r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij P P M G W Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Laatste nieuws: 

Aanpak belastingontduiking en -ontwijking

Vele euro's verdwijnen door belanstingontduiking en belastingontwijking
Bron: euobserver.com

De aanpak van belastingontduiking en belastingontwijking in de lidstaten van de EU heeft hoge prioriteit. Belastingdeals met grote bedrijven als Apple en Starbucks hebben tot veel ophef geleid. Door schandalen als de Panama papers en LuxLeaks wordt de roep om een Europese aanpak steeds luider. Maar er moet ook worden voorkomen dat burgers, door geld weg te zetten in andere landen, geen of nauwelijks belasting hoeven te betalen.

Betere afspraken met belastingparadijzen als Zwitserland, Monaco, de Kaaimaneilanden, de Bahama's of Panama moeten voorkomen dat burgers en bedrijven geld kunnen wegsluizen. Binnen de EU is een systeem opgezet om belastinggegevens uit te wisselen, met landen buiten de EU slechts in vijf gevallen. Belastingafspraken met derde landen worden vooral op nationaal niveau gemaakt.

Belastingontwijking, waarbij langs wettige wegen (maar door ingewikkelde fiscale constructies) belasting niet betaald hoeft te worden, wordt onderscheiden van belastingontduiking. In dat geval gaat het om belasting die wel betaald moet worden, maar buiten het oog van de instanties wordt gehouden. Het eerste kan dus legaal zijn; het tweede is illegaal. Hieronder wordt ingegaan op beide verschijnselen.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Belastingontduiking

Een gestolen cd-rom met een enorme hoeveelheid belastende informatie over met name Duitse rekeninghouders in Liechtenstein bracht de strijd tegen belastingontduiking in 2008 in een hogere versnelling. Het feit dat hierbij ook namen van invloedrijke (Europese) maatschappelijke figuren opdoken, maakte dat de zaak des te meer aandacht kreeg. De Europese ministers van Financiën besloten in 2009 niet akkoord te gaan met een nieuw belasting- en antifraudeverdrag met Liechtenstein. De Europese Commissie kreeg opdracht opnieuw te gaan onderhandelen.

De roep om ook het bankgeheim in dit soort belastingparadijzen aan te pakken werd steeds luider. Voor besluiten op dit terrein is unanimiteit vereist, maar dat bleek lastig. Oostenrijk en Luxemburg stemden in 2009 niet in met een verdrag met Liechtenstein over het aanpakken van zwartspaarders in dat land. De twee lidstaten vreesden dat het bankgeheim in eigen land ook onder druk zou komen te staan.

In december 2010 spraken de Europese ministers van Financiën af dat EU-landen zich vanaf 2011 niet langer op het bankgeheim mochten beroepen wanneer de belastingdienst van een andere lidstaat om informatie vraagt. In 2012 presenteerde de Europese Commissie een actieplan met meer dan dertig maatregelen. Een deel van het plan besloeg al lopende initiatieven om de administratieve samenwerking tussen de lidstaten te verbeteren. Nieuwe initiatieven waren onder meer gericht op het voeren van een samenhangend beleid over derde landen en betere uitwisseling van informatie. Het plan besloeg dus meer dan belastingontduiking alleen.

2.

Belastingontwijking

In 2013 nam de Europese Commissie de eerste stappen om na te gaan hoe voorkomen kan worden dat multinationals via allerlei omwegen nauwelijks belasting hoeven te betalen over de winst die zij boeken. Lidstaten die voor multinationals gunstige belastingafspraken maken, kwamen hierdoor onder vuur te liggen. In 2015 volgden voorstellen voor het verplicht uitwisselen van informatie over belastingdeals tussen lidstaten en grote ondernemingen én voor een grondige hervorming van de vennootschapsbelasting in de EU. In juni 2017 trad deze vierde anti-witwasrichtlijn in werking.

In 2016 werden de lidstaten het eens over het beperken van de zogeheten renteaftrek en een algemene anti-misbruikbepaling tegen kunstmatige constructies. In 2017 volgde een akkoord over het uitbannen van een aantal manieren waarop bedrijven via fiscale constructies belastingheffing ontlopen waar ook landen van buiten de EU bij betrokken zijn.

Eurocommissaris Margrethe Vestager (mededinging) stelde dat het toestaan van speciale belastingconstructies van lidstaten voor individuele bedrijven gelijk stond aan staatssteun. Op 30 augustus 2016 eiste Vestager dat de Ierse belastingdienst maar liefst 13 miljard euro aan gemiste belastingen moet terugvorderen van Apple. Zowel Apple als de Ierse regering gingen tegen dat verzoek in beroep.

In oktober 2016 kwam commissaris Pierre Moscovici (Belastingen) met een voorstel om de belastbare winst voor bedrijven met een omzet hoger dan 750 miljoen euro per jaar in alle EU-landen op dezelfde manier te berekenen. Dit zou een einde moeten maken aan belastingontwijking door multinationals.

In juni 2017 stelde Moscovici voor dat tussenpersonen die via het buitenland fiscale constructies opzetten voor hun klanten dit verplicht moeten melden bij de nationale belastingdienst. Een uitzondering wordt gemaakt voor tussenpersonen die gebonden zijn aan een beroepsgeheim of niet in de EU gevestigd zijn.

Positie van Nederland

Nederland heeft veel te winnen en te verliezen bij regels die fiscale constructies aangaan. In Nederland zijn veel vennootschappen en buitenlandse holdings gevestigd. De Nederlandse regering stelde zich in de Raad vaak behoudend op, en heeft meerdere malen gepleit voor het pas veel later invoeren van Europese regels. Tegelijkertijd heeft Nederland - en zeker de Tweede Kamer - wel aangegeven voorstander te zijn van het aanpakken van schijnconstructies en andere vormen van belastingontwijking.

3.

Maatregelen tegen belastingparadijzen in de EU

Landen als Zwitserland, Liechtenstein, Luxemburg, Monaco, de Kanaaleilanden en de Caribische eilanden staan bekend als belastingparadijzen die voor vele honderden miljarden euro’s aan spaargeld voor de fiscus verborgen houden. Net als de Europese Commissie willen grote landen als Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten dit soort belastingsparadijzen aanpakken.

In 2013 werden er meerdere slagen gemaakt om belastingontduiking en belastingparadijzen aan te pakken. Tijdens de speciale Europese top in mei 2013 werd een definitief akkoord bereikt over de afspraken om de belastingdiensten automatisch informatie uit te laten wisselen over belastinggegevens van bedrijven: salarissen, pensioenen, onroerend goed en levensverzekeringen. Zo moest er volledige inzage in belastingbetaling komen voor multinationals in de landen waar zij gevestigd zijn, en scherpere regels voor het belasten van multinationals en dochterbedrijven.

Ook werd er afgesproken dat er per 2017 automatisch gegevens worden verzameld en gedeeld over inkomsten uit werk, beloningen, levensverzekeringen, pensioenen en onroerend goed. Deze nieuwe maatregelen gelden vanaf 2017 ook voor andere bronnen zoals dividend, vermogenswinst en banktegoeden.

Bilaterale aanpak van belastingparadijzen

Naast de bovengenoemde gezamenlijke plannen proberen een aantal landen de belastingparadijzen via onderlinge afspraken tot openheid te dwingen. In 2009 heeft de VS al afgedwongen dat Zwitserse banken inzicht geven in de spaartegoeden van rijke Amerikanen. Ook het vorstendom Liechtenstein heeft in 2009 onder politieke druk van onder meer Duitsland en Nederland meer openheid van zaken gegeven. In de daaropvolgende jaren volgden er meer van dergelijke afspraken.

Het akkoord over automatische uitwisseling van belastinggegevens binnen de Europese Unie vormde ook aanleiding om onderhandelingen te starten met een vijftal landen (Zwitserland, Monaco, Liechtenstein, Andorra en San Marino) buiten de Europese Unie om een systeem van automatische gegevensuitwisseling op te zetten. De EU wil uiteindelijk een wereldwijde norm voor de uitwisseling van gegevens.

Eind 2015 hebben zowel het Europees Parlement als de Europese Raad ingestemd met een deal met Zwitserland en Liechtenstein, waardoor het moeilijker moet worden voor Europese burgers om geld voor de fiscus te verbergen door middel van Zwitserse bankrekeningen. De deal zorgt ervoor dat er een automatische uitwisseling van bankgegevens tussen de Europese Unie en de twee staten plaatsvindt. In februari 2016 stemde het EP in met een soortgelijke deal met San Marino, en in maart 2016 werd een overeenkomst met Andorra om bankgegevens uit te wisselen door het EP goedgekeurd.

Tijdens de G20-top in 2014 spraken de deelnemende landen af dat ze uiterlijk vanaf 2018 belangrijke bank- en belastinggegevens automatisch zullen uitwisselen, zo mogelijk ook met landen die geen deel uitmaken van de G20. Dat zou vooral belastingontwijking tegen moeten gaan. Ook moeten volgens de G20 bedrijven belasting betalen in het land waar ze hun geld verdienen.

Verder proberen de EU-lidstaten en de VS belastingparadijzen aan te pakken door druk uit te oefenen op financiële organisaties die werken vanuit landen die het bankgeheim in stand houden, of op de overheden van die landen.

4.

Schandalen

Panama-papers

Begin april 2016 deed een samenwerkingsverband van financieel journalisten een boekje open over belastingconstructies via trustkantoren in Panama. Trustkantoren kunnen worden gebruikt door bedrijven om hun geld onder te brengen in landen met een heel gunstig belastingklimaat. Wettelijk gezien zijn dergelijke constructies toegestaan, maar ze kunnen ook gebruikt worden om belasting te ontduiken. Er worden veel vraagtekens gezet of dit soort constructies wel moeten worden toegestaan omdat burgers en bedrijven belasting zouden moeten betalen in het land waar ze actief zijn.

Naar aanleiding van de onthullingen geven de Europese ministers van financiën de voorstellen om belastingontduiking en -ontwijking tegen te gaan nog hogere prioriteit.

Op dezelfde dag dat het EP akkoord ging met een wetsvoorstel tegen belastingontwijking (8 juni 2016), gaf het ook groen licht aan een onderzoekscommissie. Eerder was er geen steun voor een parlementaire enquête. De 65-koppige commissie heeft een mandaat van 12 maanden en onder andere de Nederlandse Europarlementariërs Paul Tang (PvdA), Cora van Nieuwenhuizen (VVD), Esther de Lange (CDA) en Sophie in 't Veld (D66) maken er deel van uit.

LuxLeaks

In 2014 brachten bovengenoemde journalisten al afspraken tussen Luxemburg en grote bedrijven onder de aandacht. Daarop volgde verder onderzoek door de Europese Commissie en het Europees Parlement.

De Luxemburg Leaks, dikwijls afgekort tot LuxLeaks, is de naam van een onderzoek waardoor illegale belastingovereenkomsten in Luxemburg aan het licht kwamen. In het onderzoeksrapport, uitgebracht in november 2014 door het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten, kwamen de namen van meer dan 350 multinationals naar boven die tussen 2002 en 2010 met Luxemburg belastingovereenkomsten sloten. Daardoor konden ze hun wereldwijde belastingbijdragen laag houden.

De onthullingen kregen veel internationale aandacht en hadden tot gevolg dat belastingontduiking in andere Europese landen, waaronder Nederland, ook in kaart werd gebracht. De in juni 2016 ingestelde speciale onderzoekscommissie gaat ook onderzoek doen naar deze affaire.

Voorzitter van de Europese Commissie en toenmalig premier van Luxemburg, Jean-Claude Juncker, ontkende in september 2015 in een hoorzitting van de belastingcommissie uit het Europees Parlement een rol te hebben gespeeld bij de belastingovereenkomsten die destijds gesloten zijn.

Starbucks

Eind 2015 maakte de Commissie bekend dat de deals tussen Starbucks en Nederland en tussen Fiat en Luxemburg als illegale staatssteun bestempeld zijn. De Commissie deelde geen boete uit, maar beide landen moeten wel de illegale staatssteun terugvorderen.

Met dit besluit ging de Commissie echter niet zo ver als een verbod op de belastingconstructie tussen Nederland en het Amerikaanse Starbucks, en behandelde zij het bedrijf op dat moment alsof het een Nederlands bedrijf was.

Apple

In 2014 opende de Commissie een onderzoek naar de overeenkomsten die Apple in 1991 en 2007 met de Ierse fiscus sloot. Het onderzoek heeft aangetoond dat Ierland vele jaren voordelen aan Apple heeft gegund, waardoor het bedrijf minder belasting hoefde af te dragen dan andere bedrijven. Dit is een vorm van illegale staatssteun. Op 30 augustus 2016 liet de Commissie weten dat Apple 13 miljard euro moet betalen in Ierland.

Terwijl er in het Ierse parlement grote verdeeldheid heerste over de kwestie, maakte de regering van Ierland op 2 september 2016 bekend de uitspraak te zullen aanvechten.

5.

Onderzoeken naar belastingontduiking en -ontwijking

Bij de aanpak van multinationals wordt er allereerst gezocht naar nieuwe regels om belastingontduiking te voorkomen. Daarnaast worden belastingsdeals steeds vaker juridisch onderzocht. Op zichzelf zijn de afspraken meestal niet illegaal. Wanneer belastingdeals echter tot oneerlijke concurrentie of illegale staatssteun hebben geleid, mag de Europese Commissie toch ingrijpen. Bedrijven die nationaal opereren en wel gewoon belasting betalen, zijn in zo'n geval mogelijk benadeeld.

Zoals hierboven vermeld, kondigde de Europese Commissie in 2014 een onderzoek aan naar de belastingvoordelen voor grote multinationals, zoals koffieketen Starbucks in Nederland, autofabrikant Fiat in Luxemburg en computerbedrijf Apple in Ierland.

Eind 2014 heeft de Nederlandse Rekenkamer geconcludeerd dat Nederland volop meedoet met het aantrekken van grote bedrijven, waarbij van tevoren ook afspraken (tax rulings) worden gemaakt. Dit is niet illegaal, maar kan wel negatieve gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën. De Rekenkamer dringt erop aan om op internationaal niveau maatregelen te nemen.

Later dat jaar meldde eurocommissaris Vestager dat de Commissie van alle EU-landen wil weten of zij belastingafspraken hebben gemaakt met individuele bedrijven, en zo ja met welke. Brussel vermoedt namelijk dat de afspraken die sommige lidstaten hebben gemaakt met multinationals neerkomen op staatssteun.

In 2015 maakte de Europese Commissie bekend dat er ook een diepgaand onderzoek komt naar mogelijke oneerlijke belastingvoordelen voor multinationals in België. Multinationals hoeven door speciale regels minder belasting te betalen, wat hen een voordeel geeft tegenover bedrijven die in één land zijn gevestigd.

In juni 2017 maakte de Nederlandse Belastingdienst bekend dat de Panama Papers nauwelijks bruikbaar waren in de opsporing van belastingontduikers. De documenten bevatten namelijk geen bronnen met sluitend bewijs van fraude.

6.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven