Laatste nieuws: 

Toetreding IJsland tot de Europese Unie

IJslandse geiser

IJsland vroeg op 16 juli 2009 officieel het lidmaatschap van de Europese Unie aan. Na toestemming van de Europese Raad en het Europees Parlement werden op 27 juni 2011 onderhandelingen geopend. Het IJslandse parlement stemde op 26 februari 2014 echter in met stopzetting daarvan. In maart 2015 liet de IJslandse regering weten dat IJsland geen kandidaat-lidstaat meer is.

IJsland stond lange tijd afwijzend tegenover lidmaatschap van de Europese Unie en de eurozone. De wereldwijde economische crisis bracht hier verandering in. IJsland zocht financiële steun bij het IMF en de EU, en overwoog de euro in te voeren als wettig betaalmiddel. Daarvoor was lidmaatschap van de Europese Unie een vereiste.

In aanloop naar parlementsverkiezingen bevroor IJsland de toelatingsgesprekken in januari 2013 echter weer. De uit de verkiezingen voortkomende centrumrechtse regering was tegen toetreding tot de EU en daarom werden de gesprekken na de verkiezingen niet meer hervat. 

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

In vogelvlucht

IJsland heeft voor 2009 nooit het lidmaatschap van de EU aangevraagd. IJsland is sinds 1970 wel lid van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA). Sinds 1992 vormt de EVA samen met de Europese Unie de Europese Economische Ruimte (EER). De EER is ontworpen om de EVA-landen te betrekken bij de Europese markt zonder dat een lidmaatschap van de EU vereist is. 

Eind 2008 werd IJsland zwaar getroffen door de kredietcrisis. Landsbanki, een belangrijke IJslandse bank, ging bankroet en de waarde van de IJslandse kroon kelderde. De IJslandse bankensector stortte in en de werkloosheid steeg. IJsland moest onder andere hulp zoeken bij de Europese Unie om het hoofd boven water te houden. Veel spaarders uit Nederland en het Verenigd Koninkrijk die hun geld op online spaarrekening IceSave van Landsbanki hadden staan, verloren hun geld. De centrale bank van IJsland weigerde aanvankelijk garant te staan voor de IceSave-tegoeden en spaarders hun spaargeld terug te betalen. 

In mei 2009 diende de IJslandse regering in het parlement het verzoek in om onderhandelingen met de Europese Unie over toetreding te mogen starten. Een meerderheid was voor. Op 16 juli 2009 vroeg IJsland officieel het lidmaatschap van de EU aan. De Europese Commissie reageerde verheugd op het verzoek.

Op 17 juni 2010 werd tijdens een Europese Top besloten de toetredingsonderhandelingen met IJsland te openen. IJsland werd kandidaat-lidstaat. 

Voor de Nederlandse regering was vergoeding van het spaargeld van Nederlandse IceSave-spaarders een belangrijke voorwaarde waaraan voldaan moest zijn voordat ingestemd kon worden met toetreding van IJsland. Uiteindelijk ontving Nederland in augustus 2014 het resterende bedrag. Naast het Icesave-dossier was het visserijbeleid een groot struikelblok voor de toetreding tot de EU. De walvisvangst en de toegang tot de rijke visgronden rond IJsland voor Europese vissersvloten zijn van oudsher een lastig punt in de relatie tussen IJsland en de EU.

In oktober 2011 bestempelde de Europese Commissie de voorbereidingen die IJsland trof voor het lidmaatschap in een voortgangsrapport als veelbelovend. Zo was er sprake van een goed functionerende democratie, rechtsstaat en markteconomie. Op het gebied van vrije kapitaalstromen, visserij, landbouw en plattelandsontwikkeling schoot het land nog tekort. Het Icesave-geschil was, wat de Commissie betrof, ook nog een heikel punt. 

In januari 2013 bevroor IJsland de toetredingsprocedure in aanloop naar parlementsverkiezingen. Bij de verkiezingen in april 2013 kwamen twee centrumrechtse partijen als grootste winnaars uit de bus. Beide partijen zijn tegenstander van lidmaatschap van de Europese Unie. De onderhandelingen over EU-lidmaatschap werden voorlopig gestopt. In september 2013 werd het onderhandelingsteam ontbonden en werd besloten dat er geen nieuwe topconferenties zouden komen tussen de EU en IJsland. Het land wilde wel de communicatie verbeteren en de banden met de EU versterken. Opiniepeilingen wezen uit dat slechts 25 procent van de IJslandse bevolking achter toetreding tot de EU stond.

Het feit dat IJsland al deelnam aan de EER is één van de voornaamste redenen geweest om af te zien van verdere onderhandelingen over toetreding. IJsland profiteerde voor een groot deel al van de voordelen die het EU-lidmaatschap met zich mee zou brengen. De IJslandse economie verbeterde al en de werkloosheid nam af, waardoor de noodzaak om EU-lid te worden was verdwenen.

Vanwege de opschorting van de toetredingsonderhandelingen door IJsland bracht de Europese Commissie in 2013 slechts een zeer beknopt voortgangsrapport uit. Daaruit bleek wel dat IJsland hard op weg was om lidstaat van de EU te worden. Aan de politieke en economische criteria werd volgens de Europese Commissie volledig voldaan. 

Op 12 maart 2015 schreef de IJslandse minister van Buitenlandse Zaken, Gunnar Bragi Sveinsson, in een brief EU-voorzitter Letland, dat IJsland zich niet meer als kandidaat-lidstaat van de EU beschouwt. IJsland ziet meer in afzonderlijke handelsakkoorden met de lidstaten. 

2.

Meer informatie

Delen

enveloppe

Terug naar boven