Vraag
Werd de Tweede Kamervoorzitter altijd gekozen en komt de voorzitter altijd uit de grootste fractie? En wie waren er allemaal voorzitter?
Antwoorden
De Tweede Kamervoorzitter wordt pas sinds de Grondwetsherziening van 1983 rechtstreeks gekozen door de Tweede Kamer. Daarvoor maakte de Kamer jaarlijks op Prinsjesdag een voordracht van drie personen op, waaruit de koning(in) de Voorzitter koos. Dat was een formaliteit, omdat altijd de nummer één voorzitter werd.
Overigens was het bij de bepaling van wie er als eerste op de voordracht kwam, soms heel spannend. Dat was bijvoorbeeld het geval in 1868. Uiteindelijk was toen na diverse stemrondes loting tussen twee kandidaten nodig, waarbij de conservatieve Van Reenen gelukkiger was dan zijn liberale tegenstander Dullert.
niet uit grootste fractie
Het is diverse keren voorgekomen dat de Kamervoorzitter niet uit de grootste fractie kwam, zoals dat ook na mei 2002 gebeurde. Toen waren immers CDA en LPF groter dan de VVD, maar leverde die laatste partij toch de voorzitter. Dat was eveneens het geval na de verkiezingen van 2003, toen de VVD de derde partij was.
In 1905 kwam voorzitter Röell uit de oud-liberale fractie, die slechts tien leden telde (in een Kamer van 100 leden). In 1918 bleef de liberaal Fock voorzitter, hoewel zijn fractie na de verkiezingen van dat jaar slechts zes leden telde.
juristen/niet-juristen
Tot 1972 waren vrijwel alle Kamervoorzitters jurist. Nadien is dat met Vondeling (landbouwkundige), Dolman (econoom), Deetman (politicoloog), Bukman (geograaf), Van Nieuwenhoven (bibliothecaresse), Weisglas (econoom) en Verbeet juist niet het geval (lerares).
ervaring
Veelal had de Kamervoorzitter veel ervaring als Kamerlid. Zo was Goeman Borgesius toen hij in 1913 voorzitter werd al 36 jaar lid. Vondeling werd voorzitter na een Kamerlidmaatschap van 23 jaar. Oud-minister Bukman, was, toen hij in 1996 Deetman opvolgde, pas twee jaar lid. Tegenwoordig zijn kandidaten voor het voorzitterschap vaak eerder lid geweest van het presidium van de Kamer.
langdurig en kortstondig voorzitter
Tot 1848 werd elk jaar een nieuwe voorzitter gekozen; aanvankelijk zelfs om en om een Noord- en Zuid-Nederlander. Nadien kwamen langduriger voorzitterschappen voor. De liberaal Dullert was ruim 11 jaar voorzitter en koploper is de KVP'er Kortenhorst 15 jaar. Dick Dolman was 10 jaar voorzitter.
De liberaal Mirandolle was in 1881 slechts zes maanden voorzitter.
wie waren Kamervoorzitter?
Onder de Kamervoorzitters waren veelal ervaren Kamerleden. Lange tijd maakten met name oud-ministers goede kans op het voorzitterschap. Vóór 1918 waren onder meer de oud-ministers Van Reenen, Van Rees, Cremers, Gleichman, Röell, Goeman Borgesius en Fock voorzitter en in het interbellum was oud-premier Ruijs de Beerenbrouck dat langere tijd. Ook Van Thiel, Vondeling, Deetman en Bukman waren oud-minister.
Voor Vondeling, Dolman en Weisglas gold dat zij ervaring hadden opgedaan als ondervoorzitter van de Kamer. Jeltje van Nieuwenhoven was eerder voorzitter geweest van een Kamercommissie en had in die hoedanigheid vergaderingen geleid.
Delen
