Het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie gericht op Afrika heeft zich lange tijd gekenmerkt door een tamelijk eenzijdige benadering. Er was veel geld beschikbaar, maar weinig vertrouwen in het vermogen van Afrikaanse landen om daar met een behoorlijke dosis eigen verantwoordelijkheid mee om te gaan. Het beleid ging over Afrika, maar niet met Afrika.
Om daar verandering in te brengen is een dialoog op gang gekomen tussen de EU-landen en de regeringsleiders van de Afrikaanse landen. In april 2000 kwamen de leiders voor het eerst bijeen in Cairo. Sindsdien hebben de betrekkingen tussen Afrika en de EU zich verder ontwikkeld, zowel op institutioneel als op politiek vlak zijn de betrekkingen sindsdien intensiever geworden. Afrika is voor de EU een internationale uitdaging geworden, niet alleen politiek gezien maar ook op het gebied van ontwikkeling en economie.
Het nieuwe 'strategisch partnerschap' tussen de EU en Afrika is ontstaan op de tweede EU-Afrika top op 8 en 9 december 2007 in Lissabon. Bij die gelegenheid werd wel een nieuw partnerschap bezegeld, maar de top werd ook overschaduwd door geschillen over schendingen van de mensenrechten en de crises in Zimbabwe en Darfur.
Het Europees Parlement stemde naar aanleiding van de resultaten van de top in Lissabon met een grote meerderheid in met de nieuwe benadering. Niet alleen de gelijkwaardigheid van de partners speelde in de overwegingen een rol, maar ook de bereidheid van de Europese Commissie om het Europese en pan-Afrikaanse parlement en maatschappelijke organisaties nauwer bij het toekomstige beleid te betrekken.
Op 30 en 31 november 2010 vond in Libië een derde top plaats, waar de EU en Afrikaanse landen het beleid bespraken.
De Raad van de Europese Unie benoemde op 9 december 2011 de Griek Alexander Rondos tot Speciaal Vertegenwoordiger voor de Hoorn van Afrika. Rondos zal zich vanaf 1 januari 2012 bezighouden met het ondersteunen van internationale en regionale maatregelen die moeten leiden tot langdurige vrede, veiligheid en ontwikkeling in de landen van de Hoorn van Afrika.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
Het partnerschap dat in 2007 werd gesloten is een verdere uitwerking van de EU-strategie voor Afrika, die eind 2005 door de Europese Raad werd goedgekeurd. De Europese strategie moet werkzaam zijn op drie niveaus, regionaal, nationaal en pan-Afrikaans en kent vier centrale politieke doelstellingen:
-
-een gezamenlijke aanpak van de mondiale uitdagingen
-
-het uitbouwen van de relatie tussen Europa en Afrika tot een partnerschap van gelijkwaardige deelnemers
-
-het blijven bevorderen van vrede en veiligheid, goed bestuur en mensenrechten en het stimuleren van handel en regionale en continentale integratie
-
-bevorderen dat het partnerschap de bevolking daadwerkelijk ten goede komt
Naast het voorstel voor een strategisch partnerschap kwam op de top ook nog een actieplan aan bod dat een eerste aanzet moet geven tot de praktische uitwerking van het partnerschap. In dat actieplan wil de Commissie in eerste instantie aandacht geven aan vijf beleidsterreinen; energie, klimaatverandering, migratie en werkgelegenheid, democratisch bestuur en ten slotte versterking van de politieke en institutionele architectuur van Afrika en de EU. Bij dat laatste partnerschap is in de ogen van de Commissie een belangrijke rol weggelegd voor het Europees en het Pan-Afrikaanse Parlement.
Het nieuwe denken in de Europese Unie over de relatie met Afrika werd mede gevoed door de aandacht die het continent krijgt van andere grote spelers op het wereldtoneel, met name China. De EU was nog steeds de grootste handelspartner van Afrika met een export van 91,6 miljard en een import van 125,6 miljard euro in 2005. En ook op het terrein van ontwikkelingshulp was de Unie met een 43 miljard euro in 2006 nog steeds de onbetwiste leider.
Maar de Afrikaanse landen zijn niet meer alleen op de EU aangewezen. De rol van China neemt de laatste jaren sterk toe. Beijing is zeer geïnteresseerd in de rijke bodemschatten van Afrika, en maakt zich in de omgang met Afrikaanse regeringen niet al te druk over goed bestuur en corruptie. Dat heeft er toe geleid dat China inmiddels de op twee na belangrijkste handelspartner van Afrika is geworden (totale handelswaarde in 2006 43 miljard euro) en betrekt het land inmiddels veel van zijn olie-importen uit het Afrikaanse continent.
Tijdens de top op 8 en 9 december 2007 in Lissabon hebben Europa en Afrika een gemeenschappelijke agenda opgesteld voor de drie jaar die daarop volgden. Het strategisch partnerschap moest het hoofd bieden aan gemeenschappelijke problemen zoals klimaatverandering, ontwikkeling, energie, migratie, vrede en veiligheid, handel en regionale integratie, goed bestuur en mensenrechten.
Het lukte echter niet om overeenstemming te bereiken over nieuwe handelsrelaties tussen de twee continenten. Europa streefde naar het ondertekenen van economische samenwerkingsovereenkomsten. Die voorzien in afschaffing van invoerrechten op veel Afrikaanse producten in ruil voor openstelling van Afrikaanse markten voor Europese artikelen. Maar sommige Afrikaanse landen zagen niets in deze samenwerkingsovereenkomsten.
Van Europese kant werd kritiek geuit op de mensenrechtensituatie in onder meer Zimbabwe en Darfur. Dat gebeurde bijvoorbeeld door de Duitse Bondskanselier Merkel, de toenmalige voorzitter Pöttering van het Europees Parlement en de Nederlandse premier van toen, Balkenende. De Zimbabwaanse president Mugabe verweet Nederland, Duitsland, Denemarken en Zweden te behoren tot een "bende van vier'' die in hun kritiek op Zimbabwe blind achter de Britse premier Gordon Brown aanliepen. Balkenende beschouwde de kritiek van Mugabe als een 'geuzenterm'.
De derde EU-Afrika top vond in Libië plaats op 29 en 30 november 2010. De locatie was een opmerkelijke keuze, gezien de problematische relatie van het land met het Westen. De keuze wordt dan ook gezien als een gebaar van verdere normalisatie van de betrekkingen met het regime van de Libische leider Khaddafi.
In aanloop naar de top noemde de vaste voorzitter van de Europese Raad, Herman van Rompuy, de relatie met Afrika één van de bestendigste ter wereld. Toch bracht de top enige strubbelingen in de relatie tussen Europa en Afrika aan het licht. De Afrikaanse landen zagen bijvoorbeeld niets in de Europese wens om hun markten te liberaliseren en importheffingen af te schaffen. Zij willen eerst de infrastructuur op orde brengen voordat ze de markt openen.
Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over de relatie tussen Europa en Afrika, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.
Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.
-
Als de EU zijn paternalistische benadering niet wijzigt zal Europa zijn bevoorrechte positie in Afrika verliezen
Het oude denken heeft vooral te maken met de vrees dat ontwikkelingsgeld voor een groot deel in de zakken van de machthebbers en hun clientele terecht komt. Ondanks de enorme financiële inspanningen moet meer dan 40 procent van de bevolking ten zuiden van de Sahara rond zien te komen van hooguit een dollar per dag. Maar Afrika verandert. Als de EU in zijn oude denkwijze zou volharden, is de kans groot dat Afrikaanse landen de EU de rug toekeren en in zee gaan met partners die het minder nauw nemen met goed bestuur en corruptie (zoals China).
-
Landen die Afrika willen helpen moeten zich in eerste instantie concentreren op de voedselzekerheid voor de bevolking
Aziatische landen die in de tweede helft van de vorige eeuw onafhankelijk werden, doen het nu veel beter dan de landen op het Afrikaanse continent die vrijwel gelijktijdig zelfstandig werden. Deskundigen vermoeden dat dit onder andere het gevolg is van de grote nadruk die de Aziatische regeringen legeden op de eigen voedselzekerheid. Zonder een gevulde buik is het veel moeilijker om economische groei te genereren, die weer nodig is om het land onafhankelijk te maken van ontwikkelingshulp.
Uw reactie
Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.
