Turkije & Europese Unie: willen we ze er wel bij?

 
De enorme moskee in Istanbul (Photo: Costas Constantinou)

De onderhandelingen over de toetreding van Turkije tot de Europese Unie zijn in oktober 2005 gestart. Zowel Turkije als de Europese Unie verwachten dat het Turks lidmaatschap van de EU voor beide partijen veel economisch voordeel zal opleveren. Ook de stabiliteit in de wereld zou daarbij gebaat kunnen zijn. In 2005 was de verwachting dat de onderhandelingen zeker 10 tot 15 jaar duren en het is zelfs niet zeker of ze wel succesvol afgesloten zullen worden.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Toelatingseisen

Een land kan namelijk pas toetreden als het aan de Europese eisen voldoet. Voordat Turkije kan toetreden, moet het land aan de Kopenhagen-criteria voldoen en moeten de bepalingen uit de Associatie- en Coöperatieovereenkomst worden nageleefd. Nu is er de laatste tien jaar in Turkije naar Europese maatstaven al veel ten goede veranderd, maar op een aantal wezenlijke punten gaan de hervormingen Europa niet snel genoeg. Zo moet er volgens de Europese Commissie bijvoorbeeld harder gewerkt worden aan

  • een betere bescherming van de vrijheid van meningsuiting
  • de verdere beperking van de politieke invloed van het leger
  • het tegengaan van huiselijk geweld tegen vrouwen
  • de rechtsbescherming van niet-Islamitische geloofsgenootschappen

Sommige hervormingen liggen binnen Turkije erg gevoelig, zodat te verwachten valt dat er de komende jaren nog menige hindernis genomen zal moeten worden. Op korte termijn is de kwestie van het toelaten van schepen en vliegtuigen uit Cyprus zo'n hindernis. De Europese Unie stelt dat als eis voor voortzetting van de onderhandelingen. Maar Turkije heeft daar moeite mee, omdat Cyprus niet erg meewerkt aan het doorbreken van het isolement van het Turkse deel van Cyprus.

2.

Heeft Turkije (voldoende) vooruitgang geboekt?

De Europese Commissie schrijft jaarlijkse voortgangsrapporten over de status van de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. In 2013 stelde de Commissie dat Turkije vorderingen heeft gemaakt, maar dat er nog tekortkomingen zijn op het gebied van persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting. Ook de grote invloed van het Turkse leger op de politiek, de lange duur van juridische procedures en de situatie van etnische en religieuze minderheden baart de Commissie zorgen.

Als reactie op de voortgangsrapporten van de Commissie schrijft het Europees Parlement verslagen over de ontwikkelingen in Turkije. De bevindingen van het Europees Parlement worden bijeengebracht door rapporteur Ria Oomen-Ruijten (CDA). In maart 2014 schreef zij een verslag dat beduidend kritischer was dan voorgaande jaren. In dit verslag uit het Parlement ernstige zorgen zijn over ondemocratische ontwikkelingen in Turkije, zoals nieuwe wetten die een einde maken aan de onafhankelijkheid van justitie en internetvrijheid.

In 2013 gaven leden van het Europees Parlement aan zeer bezorgd te zijn over het disproportionele en excessieve geweld dat de Turkse politie gebruikte tegen vreedzame en legitieme protesten. Ook veroordeelden buitenlandvertegenwoordiger Ashton en eurocommissaris Füle het politiegeweld dat begin juni 2013 werd gebruikt bij de opstanden op het Taksimplein in Instanbul. Hierbij viele doden en gewonden. De oorspronkelijke reden voor de opstand is het protest tegen de bouw van een winkelcentrum in het Gezipark in Istanbul, maar richtten zich later tegen het beleid van premier Erdogan.

3.

Turkije en de Koerden

Een gevoelig punt voor de toetreding van Turkije is de strijd tussen de Turkse autoriteiten en de Koerdische arbeiderspartij PKK, een organisatie die op de lijst van terreurorganisaties van de EU staat. Hoewel het Europees Parlement het geweld van de vanuit Irak opererende PKK sterk veroordeelt, eist zij toch dat de Turkse regering haar militaire acties staakt en de grenzen van de Irakese staat eerbiedigt. Er moeten duurzame en vreedzame oplossingen worden gevonden voor het conflict.

Het Europees Parlement pleit voor het bevorderen van de Koerdische cultuur binnen de Turkse staat, zodat mensen uit beide bevolkingsroepen elkaar gaan accepteren. Daarnaast moeten de Turkse autoriteiten nauwer samenwerken met de Koerdische regionale regering in Irak om terroristische aanslagen vanuit Irak onmogelijk te maken.

4.

Mening burgers en lidstaten

In Turkije leeft bij sommigen de indruk dat de Europese Unie steeds nieuwe en strengere eisen stelt. Hierdoor bestaat er twijfel of de EU ook echt wil dat Turkije toetreedt. Inmiddels lijkt ook de animo in Turkije om bij de EU te horen af te nemen. Volgens een peiling in september 2013 wil nog maar 44 procent van de Turken dat Turkije toetreedt tot de Europese Unie.  Uit Turks onderzoek uit augustus 2012 bleek dat het vertrouwen dat dat ooit zal lukken een stuk lager is: nog maar 17 procent van de Turken heeft er vertrouwen in dat Turkije ooit EU-lid wordt. Een jaar eerder was dat nog 34 procent.

Inwoners van de meeste EU-landen zijn ook niet enthousiast over het accepteren van Turkije als EU-lid. Volgens een opiniepeiling van Transatlantic Trends in september 2013 zag slechts 20 procent van de EU-burgers een toetreding van Turkije zitten, en is 33 procent tegen.

In Europa gingen stemmen op om de onderhandelingen met Turkije te staken omdat het géén Europees land zou zijn. Zo heeft de voormalig Franse president Sarkozy voorgesteld Turkije een alternatief partnerschap aan te bieden. In juni 2007 blokkeerde Frankrijk het openen van onderhandelingen met Turkije over de euro. Sarkozy sprak daarbij uit dat Frankrijk geen plek ziet in de EU voor Turkije.

Tijdens de Europese Raad van juni 2013 werd besloten de onderhandelingen over toetreding van Turkije op te schorten wegens de gewelddadige politieacties tegen protestanten in Istanbul. Op 5 november 2013 werden de onderhandelingen tussen Turkije en de EU heropend.

5.

Argumenten in de discussie

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt een oordeel niet eenvoudig. Europa is wikken en wegen.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven .

Turkije is een grote, snel groeiende markt en dat is goed voor onze welvaart

Voor de Europese Unie is de opening van een nieuwe markt altijd al een belangrijk reden van een actief uitbreidingsbeleid. Dat geldt zeker voor Nederland, dat het met name van de handel moet hebben. Zo gaat 80% van onze export naar andere EU-landen. Door de toetreding van Turkije zal het aantal consumenten in de EU met 80 miljoen toenemen tot ruim 530 miljoen.

Ook zal de nu al aanzienlijke economische groei van Turkije een forse extra impuls krijgen bijvoorbeeld in de vorm van grote investeringen door grote Europese bedrijven. Ook Amerikaanse en Aziatische multinationals investeren wellicht makkelijker in een land dat deel uitmaakt van de Europese interne markt.

Opname-capaciteit van de Europese Unie is beperkt

De Europese Unie telt 28 landen. De bestuurlijke inrichting van de Europese Unie is sinds 1967, toen het samenwerkingsverband nog maar zes landen telde, nauwelijks gewijzigd.

In dit verband zeggen veel politici dat de Europese Unie met 28 landen al erg groot is, en niet veel meer landen kan opnemen: het "absorptievermogen" zou zijn uitgeput na de toetreding van tien nieuwe lidstaten in mei 2004 en Bulgarije en Roemenië in 2007. Volgens hen heeft de Europese Unie eerst tijd nodig om "bij te komen" van de laatste uitbreidingen.

Toetreding Turkije is goed voor de relatie van Europa met het Midden-Oosten en voor de stabiliteit in de regio

Turkije is voor Europa een belangrijke bufferzone voor de onrust in het Midden-Oosten en in de Kaukasus. In deze regio's kan Turkije als rolmodel dienen voor landen met een islamitische bevolking: Turkije is immers een land met een strikte scheiding van kerk en staat en met een moderne wetgeving, waarin vrijheid, democratie en fundamentele vrijheden zijn opgenomen. Bovendien kan de Europese Unie een essentieel economisch voordeel uit de regio halen, aangezien Turkije daar al over een aanzienlijke invloed beschikt.

Toetreding Turkije kost veel geld, want toetreders zijn vaak arm

De Turkse economie groeit de laatste jaren fors. Toch is het een relatief arm land, als we kijken naar wat een inwoner gemiddeld verdient. Het gemiddelde inkomen per inwoner ligt in Turkije op ongeveer 48 procent van het Europese gemiddelde (cijfers van 2011).

De toetreding van economisch zwakkere landen gaat gepaard met forse investeringen en subsidies van de Europese Unie: de EU besteedt jaarlijks ongeveer een derde van haar uitgaven aan steun voor minder welvarende regio's. Dat kost de lidstaten dus geld.

Toetreding Turkije maakt een betere misdaadbestrijding mogelijk

Criminele en terroristische organisaties gedijen het best in landen waar politie en justitie niet goed zijn georganiseerd, of waar agenten en rechters zich makkelijk laten omkopen (corruptie). Landen die lid willen worden van de Europese Unie, moeten hun rechtssystemen aanpassen aan maatstaven van de Europese Unie.

Zo moeten douanediensten goed hun werk doen (aanpak van mensenhandel en bestrijding smokkel van illegale producten), de rechtbanken moeten onafhankelijk opereren (ze mogen niet toegeven aan druk van politieke partijen en geen smeergeld aannemen), en de politie moet criminaliteit aanpakken.

Turkije is een bedreiging voor de EU

Velen zien de voorziene toetreding van het overwegend islamitische Turkije als een bedreiging voor de christelijke normen en waarden, die in de West-Europese samenleving historisch geworteld zijn. Bovendien zouden de Turkse arbeiders de Europese arbeidsmarkt bedreigen door onze banen 'in te pikken'.

Toetreding Turkije tot de EU is tegen de grondbeginselen van de Unie

Bescherming van mensenrechten en vrije meningsuiting behoren tot de belangrijkste uitgangspunten van de EU. De eerbiediging daarvan maakt deel uit van de criteria waaraan kandidaat-lidstaten moeten voldoen om lid te kunnen worden van de EU.

Turkije heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in politieke hervormingen zodat het land aan de toetredingscriteria kan voldoen. Er werd onder andere aandacht besteed aan de fundamentele vrijheden en mensenrechten. Zo werd de doodstraf afgeschaft en kreeg de Koerdische minderheid meer rechten. Mannen en vrouwen werden onder druk van de Europese Unie in 2002 gelijk gesteld in het burgerlijk wetboek.

Toch wordt er nog steeds melding gemaakt van de schending van mensenrechten en van foltering. De vrijheid van meningsuiting komt regelmatig in gevaar en de rechten van vrouwen, religieuze minderheden en vakbonden worden niet altijd gerespecteerd.

Het is daarom vrijwel ondenkbaar een land als Turkije tot de Europese Unie toe te laten zolang de zaken als mensenrechten en religieuze vrijheid niet goed geregeld zijn.

Uw reactie

Door op Uw reactie  te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.

6.

Meer informatie

Delen

enveloppe

Terug naar boven