r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Laatste nieuws: 

Brexit: Verenigd Koninkrijk stapt uit Europese Unie

Brexit: vlag naast Big Ben met Vote to Leave © Europese Unie 2016 - Europees Parlement

De komende jaren onderhandelen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk (VK) over het door dat land verlaten van de EU. Op 19 juni 2017 zijn de onderhandelingen officieel van start gegaan. Het Verenigd Koninkrijk heeft een verzoek tot vertrek ingediend, nadat een meerderheid van de Britse bevolking (51,9 procent van de stemmen) zich in een referendum op 23 juni 2016 had uitgesproken voor het beëindigen van het EU-lidmaatschap ('brexit').

De onderhandelingen over het vertrek zullen moeilijk worden. De EU wil eerst afspraken maken over de positie van EU-burgers in het VK en Britse burgers in de EU. Daarnaast zouden de Britten een bedrag moeten betalen in verband met allerlei lopende financiële verplichtingen en voor extra kosten die de brexit de EU oplevert.

Eind maart 2017 zette de Britse premier Theresa May de artikel 50-procedure in gang. Het proces van het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de EU ging daarmee officieel van start. Voordat de onderhandelingen daadwerkelijk beginnen, schreef May vervroegde verkiezingen uit in het Verenigd Koninkrijk. Ze hoopte daarmee haar mandaat voor een 'harde brexit' te verstevigen. Dat doel bereikte ze niet. De Conservatives bleven de grootste partij, maar hebben geen meerderheid meer in het Lagerhuis. May vormde vervolgens een regering met de Noord-Ierse unionistische partij DUP.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Referendum lidmaatschap EU

Met de Britse verkiezingen in 2015 kwam de vraag of er een referendum moet komen, volop in de aandacht. Dit vormde een belangrijke component in de verkiezingen. Premier Cameron kondigde aan dat er een referendum over het EU-lidmaatschap zou komen als hij herkozen werd. Op 7 mei 2015 wonnen de Conservatieven van David Cameron de verkiezingen. De partij behaalde een absolute meerderheid in het Britse Lagerhuis. Op 9 juni 2015 stemde het Britse Lagerhuis in met het voorstel van premier Cameron om een referendum te houden over het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk.

Het referendum vond plaats op 23 juni 2016. De Britse kiezers spraken zich in meerderheid uit tegen het EU-lidmaatschap. In totaal stemde 51,9 procent van de kiezers voor een Brits vertrek. Cameron verbond meteen politieke consequenties aan de stap: hij kondigde zijn aftreden aan. Theresa May verving Cameron als premier van het Verenigd Koninkrijk.

2.

Verklaring Europese leiders over Brexit

Na een informele top van 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders in juni 2016 (zonder het Verenigd Koninkrijk) verklaarden zij:

  • Tot het Verenigd Koninkrijk (VK) de EU verlaat, blijft de EU-wetgeving van toepassing op dat land; zowel de rechten als de verplichtingen.
  • De terugtrekking van het VK uit de EU moet op ordelijke wijze worden georganiseerd, op basis van artikel 50. Het is aan de Britse regering de Europese Raad in kennis te stellen van het voornemen om de EU te verlaten. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren. Er vinden geen onderhandelingen plaats vóór deze kennisgeving.
  • Zodra de kennisgeving is ontvangen, zal de Europese Raad richtsnoeren voor de onderhandelingen vaststellen. In het verdere proces spelen de Europese Commissie en het Europees Parlement hun rol zoals neergelegd in de Verdragen.
  • De leiders hopen dat het VK in de toekomst een hechte partner van de EU blijft. Voor toegang tot de interne markt van de EU moet het Verenigd Koninkrijk de vier vrijheden aanvaarden.

In juli 2016 werd besloten dat het Verenigd Koninkrijk niet, zoals aanvankelijk was gepland, het voorzitterschap van de Europese Unie in de tweede helft van 2017 gaat bekleden.

3.

Onderhandelingen brexit

Op 17 januari 2017 zette premier May in een speech de contouren van haar plan voor de brexit uiteen. May wil uit de interne markt stappen vanwege het vrije verkeer van personen. Wel mikt ze op een vrijhandelsverdrag met de EU. De gepresenteerde plannen kregen een scherp randje door haar uitspraak 'liever geen deal, dan een slechte deal'. Ze verzekerde dat het parlement het laatste woord hierover krijgt.

Het Britse Lagerhuis heeft op 8 februari 2017 met 494 tegen 122 stemmen definitief ingestemd met het kunnen inroepen van artikel 50 door premier May. Naast het Lagerhuis moest ook het Hogerhuis instemmen, maar die stuurde de wet aanvankelijk naar het Lagerhuis terug omdat de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk nog niet beschermd werden. Op 13 maart 2017 wees het Lagerhuis het voorstel af om het parlement meer zeggenschap te geven over de definitieve tekst van het brexitplan en dus is er geen garantie voor de rechten van EU-ingezetenen in het VK. Nog op dezelfde dag stemde het Hogerhuis definitief in met het brexitplan van May.

Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, stelde de Belgische diplomaat Didier Seeuws aan als onderhandelaar namens de lidstaten. Commissievoorzitter Juncker heeft oud-eurocommissaris Barnier als onderhandelaar namens de Commissie aangewezen. Het Europees Parlement heeft Guy Verhofstadt naar voren geschoven als onderhandelaar namens de Europese volksvertegenwoordiging. De Britse premier May heeft een aparte minister voor brexit in haar kabinet opgenomen, David Davis.

Een ruime meerderheid van het Europees Parlement is op 5 april akkoord gegaan met een resolutie over de voorwaarden van het parlement om in te kunnen stemmen met de scheiding. De rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en omgekeerd krijgen daarbij prioriteit.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft de Britten gewaarschuwd dat hun land na de brexit niet dezelfde rechten zal hebben als EU-lidstaten.

De 27 EU-leiders stemden op 29 april unaniem in met een 'ferm en eerlijk politiek mandaat' voor de onderhandelingen met de Britten over hun vertrek uit de Europese Unie. Barnier meldde op 3 mei dat het Verenigd Koninkrijk een financiële afrekening van het vertrek uit de EU zal moeten respecteren. Het Europese Hof van Justitie moet erop toezien dat de scheiding ordelijk verloopt, stelde hij voor.

Op 3 mei stuurde de Commissie een aanbeveling naar de Raad, die op 22 mei is goedgekeurd door de Raad Algemene Zaken.

De officiële procedure ging op 29 maart 2017 van start, toen het Verenigd Koninkrijk het proces om uit de EU te stappen opstartte. De Britse ambassadeur bij de EU overhandigde op die dag de artikel 50-brief aan vaste voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk. Daarmee werd de artikel 50-procedure in gang gezet. De daadwerkelijke onderhandelingsgesprekken zijn op 19 juni 2017 van start gegaan.

De rechten van Europese burgers in het Verenigd Koninkrijk en die van Britten in de EU hebben prioriteit in de onderhandelingen. Dat was de uitkomst van de eerste onderhandelingen op 19 juni 2017. Op 22 juni zei May dat EU-burgers die vijf jaar of langer in het VK wonen niet uit het land hoeven te vertrekken. De termijn van vijf jaar gaat in na het definitieve vertrek van het VK uit de EU. Voor mensen die de vijf jaar niet halen geldt een 'coulanceperiode' van waarschijnlijk twee jaar.

4.

De onderhandelingen over de brexit: wie is wie?

In het nieuws over de brexitonderhandelingen vallen soms veel verschillende namen. Hieronder volgt een overzicht van de hoofdrolspelers.

Team UK

David Davis is de hoofdonderhandelaar aan de kant van de Britten. Al sinds 1987 is hij politiek actief, staat hij bekend als een harde onderhandelaar. In zijn wereld loopt het Verenigd Koninkrijk gewoon weg van de onderhandelingen als er geen goede deal op tafel komt.

De nummer twee van het Britse onderhandelingsteam is Oliver Robbins. Hij is in feite de vaste man in Brussel. Wanneer Davis terug moet naar Londen voor overleg, bewaakt Robbins het fort. Hij is veiligheidsdeskundige van origine en wist tot kort nog niet zo veel van de EU-procedures.

Tim Barrow is de Britse permanente vertegenwoordiger in Brussel en steun en toeverlaat van Oliver Robbins. Hij bezorgde de officiële brief van May aan Juncker die de artikel 50-procedure in werking zette.

Verder is Philip Hammond, de Britse minister van Financiën, een invloedrijke speler. In de eerste instantie voerde hij, net als Theresa May, campagne voor het 'remain-kamp' maar nu staat hij hoofdonderhandelaar Davis bij.

Team EU

Michel Barnier is de hoofdonderhandelaar van de EU. Hij was eerder minister van Europese Zaken in Frankrijk en twee keer eurocommissaris. Hij staat bekend als een rustige onderhandelaar. Zijn motto is: "We are ready, keep calm and negotiate."

De nummer twee aan de kant van de EU is Sabine Weyand. Ze werkt al meer dan twintig jaar in brussel en wordt geprezen om haar denkkracht en vermogen complexe onderhandelingen te stroomlijnen.

De Belg Didier Seeuws leidt een team van tien in Brussel, zij moeten er voor zorgen dat de belangen van de lidstaten behartigd worden. De vergaderingen van dit team zijn minimaal twee keer per week. In deze vergaderingen schuift van elke lidstaat een eigen brexit-afgevaardigde aan.

Een opvallende raadgever aan de EU kant is Georg Riekeles. Deze Noor is een kenner van de bijzondere relatie die de Noren, als niet-EU lidstaat, met de Unie hebben.

Daarnaast heeft het Europees Parlement ook een hoofdonderhandelaar. De voormalig Belgische premier Guy Verhofstadt, nu leider van de ALDE fractie, heeft deze taak op zich genomen.

Nederlandse rapporteurs

Rapporteurs Pieter Omtzigt (CDA) en Marit Maij (PvdA) van de vaste Commissie van Europese Zaken van de Tweede Kamer hebben begin 2017 een uitgebreid rapport over de gevolgen van de brexit voor Nederland gepubliceerd. Sinds de verkiezingen van maart 2017 zijn Anne Mulder (VVD) en Kees Verhoeven (D66) naast Omtzigt brexit-rapporteurs.

5.

Harde of zachte brexit

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen twee scenario's als het gaat om de wijze waarop Groot-Brittannië de EU kan verlaten:

  • bij een zachte brexit worden enkele voordelen van het EU-lidmaatschap behouden. Zo zal Groot-Brittannië lid kunnen blijven van de gemeenschappelijke Europese markt en de douane-unie. Voorwaarde voor deelname aan de gemeenschappelijke markt is dat het vrij verkeer van personen in stand gehouden wordt. Daarnaast zal Groot-Brittannië soevereiniteit terugwinnen doordat het niet meer onderwerpen zal worden aan Europese besluiten op andere terreinen. De Britten zullen echter niet meer vertegenwoordigd zijn in de Europese Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie. Landen als Zwitserland en Noorwegen, die zich hebben aangesloten bij de Europese Economische Ruimte, hebben een vergelijkbare regeling getroffen met de EU.
  • bij een harde brexit zal Groot-Brittannië ook de gemeenschappelijke markt verlaten. De Britten kunnen dan proberen om een handelsakkoord te sluiten met de Europese Unie. Met een handelsdeal zullen de Britten echter wel importheffingen moeten gaan betalen voor handel met de Europese Unie. Daar staat tegenover dat het vrij verkeer van personen niet meer geldt voor Groot-Brittannië.

Premier May is voorstander van een harde brexit omdat ze controle over de grenzen zwaarder vindt wegen dan deelname aan de gemeenschappelijke markt. Mays regering heeft de 'Noorse optie' (aansluiting bij de EER) uitdrukkelijk verworpen, omdat de Britten het vrij verkeer van personen niet in stand willen houden.

Mijlpalen

Een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen rond de brexit.

 

Datum

Gebeurtenis

23 juni 2016

referendum over brexit (uitslag)

29 maart 2017

kennisgeving dat het Verenigd Koninkrijk uit de EU wil treden

19 juni 2017

officiële start onderhandelingen

6.

VK en EU: lange geschiedenis van heronderhandelen

Het Verenigd Koninkrijk doet niet mee aan de euro, heeft het verdrag over strenger toezicht op de overheidsfinanciën niet ondertekend en heeft een uitzonderingspositie bedongen op diverse beleidsterreinen, met name op het terrein van immigratie en sociale regelgeving. Ook stemmen de Britten in de Raad van Ministers meer dan enig ander land tegen voorstellen voor Europese wetgeving.

Dwarsligger in besluitvorming?

Onderzoek naar het stemgedrag van de EU-lidstaten sinds 2009 heeft uitgewezen dat de Britten de grootste dwarsliggers zijn bij de vergaderingen van de Raad van Ministers. Zij gingen in bijna 1 op de 10 gevallen niet akkoord. Het maakt de Britten niet altijd even geliefd onder de andere lidstaten.

7.

Positie Schotland in de brexit kwestie

Terwijl een meerderheid van de Britten voor een brexit stemde, ligt dat anders in Schotland. De Schotten wilden lid blijven van de EU. Nu het erop lijkt dat Groot-Brittannië de EU gaat verlaten, laait in Schotland de discussie over onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk weer op. Vooral de aankondiging van Britse premier May in januari 2017 dat Groot-Brittannië uit de interne markt zal stappen stuit op verzet. Om in de interne markt te kunnen blijven, wil Schotland een nieuw referendum.

8.

Positie Noord-Ierland in de brexit kwestie

Ook in Noord-Ierland is de brexit een gevoelig punt. Grenzend aan de Ierse republiek, wil de meerderheid van de Noord-Ieren niet uit de EU. Toch wist de pro-Britse Democratische Unionistische Partij (DUP) een nipte overwinning te behalen bij de Noord-Ierse parlementsverkiezingen in maart 2017. De DUP haalde één zetel meer dan de republikeinse partij Sinn Fein, die juist pleit voor aansluiting bij de republiek Ierland.

9.

Gevolgen voor Nederlanders in Verenigd Koninkrijk van Brexit

Er wonen en werken ongeveer 100.000 Nederlanders in het Verenigd Koninkrijk. Voor hen heeft brexit gevolgen. Wat betekent de brexit voor Nederlanders met de Britse nationaliteit? En hoe zit het met hun uitkeringen en pensioenen? De antwoorden op deze en andere vragen zijn te vinden op de website van de Rijksoverheid.

10.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven