Zweden was van 1 juli 2009 tot 31 december 2009 aan de beurt om leiding te geven aan de Europese Unie. De Zweedse regering nam het stokje over van de Tsjechen, die vanwege interne politieke strubbelingen geen diepe indruk hebben achter gelaten. Van de Zweedse regering werd meer verwacht. Het relatief kleine land heeft bestuurlijk een goede naam en zou bij de grotere broers, zoals Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, niet snel wantrouwige reacties oproepen, zo werd aangenomen.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
De Zweedse premier Frederik Reinfeldt realiseerde zich dat zijn voorzitterschap op dat moment bepaald niet makkelijk was. De EU zat midden in een economische recessie. Maar de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, was niet goed in staat om een duidelijke koers uit te zetten. De reden hiervoor was dat er nog geen duidelijkheid bestond over de toekomst van de huidige voorzitter, de Portugees Jose Manuel Barroso. Na de Europese parlementsverkiezingen van juni, diende de Commissie vernieuwd te worden. Barroso was weliswaar door de lidstaten voorgedragen voor een nieuwe termijn van vijf jaar, maar het Europees Parlement lag dwars en nam pas in september een besluit over de herbenoeming van de Portugees.
Daar kwam bij dat de lidstaten in afwachting waren van de uitkomst van het tweede referendum in Ierland over het Verdrag van Lissabon in oktober. Hadden de Ieren opnieuw 'nee' gezegd tegen het verdrag dan waren de beoogde verbeteringen in de besluitvorming van de EU niet doorgaan. Het Verdrag, dat de eerder door Frankrijk en Nederland verworpen Europese Grondwet moet vervangen, vormt de basis voor modernisering van het bestuur van de EU en rekent af met een aantal democratische tekortkomingen.
Zweden moest ondanks al deze turbulentie de lidstaten proberen bij de les te houden om de economische crisis de baas te worden en tegelijkertijd een succes te maken van de VN-klimaatconferentie in Kopenhagen. Deze conferentie moest een akkoord opleveren dat het Kyoto-protocol in 2012 kan vervangen. De EU heeft grote ambities om de verandering van het klimaat tegen te gaan. Maar de recessie en niet te vergeten de vergrijzing, werkten niet bepaald in het voordeel van een akkoord dat de economie meer beperkingen zal opleggen.
Hoofdpunten van het strijdplan van de Zweden waren dan ook de klimaatconferentie, het creëren van nieuwe banen, beter financieel toezicht op banken en andere financiële instellingen, en meer aandacht voor de oplopende overheidstekorten van de lidstaten. Daarnaast wilde het Zweedse voorzitterschap een nieuwe impuls voor de zogeheten Lissabonstrategie, het werkplan dat de EU tot de koplopers in de wereldeconomie moet laten behoren. Verder was de Zweedse regering er veel aan gelegen om een vijfjarig beleidsprogramma vast te stellen op het terrein van politie, justitie, asiel en immigratie.
Uitgangspunt voor dit 'Stockholmprogramma' is het verwezenlijken van een veilig en tegelijkertijd open Europa, met de nadruk op de bescherming van de individuele rechten van de burger. Zweden wil vooral veel aandacht voor asiel- en migratie- vraagstukken. De Zweedse regering is ervan overtuigd dat, zeker op de lange termijn, Europa meer buitenlandse werknemers nodig zal hebben om de toenemende vergrijzing te compenseren.
Waar Zweden géén kostbare tijd aan wilde verspillen was het oplossen van gecompliceerde ruzies tussen individuele staten. De Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt wees bijvoorbeeld op de problemen tussen Slovenië en Kroatië, de ruzie tussen Griekenland en Macedonië over de naamgeving van het kleine Balkanland, de verdeling van Cyprus en de ruzie tussen de Oekraïne en Rusland over onder andere de gasprijzen.
Ondanks deze opstelling is Zweden wel voorstander van verdere uitbreiding van de EU met landen die deels verwikkeld zijn in deze bilaterale disputen, zoals Turkije en Kroatië. Verdere uitbreiding, stelde het Zweedse voorzitterschap, is van groot strategisch belang voor vrede, veiligheid en voorspoed in een open en verenigd Europa. IJsland, de jongste kandidaat voor het lidmaatschap van de EU met een lange democratische traditie, is wat Zweden betreft dan ook van harte welkom.
Het voorzitterschap bemoeide zich niet alleen met de interne strubbelingen van de EU. Met de komst van een nieuwe Amerikaanse president zag het mogelijkheden om de trans-Atlantische dialoog te verdiepen. Verder wilde Zweden de EU nauwer betrekken bij de ontwikkelingen in Afghanistan en Pakistan. Maar ook de Europese rol in het Midden-Oosten verdiende meer aandacht en de EU moest voorbereid zijn voor crisisbeheersing in Afrika.
Op het gebied van handel probeerde Zweden tot een doorbraak te komen in de al jaren voortslepende onderhandelingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) om te komen tot een verdere verlaging van de handelsbarrières. Deze zogeheten Doha-ronde zit voornamelijk vast op verschil van inzicht tussen de belangrijkste geïndustrialiseerde landen, zoals de VS, Japan en de EU en de belangrijkste opkomende economieën , zoals China, India en Brazilië en Zuid-Afrika.
Om de ambities van de EU op het wereldtoneel beter over het voetlicht te brengen heeft het Zweedse voorzitterschap een aantal topontmoetingen gehouden met onder andere Brazilië, China, India, Rusland, Zuid-Afrika, de Oekraïne en de Verenigde Staten.
