r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Relatie EU-IJsland

IJslandse geiser

IJsland is een republiek op het gelijknamige eiland in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan, vlak onder de poolcirkel. Het eiland bestaat deels uit lava- en gletsjervelden en is slechts beperkt bewoonbaar. Er zijn veel uitgedoofde vulkanen, maar ook enkele nog werkende, zoals de Hekla. Verder zijn er veel meren en rivieren. Ruim de helft van de kwart miljoen inwoners woont in Reykjavik. Belangrijkste economische sector is de visserij en visverwerkende industrie.

IJsland vroeg op 16 juli 2009 officieel het lidmaatschap van de Europese Unie aan. Na toestemming van de Europese Raad en het Europees Parlement werden op 27 juni 2011 onderhandelingen geopend. In juni 2013 heeft de IJslandse regering echter besloten de onderhandeling stop te zetten. In maart 2015 liet de IJslandse regering weten dat IJsland geen kandidaat-lidstaat meer is.

IJsland is wel sinds 1994 lid van de Europese Economische Ruimte (EER). Het hierbij behorende akkoord regelt het grootste gedeelte van de relatie tussen de EU en IJsland, waaronder deelname aan EU-agentschappen en -programma's, financiële contributies, regelmatige politieke dialoog over buitenlands beleid en toegang tot de interne markt. De handel in visproducten wordt daarentegen wel geregeld via afzonderlijke, bilaterale overeenkomsten. Tevens neemt IJsland deel aan Europol en Eurojust.

Delen

Inhoud

1.

Geschiedenis van de betrekkingen

IJsland heeft voor 2009 nooit het lidmaatschap van de EU aangevraagd. IJsland is sinds 1970 wel lid van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA). Sinds 1992 vormt de EVA samen met de Europese Unie de Europese Economische Ruimte (EER). De EER is ontworpen om de EVA-landen te betrekken bij de Europese markt zonder dat een lidmaatschap van de EU vereist is.

IJslandse bankencrisis

Eind 2008 werd IJsland zwaar getroffen door de kredietcrisis. Landsbanki, een belangrijke IJslandse bank, ging bankroet en de waarde van de IJslandse kroon kelderde. De IJslandse bankensector stortte in en de werkloosheid steeg. IJsland moest onder andere hulp zoeken bij de Europese Unie om het hoofd boven water te houden. Veel spaarders uit Nederland en het Verenigd Koninkrijk die hun geld op online spaarrekening Icesave van Landsbanki hadden staan, verloren hun geld. De centrale bank van IJsland weigerde aanvankelijk garant te staan voor de Icesave-tegoeden en spaarders hun spaargeld terug te betalen.

IJsland stond lange tijd afwijzend tegenover lidmaatschap van de Europese Unie en de eurozone . De wereldwijde economische crisis bracht hier verandering in. IJsland zocht financiële steun bij het IMF en de EU, en overwoog de euro in te voeren als wettig betaalmiddel. Daarvoor was lidmaatschap van de Europese Unie een vereiste.

Toetreding EU

In mei 2009 diende de IJslandse regering in het parlement het verzoek in om onderhandelingen met de Europese Unie over toetreding te mogen starten. Een meerderheid was voor. Op 16 juli 2009 vroeg IJsland officieel het lidmaatschap van de EU aan. De Europese Commissie reageerde verheugd op het verzoek.

Op 17 juni 2010 werd tijdens een Europese Top besloten de toetredingsonderhandelingen met IJsland te openen. IJsland werd kandidaat-lidstaat.

Voor de Nederlandse regering was vergoeding van het spaargeld van Nederlandse Icesave-spaarders een belangrijke voorwaarde waaraan voldaan moest zijn voordat ingestemd kon worden met toetreding van IJsland. Uiteindelijk ontving Nederland in augustus 2014 het resterende bedrag. Naast het Icesave-dossier was het visserijbeleid een groot struikelblok voor de toetreding tot de EU. De walvisvangst en de toegang tot de rijke visgronden rond IJsland voor Europese vissersvloten zijn van oudsher een lastig punt in de relatie tussen IJsland en de EU.

In aanloop naar parlementsverkiezingen bevroor IJsland de toelatingsgesprekken in januari 2013. De uit de verkiezingen voortkomende centrumrechtse regering was tegen toetreding tot de EU en daarom werden de gesprekken na de verkiezingen niet meer hervat.

2.

Inzet Europese Unie

IJsland maakt onderdeel uit van de zogenoemde Noordelijke Dimensie, een kader waarmee de EU samenwerking met Noord-Europese landen wil verbeteren. De samenwerking op dit vlak begon in 1999 en werd hernieuwd in 2006. De Noordelijke Dimensie heeft de volgende doelen:

  • bevorderen van dialoog en concrete samenwerking,
  • versterking van stabiliteit, welzijn en intensieve economische samenwerking,
  • bevorderen van economische integratie, concurrentievermogen en duurzame ontwikkeling.

Handel

Omdat IJsland een grote speler is op het gebied van visproducten, heeft de EU er baat bij de handel hiervan in goede banen te leiden. In termen van waarde is IJsland na Noorwegen, China en Ecuador de grootste exporteur van vis en visproducten richting de EU. De EU gunt IJsland dan ook enkele belastingvoordelen bij de export van sommige producten, zoals kabeljauw.

Bestaande verdragen

De handel tussen de EU en IJsland wordt hoofzakelijk gereguleerd door het bilaterale vrijhandelsakkoord dat gesloten werd met de Europese Economische Gemeenschap in 1972, en het verdrag over de Europese Economische Ruimte, dat van kracht werd in 1994. In de evaluatie van de relatie tussen de EU en de landen verbonden aan de EVA uit 2014 kwam nog wel naar voren dat de EU zich zorgen maakt over de doorgaande walvissenjacht in IJsland. De EU heeft IJsland dan ook opgeroepen om zich aan de internationaal geldende verdragen te houden.

3.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven