen de EU en Canada zal zorgen voor een stijging van het BBP. Volgens minister Ploumen kan het verdrag tussen de EU en Canada jaarlijks tussen de €600 miljoen en €1,2 miljard opbrengen voor Nederland en zal het de handel verder intensiveren.

6.

Argumenten in de discussie

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over het afsluiten van handelsverdragen door de EU, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn.

Handelsverdragen zijn goed voor de economie en de werkgelegenheid in de EU en het sluiten ervan moet daarom te allen tijde gestimuleerd worden

Uit eerder gesloten handelsakkoorden is gebleken dat het wegnemen van handelsbarrières door middel van handelsakkoorden de EU voornamelijk voordelen oplevert. De afzetmarkt voor Europese exportlanden wordt groter, het invoeren van producten uit derde landen wordt goedkoper en de werkgelegenheid groeit. In de huidige periode van economische crisis is het dus nog eens van extra groot belang dat de EU handelsovereenkomsten sluit met derde landen als de VS, Canada en Oekraïne.

Handelsverdragen hebben een slechte concurrentiepositie tot gevolg voor Europese producenten die hun producten binnen de EU afzetten

Veel producten die in Europese landen worden gemaakt, worden ook buiten de EU gemaakt en vaak ook veel goedkoper, bijvoorbeeld omdat de lonen daar vaak lager zijn. Door middel van invoerheffingen wordt ervoor gezorgd dat Europese producten aantrekkelijk blijven ten opzichte van producten van buiten de EU. Als de EU doorgaat met het sluiten van handelsverdragen met derde landen en organisaties, verslechtert de concurrentiepositie van Europese producenten. Veel producten zullen dan goedkoop van buiten de EU worden geïmporteerd, waardoor de afzetmarkt van Europese bedrijven verkleint, met alle gevolgen van dien.

Handelsakkoorden zijn noodzakelijk voor Europese bedrijven om hun positie op de wereldmarkt te behouden

De structuur van de wereldhandel is aan het veranderen. Handelsakkoorden zijn aan de orde van de dag en worden door veel landen gesloten. Het is voor de EU dus van belang dat zij meegaat in het sluiten van handelsakkoorden, zodat ze op gelijke voet met de rest van de wereld blijft. Als de EU geen vrijhandelsakkoorden zou sluiten met derde landen, betekent dit dat invoerheffingen worden opgeheven voor landen die wel handelsovereenkomsten sluiten, maar dat deze heffingen voor de EU blijven bestaan. De EU wordt dan weggeconcurreerd uit de handelsmarkt.

Door het sluiten van handelsovereenkomsten kunnen producten geïmporteerd worden die niet aan de Europese veiligheids- en gezondheidseisen voldoen

Als de EU handelsakkoorden sluit met derde landen kunnen er producten de EU binnenkomen die niet aan de veiligheids- en gezondheidseisen van de EU voldoen, omdat er andere regels gelden. In het geval van een handelsakkoord met de VS bijvoorbeeld zal er een ambtelijk tribunaal ingesteld worden dat regels hanteert die boven Europese wetgeving gaan (dit is het zogeheten investor-state dispute settlement). Hierdoor kunnen Europese maatregelen, bijvoorbeeld op het gebied van CO2-uitstoot, omzeild worden. Om dit te voorkomen moeten er geen handelsverdragen met andere landen worden gesloten tenzij er in deze handelsakkoorden wordt vastgelegd dat aan Europese regelgeving zal worden voldaan.

7.

Meer informatie

 

 

 

 

 

 

Delen

Terug naar boven