r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Brexit: Verenigd Koninkrijk stapt uit Europese Unie

Brexit: vlag naast Big Ben met Vote to Leave © Europese Unie 2016 - Europees Parlement

In een referendum op 23 juni 2016 sprak de Britse bevolking zich uit voor een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ('brexit'). De voorstanders van het vertrek behaalden 51,9 procent van de stemmen. Op 29 maart 2017 zette de Britse premier Theresa May de artikel 50-procedure in gang. Het proces van het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de EU is daarmee van start gegaan.

De onderhandelingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU over de relatie na brexit zijn nog niet begonnen. Op 8 juni zullen er in het Verenigd Koninkrijk vervroegde verkiezingen plaatsvinden; May hoopt daarmee een breder mandaat te creëren voor de onderhandelingen over de brexit.

De Europese Raad heeft tijdens een speciale brexit-top op 29 april unaniem ingestemd met bepaalde richtsnoeren waarlangs de onderhandelingen zullen verlopen. De EU gaat voor een gefaseerde aanpak: eerst de boedelscheiding 'voldoende' regelen, dan pas praten over de toekomstige relatie met het Verenigd Koninkrijk. De rekening van de scheiding en de positie van de EU-burgers die in Groot-Brittannië wonen en de Britten die elders in de EU leven hebben prioriteit. Op 17 mei heeft het Europees Parlement ook met deze richtsnoeren ingestemd. Op 22 mei gaf de Raad Algemene Zaken (bijeen zonder het Verenigd Koninkrijk) officieel groen licht voor het starten van de onderhandelingen. Ook stelde de Raad definitief de richtlijnen voor de gesprekken vast.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Onderhandelen over het hervormen van de EU

Oproep tot hervormen EU

Op 23 januari 2013 hield David Cameron bij financieel dienstverleningsbedrijf Bloomberg een speech waarin hij reageerde op de druk van eurosceptici in zijn partij. Cameron stelde in zijn speech dat het Britse vertrouwen in de Europese Unie flinterdun is. De Britten moesten hun stem kunnen laten horen tijdens een referendum om verdere escalatie te voorkomen. Hij kondigde aan dat Europa de verdragen moet heronderhandelen. Dat zou goed zijn voor de Europese Unie, en vooral goed voor het concurrentievermogen van de Europese landen.

Kernpunten uit de zogenaamde Bloomberg-speech van Cameron zijn minder overdracht van bevoegdheden op het gebied van sociaal beleid en justitie, betere mogelijkheden voor nationale parlementen om meer controle te kunnen uitoefenen, en minder regelgeving. Daarnaast mochten Europese regels de toegang tot de interne markt van niet-eurolanden zeker niet in de weg zitten.

Dat betekent niet dat Cameron tegen Europese samenwerking was. Hij zag, naast de interne markt, duidelijke voordelen in bijvoorbeeld samenwerking bij het bestrijden van klimaatverandering, handelsbeleid en de aanpak van terrorisme en georganiseerde misdaad. Per beleidsterrein moest worden bekeken welke aspecten op Europees niveau geregeld moeten worden en wat nationaal kan blijven of weer moet worden (met andere woorden, het zeer streng toepassen van het subsidiariteitsbeginsel).

Referendum lidmaatschap EU

Met de Britse verkiezingen in 2015 kwam de vraag of er een referendum moet komen, volop in de aandacht. Dit vormde een belangrijke component in de verkiezingen. Premier Cameron kondigde aan dat er een referendum over het EU-lidmaatschap zou komen als hij herkozen werd. Op 7 mei 2015 wonnen de Conservatieven van David Cameron de verkiezingen. De partij behaalde een absolute meerderheid in het Britse Lagerhuis. Op 9 juni 2015 stemde het Britse Lagerhuis in met het voorstel van premier Cameron om een referendum te houden over het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk.

Het referendum vond plaats op 23 juni 2016. De Britse kiezers spraken zich in meerderheid uit tegen het EU-lidmaatschap. In totaal stemde 51,9 procent van de kiezers voor een Brits vertrek. Cameron verbond meteen politieke consequenties aan de stap: hij kondigde zijn aftreden aan.

2.

Onderhandelingen over relatie na brexit

Na het aftreden van Cameron nam Theresa May het stokje over als premier van het Verenigd Koninkrijk. Zij zal verder onderhandelen over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU.

Verklaring Europese leiders

Na een informele top van 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders in juni 2016 (zonder het Verenigd Koninkrijk) verklaarden zij:

  • Tot het Verenigd Koninkrijk (VK) de EU verlaat, blijft de EU-wetgeving van toepassing op dat land; zowel de rechten als de verplichtingen.
  • De terugtrekking van het VK uit de EU moet op ordelijke wijze worden georganiseerd, op basis van artikel 50. Het is aan de Britse regering de Europese Raad in kennis te stellen van het voornemen om de EU te verlaten. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren. Er vinden geen onderhandelingen plaats vóór deze kennisgeving.
  • Zodra de kennisgeving is ontvangen, zal de Europese Raad richtsnoeren voor de onderhandelingen vaststellen. In het verdere proces spelen de Europese Commissie en het Europees Parlement hun rol zoals neergelegd in de Verdragen.
  • De leiders hopen dat het VK in de toekomst een hechte partner van de EU blijft. Voor toegang tot de interne markt van de EU moet het Verenigd Koninkrijk de vier vrijheden aanvaarden.

In juli 2016 werd besloten dat het Verenigd Koninkrijk niet, zoals aanvankelijk was gepland, het voorzitterschap van de Europese Unie in de tweede helft van 2017 gaat bekleden.

Onderhandelingen brexit

Op 17 januari 2017 zette premier May in een speech de contouren van haar plan voor de brexit uiteen. May wil uit de interne markt stappen vanwege het vrije verkeer van personen. Wel mikt ze op een vrijhandelsverdrag met de EU. De gepresenteerde plannen kregen een scherp randje door haar uitspraak 'liever geen deal, dan een slechte deal'. Ze verzekerde dat het parlement het laatste woord hierover krijgt.

Het Britse Lagerhuis heeft op 8 februari 2017 met 494 tegen 122 stemmen definitief ingestemd met het kunnen inroepen van artikel 50 door premier May. Naast het Lagerhuis moest ook het Hogerhuis nog instemmen, maar die stuurde de wet aanvankelijk naar het Lagerhuis terug omdat de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk nog niet beschermd werden. Op 13 maart 2017 wees het Lagerhuis het voorstel af om het parlement meer zeggenschap te geven over de definitieve tekst van het brexitplan en dus is er geen garantie voor de rechten van EU-ingezetenen in het VK. Nog op dezelfde dag stemde het Hogerhuis definitief in met het brexitplan van May.

Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, stelde de Belgische diplomaat Didier Seeuws aan als onderhandelaar namens de lidstaten. Commissievoorzitter Juncker heeft oud-eurocommissaris Barnier als onderhandelaar namens de Commissie aangewezen. Het Europees Parlement heeft Guy Verhofstadt naar voren geschoven als onderhandelaar namens de Europese volksvertegenwoordiging. De Britse premier May heeft een aparte minister voor brexit in haar kabinet opgenomen, David Davis.

De officiële onderhandelingen gingen op 29 maart 2017 van start, toen het Verenigd Koninkrijk de procedure om uit de EU te stappen opstartte. De Britse ambassadeur bij de EU overhandigde op die dag artikel 50-brief aan vaste voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk. Daarmee werd de artikel 50-procedure in gang gezet.

In april gaf May aan dat het vrije verkeer van personen om praktische redenen nog een tijd in Groot-Brittannië zal gelden. Daarmee verwacht zij personen, bedrijven en overheden aan de nieuwe situatie te kunnen laten wennen.

Een ruime meerderheid van het Europees Parlement is op 5 april akkoord gegaan met een resolutie over de voorwaarden van het parlement om in te kunnen stemmen met de scheiding. De rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en omgekeerd krijgen daarbij prioriteit.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft de Britten gewaarschuwd dat hun land na de brexit niet dezelfde rechten zal hebben als EU-lidstaten.

De 27 EU-leiders stemden op 29 april unaniem in met een ,,ferm en eerlijk politiek mandaat" voor de onderhandelingen met de Britten over hun vertrek uit de Europese Unie. Barnier meldde op 3 mei dat het Verenigd Koninkrijk een financiële afrekening van het vertrek uit de EU zal moeten respecteren. Het Europese Hof van Justitie moet erop toezien dat de scheiding ordelijk verloopt, stelde hij voor.

Op 3 mei stuurde de Commissie een aanbeveling naar de Raad, die op 22 mei is goedgekeurd door de Raad Algemene Zaken.

3.

Een lange geschiedenis van heronderhandelen

Het Verenigd Koninkrijk doet niet mee aan de euro, heeft het verdrag over strenger toezicht op de overheidsfinanciën niet ondertekend en heeft een uitzonderingspositie bedongen op diverse beleidsterreinen, met name op het terrein van immigratie en sociale regelgeving. Ook stemmen de Britten in de Raad van Ministers meer dan enig ander land tegen voorstellen voor Europese wetgeving.

4.

Dwarsligger in besluitvorming?

Onderzoek naar het stemgedrag van de EU-lidstaten sinds 2009 heeft uitgewezen dat de Britten de grootste dwarsliggers zijn bij de vergaderingen van de Raad van Ministers. Zij gingen in bijna 1 op de 10 gevallen niet akkoord. Het maakt de Britten niet altijd even geliefd onder de andere lidstaten.

5.

Positie Schotland in de brexit

Terwijl een meerderheid van de Britten voor een brexit stemde, ligt dat anders in Schotland. De Schotten wilden lid blijven van de EU. Nu het erop lijkt dat Groot-Brittannië de EU gaat verlaten, laait in Schotland de discussie over onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk weer op. Vooral de aankondiging van Britse premier May in januari 2017 dat Groot-Brittannië uit de interne markt zal stappen stuit op verzet. Om in de interne markt te kunnen blijven, wil Schotland een nieuw referendum.

6.

Positie Noord-Ierland in de brexit

Ook in Noord-Ierland is de brexit een gevoelig punt. Grenzend aan de Ierse republiek, wil de meerderheid van de Noord-Ieren niet uit de EU. Toch wist de pro-Britse Democratische Unionistische Partij (DUP) een nipte overwinning te behalen bij de Noord-Ierse parlementsverkiezingen in maart 2017. De DUP haalde één zetel meer dan de republikeinse partij Sinn Fein, die juist pleit voor aansluiting bij de republiek Ierland.

7.

Meer informatie

websites

Delen

Terug naar boven