Begrotingstekort Spanje

Metro station in Spanje
Bron: euobserver.com

De economische crisis van 2008-2009 heeft Spanje hard geraakt. De eens bloeiende vastgoedmarkt stortte in en de werkloosheid nam enorm toe. Verschillende Spaanse banken kwamen in de problemen en hadden extra kapitaalinjecties nodig. De situatie zorgde voor politieke instabiliteit en ernstige twijfels over de Spaanse economie op de financiële markten. Daardoor werd het voor de Spaanse regering moeilijker om geld te lenen.

Spanje heeft daarom Europese financiële steun ontvangen. In 2012 stelden de ministers van Financiën van de eurolanden maximaal 100 miljard euro als lening beschikbaar. Van december 2012 tot en met december 2013 heeft Spanje in totaal 41,3 miljard euro aan noodkredieten ontvangen uit het noodfonds ESM voor de herkapitalisatie van Spaanse banken. Het steunprogramma aan Spanje is op 31 december 2013 beëindigd.

In mei 2013 kreeg Spanje van de Europese Commissie uitstel tot 2016 om het begrotingstekort terug te dringen tot minder dan drie procent van het bruto binnenlands product. Uit de voorjaarsprognose van de Europese Commissie in mei 2014 bleek dat het de goede kant op gaat met Spanje. De verwachte groeicijfers van 1,1 procent in 2014 en 2,1 procent in 2015 zijn de hoogste in ruim zeven jaar. Het verwachte begrotingstekort voor 2014 is 5,6 procent.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Economische crisis in Spanje

Vastgoedbubbel

De economische crisis van 2008-2009 heeft Spanje hard geraakt. De vastgoedmarkt stortte volledig in. Lokale banken, die voorheen de prestigieuze bouwprojecten financierden, kwamen in de problemen en hadden extra kapitaalinjecties nodig. Daarmee raakte ook de Spaanse overheid in moeilijkheden.

Hoewel de Spaanse aanpak van de economische crisis van 2008-2009 aanvankelijk succesvol leek, leidde een zwakke economische groei ertoe dat veel bezuinigingen strenger uitpakten dan bedoeld. De werkloosheid nam snel toe in Spanje, tot ruim 20 procent van de beroepsbevolking. Vooral onder de jeugd liepen de werkloosheidscijfers op. De situatie zorgde voor politieke instabiliteit en ernstige twijfels over de Spaanse economie op de financiële markten. Daardoor kon de Spaanse regering lastiger leningen aangaan.

Verkiezingen

Vanwege de toenemende onrust in Spanje zag toenmalig premier Zapatero van PSOE (socialistische arbeiderspartij) zag zich gedwongen nieuwe parlementsverkiezingen uit te schrijven. Bij die verkiezingen in november 2011 wist de liberaal-conservatieve/christen-democratische Partido Popular (PP) de verkiezingen te winnen met 44 procent van de stemmen. Op 20 december 2011 trad een centrumrechts kabinet aan, geleid door premier Mariano Rajoy Brey.

Begrotingstekort en staatsschuld

Spanje heeft omvangrijke bezuinigingen en belastingverhogingen doorgevoerd in een poging de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Door de aanhoudende recessie lukte het echter niet de omvang van de schuld en het begrotingstekort terug te dringen.

In 2012 steeg de staatsschuld van Spanje fors. De Europese regels stellen een limiet van 60 procent van het bbp. De Spaanse staatsschuld kwam in 2012 hoger uit.

Economische indicatoren

Indicator

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Begrotingstekort/-overschot overheid

+1,3%

+2,4%

+2,0%

-4,5%

-11,1%

-9,6%

-9,6%

-10,6%

Hoogte staatsschuld als % van bbp

43,2%

39,7%

36,3%

40,2%

54,0%

61,7%

70,5%

86,0%

Gemiddelde werkloosheid

9,2%

8,5%

8,3%

11,3%

18,0%

20,1%

21,7%

25,0%

Bron: Eurostat

2.

Europese steunmaatregelen

De Spaanse regering heeft lang volgehouden de problemen met de banken zelf op te kunnen lossen en geen Europese steun nodig te hebben. Europese steun zou namelijk strenge bezuinigings- en hervormingsafspraken met de geldschieters met zich meebrengen. 

Aanvraag steun

In mei 2012, tijdens een informele Europese top in Brussel, luidde premier Rajoy echter de noodklok over de hoge rente die het land moet betalen over de staatsleningen. Deze rentebetalingen stonden sanering van de overheidsfinanciën en economische groei in de weg. In juni volgde een informele aanvraag van steun, en op 24 juni 2012 vroeg Spanje formeel noodhulp aan om de problemen met de banken op te lossen.

In juni 2012 spraken de ministers van Financiën van de eurolanden na het informele verzoek begin al af dat Spanje maximaal 100 miljard euro zou kunnen lenen. De Spaanse economie was te groot en belangrijk voor de eurozone om geen actie te ondernemen. Finland heeft als enige land een onderpand bedongen in ruil voor een bijdrage aan de steun. Het gaat om een onderpand van 770 miljoen euro, wat neerkomt op 40 procent van het Finse aandeel in de leningen aan Spanje.

Noodkrediet

Van december 2012 tot en met december 2013 heeft Spanje in totaal 41,3 miljard euro aan noodkredieten ontvangen uit het Europees Stabiliteitsmechanisme. Spanje heeft de noodkredieten gebruikt om zwakke banken van extra kapitaal te voorzien. De voorwaarden voor de steun zijn vastgelegd in een Memorandum of Understanding .

Beëindiging steunprogramma

In maart 2013 concludeerden de Europese Commissie en de ECB dat er geen tranches van de noodsteun uitgekeerd hoefden te worden. Op 31 december 2013 is het steunprogramma voor Spanje beëindigd. Spanje zal de lening nu moeten aflossen. Ook na afloop van het programma wordt er extra toezicht uitgeoefend op Spanje.

3.

Maatregelen van de Spaanse regering

Voordat Spanje Europese steun aanvroeg, probeerde het land zelf de financiën op orde te brengen.

Zo bereikte de toenmalige regering in augustus 2011 overeenstemming met de oppositiepartij Partido Popular over het in de grondwet verankeren van een schuldenplafond. Dit gebeurde kort na een oproep van Angela Merkel en Nicolas Sarkozy aan alle eurolanden. In september 2011 ging de Spaanse senaat akkoord met de wet: vanaf 2020 mag het Spaanse begrotingstekort niet meer dan 0,4 procent van het BNP bedragen.

Daarnaast werd een belastingheffing voor rijke mensen aangekondigd en banken genationaliseerd en geherkapitaliseerd. De Europese Commissie stemde in september 2011 in met Spaanse staatssteun aan banken. Eind maart 2012 besloot de toenmalige Spaanse regering in 2012 ruim 27 miljard euro te gaan bezuinigen, in een poging het begrotingstekort terug te dringen en de internationale kapitaalmarkt gerust te stellen.

Afspraken met Europa

Omdat Spanje steun ontving uit het noodfonds ESM, moest het land zich houden aan de afspraken die met de financiers zijn gemaakt. Bij de afsluiting van het noodprogramma in december 2013 feliciteerde de eurogroep Spanje met de succesvolle implementatie van maatregelen die waren afgesproken in het Spaanse Nationale Hervormingsprogramma, het Stabiliteitsprogramma en de landenspecifieke aanbevelingen.

De maatregelen omvatten:

  • versterking van regelgeving en toezicht op de Spaanse bankensector
  • verbeteren van de werking van de Spaanse interne markt
  • verbeteren van de efficiëntie van het openbaar bestuur
  • hervorming van het pensioenstelsel

Op 20 december 2012 stemde het Spaanse parlement in met een bezuinigingspakket van 39 miljard euro voor 2013. De Europese Commissie stelde in mei 2013 voor dat Spanje tot 2016 krijgt om het begrotingstekort terug te dringen tot onder de 3 procent van het bbp.

In maart 2014 kwam de Europese Commissie tot de conclusie dat de hervormingen ervoor hadden gezorgd dat de macro-economische onevenwichtigheden niet meer buitensporig waren, maar nog wel een risico vormden.

Regionaal noodfonds

In juli 2012 richtte de Spaanse regering een noodfonds van 18 miljard euro voor noodlijdende autonome regio's wil op. Door een lening financiert de Spaanse nationale loterij 6 miljard euro van het fonds, de rest van het bedrag komt uit de staatskas. Spanje heeft 17 autonome regio's. Om steun te kunnen ontvangen moet een regio aan strenge eisen voldoen en tekorten verminderen. Verschillende regio's hebben aangeklopt bij het noodfonds.

4.

Meer informatie

Delen

enveloppe

Terug naar boven