Europeaan van de week: Jaap Hoeksma - Hoofdinhoud

In deze rubriek krijgt iedere week een andere Nederlander het woord die betrokken is bij Europa. Deze week Jaap Hoeksma, directeur van Euroknow.

Wat is uw betrokkenheid bij Europa?

Mijn betrokkenheid bij Europa komt voort uit het feit dat ik als rechtsfilosoof antwoord wilde geven op de vraag wat de Europese Unie is. Bij de oprichting van de EU in 1992 dachten sommigen dat de EU een federale staat zou worden, terwijl anderen meenden dat de Unie zich alleen als een confederale unie van staten zou kunnen bewijzen. Om die impasse te doorbreken heb ik een spel over de EU gemaakt. De Duitse filosoof Nietzsche had al eens gezegd dat je, als je met een onoplosbaar probleem geconfronteerd wordt, moet proberen om er een spel van te maken en dat heb ik gedaan.

Wat is de EU volgens u eigenlijk?

Dankzij de discussies die ik met scholieren, studenten, wetenschappers en politici heb gevoerd, ben ik op de gedachte gekomen dat de EU na de verdragen van Maastricht en Lissabon niet langer in termen van een federale staat of een confederale statenbond omschreven kan worden. Het gegeven dat de EU burgers heeft, betekent dat de Unie geen statenbond kan zijn; anderzijds is duidelijk dat een Unie waar 27 staten toe behoren, geen federale staat kan vormen. De EU is niet alleen een club van democratische landen, maar onze club vormt zelf ook een democratie.

Vanwaar uw belangstelling voor Europa?

De belangrijkste drijfveer voor mijn belangstelling voor Europa ligt erin dat je de opkomst van een nieuw verschijnsel in het volkenrecht kunt waarnemen en beschrijven. Je moet de EU eerst onder woorden kunnen brengen, vóór je er op een heldere manier over kunt communiceren. Door de EU te omschrijven als een ‘Unie van burgers en lidstaten’ kun je duidelijk maken dat de EU de betrokkenheid van de burgers nodig heeft om zich te ontwikkelen en tot bloei te komen.

Wat hoopt u de komende tijd te bereiken?

Ik omschrijf de EU als een Unie van burgers en lidstaten. Dit concept is tijdens een internationale conferentie in het Vredespaleis op 28 juni 2011 door experts van verschillende vakgebieden beproefd. Dat heeft er ook toe geleid dat er een rechtstreeks verband is gelegd tussen het academische debat over de aard van de EU en de actuele crisis omtrent de soevereine schulden. Ik heb in een krantenartikel kunnen aantonen dat de kredietbeoordelaars de rente op de schulden van landen als Griekenland, Portugal en Ierland kunstmatig opdrijven, omdat ze er geen rekening mee houden dat deze landen lidstaten van de EU zijn en tot de eurozone behoren.

Wat is uw ideaalbeeld van Europa over 25 jaar?

De EU is krachtens het Verdrag van Lissabon ingericht als een representatieve democratie. In de ervaring van veel burgers is de EU vooral een democratie op papier. Mijn hoop is dat de EU in de komende 25 jaar tot een levende democratie uit zal groeien.

Wat ziet u als de grootste bedreiging?

De grootste bedreiging voor de EU ligt naar mijn gevoel in de onmacht van de instellingen van de EU én van de lidstaten om op een heldere manier over de EU te communiceren. Wanneer je geen duidelijk zelfbeeld hebt, is het moeilijk de burgers van jouw belang te overtuigen. Dat is vanzelfsprekend een langdurig proces, maar het begint ermee dat de communicatie over de EU op nieuwe leest wordt geschoeid.

Meer informatie